6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremi yaşayanlarda travma sonrası stres belirtileri ve travma sonrası büyümede şemaların rolü
The role of schemas in post-traumatic stress symptoms and post-traumatic growth in inviduals exposed to the February 6, 2023 Kahramanmaraş-centered earthquake
- Tez No: 999252
- Danışmanlar: PROF. DR. EBRU FINDIKLI
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli deprem ülke tarihindeki en büyük şiddette ve yıkıcılıktaki deprem olarak kayıtlara geçmiştir. Depremin şiddeti ve yıkıcılığı kişilerde birçok psikiyatrik belirti ve bozukluğa yol açmıştır. Bunun yanında bazı kişilerde olumlu değişimler de gözlenmektedir. Çalışmamız deprem sonrası süreçte travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) belirti düzeyi, travma sonrası büyüme (TSB) ve şemaların ilişkisini incelemeyi amaçlamıştır. Literatürde bu kavramların depremzedelerde ikili olarak incelendiği görülse de üçünün birlikte değerlendirildiği ve süreçteki değişimin incelendiği çalışma bulunmamaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmaya 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremi Kahramanmaraş'ta yaşamış, 18-65 yaş aralığındaki 372 kişi katılmıştır. Fakat 61 kişi dışlama kriterlerinden en az birini karşıladığı için çalışma 311 kişi ile tamamlanmıştır. Veri toplama süreci, Google Formlar üzerinden dijital ortamda gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara Sosyodemografik Veri Formu, deprem sonrasındaki deneyimlerini değerlendirmek için araştırmacı tarafından hazırlanan Deprem ve Sonrasında Maruz Kalınan Deneyimler anket formu, Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtileri Ölçeği-Kendini Değerlendirme (TSSBÖ-KD), Travma Sonrası Büyüme Envanteri (TSBE) ve Young Şema Ölçeği Kısa Formu 3(YŞÖ-KF 3) doldurtulmuştur. Bulgular: Çalışmamızda katılımcıların %58,5' inde TSSB belirti düzeyinin yüksek olduğu saptanmıştır. TSSBÖ-KD alt boyutları incelendiğinde en yüksek ortalamanın kaçınma belirtilerinde olduğu belirlenmiştir. Sosyodemografik değişkenlere göre yapılan karşılaştırmalarda yaş, cinsiyet, medeni durum, çocuk sahibi olma ve deprem önce psikiyatri başvuru durumu açısından travma sonrası stres belirtileri bakımından anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). Deprem sonrasında psikiyatri başvurusu olan ve psikiyatrik tanı alan bireylerde travma sonrası stres belirtilerinin anlamlı biçimde daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Ayrıca yaralanma, kayıp yaşama, yoğun korku ve panik gibi travmatik maruziyetlerin travma sonrası stres belirtilerini anlamlı düzeyde artırdığı saptanmıştır (p<0,05). TSB değerlendirildiğinde, TSBE toplam puanı ile sosyodemografik değişkenler arasında anlamlı fark saptanmamıştır (p>0,05). TSBE toplam puanı ile travmatik maruziyet, deprem sonrası psikiyatri başvuru durumu ve tanı alma ile anlamlı ilişkili olduğu saptanmıştır (p<0,05). TSBE alt boyutları incelendiğinde en yüksek ortalamanın benlik algısında değişim boyutunda olduğu bulunmuştur. TSSB belirtileri yüksek olan bireylerde TSBE puanlarının da daha yüksek bulunmuştur. Deprem sonrası dönemde en belirgin şema alanının aşırı tetikte olma ve bastırılmışlık olduğu, bunu ayrılma ve reddedilme ile zedelenmiş sınırlar şema alanlarının izlediği saptanmıştır. Statü arayıcılık, cezalandırıcılık, dayanıksızlık–karamsarlık ve kuşkuculuk şema boyutlarının diğer boyutlara göre ön planda olduğu saptanmıştır. Depremden sonraki ilk 0–1 ay ve 1–6 ay dönemlerinde yalnızca aşırı tetikte olma ve bastırılmışlık alanında, 6–12 ay ve 12–24 ay dönemlerinde tüm şema alanlarında, 24 ay sonrası dönemde zedelenmiş sınırlar hariç diğer şema alanlarında ruhsal etkilenme düzeylerine göre anlamlı fark bulunmuştur. TSSBÖ-KD toplam puanı ile şema alanları arasındaki korelasyonlarda aşırı tetikte olma ve bastırılmışlık alanı ile dayanıksızlık–karamsarlık boyutu arasında anlamlı ilişki olduğu saptanmıştır. TSSBÖ-KD ≥15 grubunda tüm şema alanları ve boyutlarının medyanları TSSBÖ-KD<15 grubuna göre daha yüksek bulunmuştur. TSB ile terkedilme, kuşkuculuk, dayanıksızlık–karamsarlık, kendini feda, cezalandırıcılık şema boyutlarının anlamlı ilişkili olduğu saptanmıştır. Çok değişkenli lojistik regresyonda (TSSBÖ≥15 ile) bağımsız ilişkili bulunan değişkenler arasında erkek cinsiyet, depremde yaralanma, ölü/yaralı görme, ölüm korkusu, 1 aydan uzun şehir dışında kalma ile aşırı tetikte olma ve bastırılmışlık şema alanı arasında anlamlı ilişki olduğu saptanmıştır. Sonuç: Çalışmamız 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremleri yaşayan yetişkin bireylerde travma sonrası stres belirtileri, travma sonrası büyüme ve erken dönem uyum bozucu şemaları arasındaki ilişkileri bütüncül bir çerçevede ele almıştır. Elde edilen bulgular, travma sonrası stres belirtilerinin örneklemde yüksek düzeyde seyrettiğini, yeniden yaşama, kaçınma ve aşırı uyarılma alt boyutlarının klinik ve travmatik maruziyet değişkenleriyle güçlü biçimde ilişkili olduğunu göstermiştir. TSSB belirtileri yüksek olan bireylerde TSBE puanlarının da daha yüksek bulunması, travma sonrası stres ile büyümenin birbirini dışlayan değil, belirli bir düzeye kadar eş zamanlı olarak ortaya çıkabilen süreçler olduğunu göstermiştir. Bazı erken dönem uyum bozucu şemaların travma sonrası stres belirtileri ile pozitif yönde, travma sonrası büyüme ile ise negatif yönde ilişkili olduğu bulunmuştur. Elde ettiğimiz bulgular, şemaların travma sonrası psikolojik sürecin yönünü belirlemede önemli bir rol oynadığını göstermiştir. Bilgilerimize göre ilk kez yapılan bu çalışma, afet sonrası ruh sağlığı hizmetlerinde şema temelli yaklaşımların geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Objective: The February 6, 2023 Kahramanmaraş-centered earthquake has been recorded as the most severe and destructive earthquake in the history of the country. The intensity and destructiveness of the earthquake led to the emergence of numerous psychiatric symptoms and disorders among affected individuals. In addition, positive psychological changes have also been observed in some individuals. The present study aimed to examine the relationships among post-traumatic stress disorder (PTSD) symptom severity, post-traumatic growth (PTG), and schemas in the post-earthquake period. Although these constructs have been examined in pairs among earthquake survivors in the literature to the best of our knowledge, no study has jointly evaluated all three or investigated their changes within the post-disaster process. Materials and Methods: A total of 372 individuals aged between 18 and 65 who experienced the February 6, 2023 Kahramanmaraş-centered earthquake in Kahramanmaraş participated in this study. However, 61 participants met at least one of the exclusion criteria; therefore, the final sample consisted of 311 individuals. Data collection was conducted digitally via Google Forms. Participants completed a Sociodemographic Data Form, the Earthquake and Post-Earthquake Experiences Questionnaire developed by the researcher to assess experiences after the earthquake, the Post-Traumatic Stress Disorder Symptoms Scale–Self Report (PSS-SR), the Post-Traumatic Growth Inventory (PTGI), and the Young Schema Questionnaire–Short Form 3 (YSQ-SF3). Results: In our study, 58.5% of the participants were found to have a high level of post-traumatic stress disorder (PTSD) symptoms. When the subscales of the PTSD Symptoms Scale–Self Report (PSS-SR) were examined, the highest mean score was observed in the avoidance symptoms. Comparisons according to sociodemographic variables revealed no significant differences in post-traumatic stress symptoms in terms of age, gender, marital status, having children, or pre-earthquake psychiatric consultation (p > 0.05). However, individuals who sought psychiatric consultation and received a psychiatric diagnosis after the earthquake had significantly higher post-traumatic stress symptoms (p < 0.05). In addition, traumatic exposures such as injury, experiencing loss, and intense fear and panic were found to significantly increase post-traumatic stress symptoms (p < 0.05). When post-traumatic growth (PTG) was evaluated, no significant differences were found between the total score of the Post-Traumatic Growth Inventory (PTGI) and sociodemographic variables (p > 0.05). The PTGI total score was found to be significantly associated with traumatic exposure, post-earthquake psychiatric consultation, and receiving a psychiatric diagnosis (p < 0.05). Examination of PTGI subscales showed that the highest mean score was in the personal strength (change in self-perception) dimension. Individuals with higher PTSD symptoms also had significantly higher PTGI scores. In the post-earthquake period, the most prominent schema domains were overvigilance and inhibition, followed by disconnection and rejection and impaired limits. Among schema dimensions, status seeking, punitiveness, vulnerability to harm/pessimism, and mistrust/abuse were found to be more prominent than the other dimensions. Significant differences in psychological impact levels were found only in the overvigilance and inhibition domain during the 0–1 month and 1–6 month periods after the earthquake; in all schema domains during the 6–12 month and 12–24 month periods; and in all schema domains except impaired limits in the period beyond 24 months. Correlation analyses between the total PSS-SR score and schema domains revealed a significant relationship between the overvigilance and inhibition domain and the vulnerability to harm/pessimism dimension. Median scores of all schema domains and dimensions were higher in the PSS-SR ≥ 15 group compared to the PSS-SR < 15 group. Post-traumatic growth was found to be significantly associated with the abandonment, mistrust, vulnerability to harm/pessimism, self-sacrifice, and punitiveness schema dimensions. In the multivariate logistic regression analysis (PSS-SR ≥ 15), male gender, injury during the earthquake, witnessing dead or injured individuals, fear of death, staying out of the city for more than one month, and the overvigilance and inhibition schema domain were found to be independently and significantly associated with high PTSD symptom levels. Conclusion: Our study addressed the relationships among post-traumatic stress symptoms, post-traumatic growth, and early maladaptive schemas in adults who experienced the February 6, 2023 Kahramanmaraş-centered earthquakes within a holistic framework. The findings indicated that post-traumatic stress symptoms were highly prevalent in the sample and that the re-experiencing, avoidance, and hyperarousal subscales were strongly associated with clinical variables and traumatic exposure. The finding that individuals with higher PTSD symptom levels also had higher PTGI scores suggests that post-traumatic stress and post-traumatic growth are not mutually exclusive processes but can co-occur up to a certain level. It was found that some early maladaptive schemas were positively associated with post-traumatic stress symptoms and negatively associated with post-traumatic growth. These findings indicate that schemas play a significant role in shaping the direction of the post-traumatic psychological process. To the best of our knowledge, this is the first study to examine these three constructs together in an earthquake-affected population, and it contributes to the development of schema-based approaches in post-disaster mental health services.
Benzer Tezler
- Kahramanmaraş depremi sonrası konteyner kentte yaşayan okul çağı çocuklarında psikiyatrik tanılar ve duygusal/davranışsal sorunlar
After the Kahramanmaras earthquake: In school-age children living in container city psychiatric diagnoses and emotional/behavioral problems
SÜMEYYE GÜNEŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE ALTUN
- 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler sonrası depremzedelerde posttravmatik stres bozukluğu, depresyon ve anksiyete bozukluğu yaygınlığının araştırılması
Investigation of the prevalence of post-traumatic stress disorder, depression, and anxiety disorders among earthquake survivors following the 2023 Kahramanmaraş-centered earthquakes
HANDAN DEMİRBAŞ KURTOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
PsikiyatriGaziantep ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLÇİN ELBOĞA
- Kahramanmaraş merkezli depremi yaşayan yetişkinlerin psikolojik sağlamlık ve çok boyutlu algıladıkları sosyal desteğin travma sonrası büyüme ile ilişkisinin incelenmesi
Examining the relationship between psychological resilience and multidimensional perceived social support of adults who experienced the Kahramanmaraş earthquake and post traumatic growth
HACER KUTAR DEĞER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile Hekimliğiİnönü ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURCU KAYHAN TETİK
- Kahramanmaraş merkezli depremlerde sivil toplum kuruluşu çalışanlarında ikincil travmatizasyon ve ilişkili faktörler
Secondary traumatization and its relationships among non-governmental organization employees in Kahramanmaraş earthquakes
ELİF MEYDANERİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Psikolojiİstanbul Bilgi ÜniversitesiTravma ve Afet Çalışmaları Uygulamalı Ruh Sağlığı Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. ZEYNEP ŞİMŞEK
- Hatay ilinde birinci basmağa başvuran 65 yaş ve üstü bireylerde deprem sonrası, depresyon durumu ve uyku kalitesinin değerlendirilmesi
Assessment of post-earthquake depression and sleepquality in individuals aged 65 and over presenting toprimary care in Hatay province
YUSUF GÜNGÖRMÜŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERHAN YENGİL