Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde söz varlığının öğretimi, öğrenimi ve kullanımı üzerine bir araştırma (Gazi TÖMER örneği)
A study on the teaching, learning, and use of vocabulary in teaching Turkish as a foreign language (The case of Gazi TÖMER)
- Tez No: 999259
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDURRAHMAN GÜZEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Türk Dili ve Edebiyatı, Dilbilim, Education and Training, Turkish Language and Literature, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, ülkemizde yükseköğrenim gören yabancı uyruklu öğrencilerin Türkçeyi öğrenirken kullandıkları ders kitaplarında yer alan söz varlığı ile öğrencilerin kendi yazılı metinlerinde kullandıkları söz varlığı unsurlarını bir arada değerlendirerek söz varlığı öğretimi ve öğrenimi arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde söz varlığı, dil becerilerinin gelişiminde temel bir rol üstlenmesine karşın, öğretim sürecinde sunulan söz varlığının öğrenme sürecinde nasıl karşılık bulduğu ve yazılı üretime ne ölçüde yansıdığı yeterince açıklığa kavuşmuş değildir. Bu durum, ders kitapları ile öğrencilerin gerçek dil kullanımlarının birlikte ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Araştırmanın problem durumunu, öğrencilerin Türkçe öğrenme sürecinde karşılaştıkları söz varlığı unsurlarını yazılı metinlerinde hangi ölçüde kullandıkları ve ders kitaplarında sunulan söz varlığı ile öğrenci üretimleri arasındaki uyumun nasıl bir görünüm sergilediği sorusu oluşturmaktadır. Bu bağlamda çalışma, söz varlığını yalnızca öğretim materyallerinde sunulan bir içerik olarak değil, öğrenme sürecinde kullanım yoluyla anlam kazanan bir dil bileşeni olarak ele almaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu, Gazi Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezi'nde (TÖMER) yabancı dil olarak Türkçe öğrenen A1, A2, B1, B2 ve C1 düzeylerindeki toplam 100 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada aynı merkezde kullanılan Gazi TÖMER Yabancılar İçin Türkçe Öğretim Seti (A1–C1) ile bu öğrencilerin yazılı anlatım kapsamında ürettikleri metinler veri kaynağı olarak kullanılmıştır. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımı doğrultusunda desenlenmiş; veriler doküman incelemesi yöntemiyle elde edilmiştir. Ders kitaplarında yer alan söz varlığı unsurları ile öğrenci metinlerinde kullanılan söz varlığı unsurları sistematik biçimde belirlenmiş, sınıflandırılmış ve karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Araştırma sürecinde, ders kitaplarında dil düzeyleri ilerledikçe söz varlığı çeşitliliğinin arttığı, ancak bu artışın öğrenci metinlerine aynı ölçüde yansımadığı görülmüştür. Öğrencilerin yazılı üretimlerinde söz varlığı unsurlarını kullanırken daha seçici davrandıkları, özellikle anlam yükü taşıyan ve kullanım bağlamı gerektiren unsurları üretime taşımada temkinli oldukları dikkat çekmektedir. Bu durum, söz varlığı öğretiminin yalnızca metinlerde karşılaşma yoluyla değil, kullanım ve üretim temelli uygulamalarla desteklenmesi gerektiğini göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde söz varlığı öğretimi ile öğrenimi arasındaki ilişkinin, ders kitapları ile öğrenci yazılı metinleriyle birlikte değerlendirilerek ele alınmasının önemini ortaya koymaktadır. Söz varlığı, ancak öğrenme sürecinde işlevsel biçimde kullanıldığında kalıcı hâle gelmekte ve yazılı anlatımda anlamlı bir yer edinmektedir. Bu yönüyle araştırma, söz varlığı öğretimine yönelik uygulamaların yeniden düşünülmesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine vocabulary teaching and learning in Turkish as a foreign language by jointly evaluating the vocabulary presented in coursebooks used by international students studying in higher education in Türkiye and the vocabulary they employ in their own written texts. Although vocabulary plays a fundamental role in the development of language skills in foreign language instruction, how the vocabulary introduced during instruction is reflected in learners' actual language use, particularly in written production, has not been sufficiently clarified. This situation necessitates a combined examination of instructional materials and learners' authentic language output. The problem addressed in this study is centered on the extent to which learners incorporate the vocabulary encountered in Turkish language coursebooks into their written texts and how the alignment between instructional input and learner production can be interpreted in terms of vocabulary teaching and learning. Within this framework, vocabulary is approached not merely as content presented in teaching materials, but as a linguistic component that gains meaning through use during the learning process. The study group consists of a total of 100 learners studying Turkish as a foreign language at Gazi University Turkish Teaching Center (TÖMER) at the A1, A2, B1, B2, and C1 proficiency levels. The primary data sources of the study are the Gazi TÖMER Turkish for Foreigners Coursebook Series (A1–C1) used at the same institution and the written texts produced by these learners as part of writing activities. The study was designed in accordance with a qualitative research approach, and the data were collected through document analysis. Vocabulary items in the coursebooks and those used in learner texts were systematically identified, classified, and examined comparatively. Throughout the analysis process, it was observed that although the diversity of vocabulary presented in the coursebooks increases as proficiency levels advance, this increase is not reflected to the same extent in learners' written production. Learners tend to use vocabulary items selectively in their written texts and appear cautious, particularly when producing items that carry a higher semantic load or require contextual appropriateness. This tendency suggests that vocabulary teaching based solely on exposure through coursebook texts may not be sufficient to support vocabulary learning at the level of written production. Overall, this study demonstrates the importance of addressing vocabulary teaching and learning in Turkish as a foreign language through an integrated evaluation of instructional materials and learner output. Vocabulary becomes durable and functional only when it is actively used in the learning process and meaningfully incorporated into written expression. In this respect, the study aims to contribute to the reconsideration of vocabulary-oriented practices in the field of teaching Turkish as a foreign language.
Benzer Tezler
- Yabancı öğrencilerin Türkçe söz varlığının geliştirilmesinde şarkıların kullanımı
Use of song in developing Turkish vocabulary of foreign students
MERVE NUR MADEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADEM İŞCAN
- Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi için hazırlanan hikâye kitaplarının söz varlığı ögelerinde kültür aktarımı
Cultural transfer in vocabulary elements of story books prepared for teaching Turkish as a foreign language
SİNEM BEYZA DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAkdeniz ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PINAR ŞİMŞEK
- Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde B1 düzeyinde kelime öğretimi
in teaching Turkish as a foreign language vocabulary teaching in the level of B1
SERDAR BAŞUTKU
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Eğitim ve ÖğretimBaşkent ÜniversitesiSosyal Bilimler ve Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN GÜZEL
- Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde özel amaçlı dil öğretimi: İş Türkçesi
Teaching Turkish for specific purposes as a foreign language: Business Turkish
VOLKAN KURT
Doktora
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞÜKRÜ HALUK AKALIN
- Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde yapım ekleri
Derivational morphemes in teaching Turkish as a foreign language
ELİF ÇEVİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİT KARATAY