Adli muhasebe mesleğinin yasalaşması ve eğitimi konusunda muhasebe meslek mensupları, avukatlar ve akademisyenlerin görüşleri üzerine karma yöntem araştırması
A mixed-methods study on the views of accounting professionals, lawyers, and academics regarding the legalisation and education of the forensic accounting profession
- Tez No: 999431
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SAİD ALPAGUT ŞENEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Bankacılık, Banking
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Muhasebe, Finans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde ekonomik suçların karmaşıklığı ve finansal manipülasyonların ar-tan boyutu, geleneksel muhasebe uygulamalarının ötesinde uzmanlık gerektiren yeni meslek alanlarının doğmasına neden olmuştur. Bu bağlamda, adli muhasebe; muhasebe, denetim, hukuk ve soruşturma tekniklerini bir araya getiren disiplinler arası bir uzmanlık alanı olarak öne çıkmaktadır. Özellikle yolsuzluk, hileli finansal raporlama, vergi kaçakçılığı ve şirket içi suiistimaller gibi vakaların çözümünde adli muhasebe mesleğinin rolü giderek daha kritik hale gelmektedir. Türkiye'de adli muhasebe uygulamaları henüz kurumsal ve yasal bir zemine oturtulmamış olup, bu alanda faaliyet gösteren uzmanlar genellikle muhasebe meslek mensupları, bağımsız denetçiler veya bilirkişiler arasından seçilmektedir. Ancak bu durum, mesleğin sınırlarının belirsizleşmesine, etik ve teknik standartların eksik kalmasına ve adli süreçlerde uzman görüşlerinin etkinliğinin azalmasına yol açmaktadır. Bu nedenle, adli muhasebe mesleğinin tanımı, görev kapsamı, eğitim altyapısı ve yasal statüsü üzerine kapsamlı bir çalışma yapılması gereği ortaya çıkmaktadır. Bununla birlikte muhasebe hilelerinin tespit ve önlenmesinde önemli bir rol oynayan adli mu-hasebe mesleği duyulan ihtiyaca rağmen maalesef Türkiye'de yasal bir yapısı sahip olmadığı gibi eğitimi ile ilgili herhangi bir düzenleme de bulunmamaktadır. Bu çalışmanın çıkış noktası Türkiye'de adli muhasebe mesleğinin eğitimi hak-kında bilgi vermek ve yasal bir yapıya kavuşturulması ile ilgili öneriler sunmaktır. Bu çerçevede çalışmanın temel amacı adli muhasebe mesleği eğitiminin gerekliliği ve ya-sal bir yapıya kavuşturulması sürecinde konunun üç temel paydaş grubu olan muhasebe meslek mensupları, avukatlar ve akademisyenlerin görüşlerinin karma yöntemle araştırılmasıdır. Söz konusu paydaşlar hem mesleğin uygulayıcıları hem de düzenleyici ve eğitimsel altyapısını şekillendiren aktörler olarak kritik bir konumda yer almaktadır. Bu bağlamda, çalışmada adli muhasebenin mesleki gerekliliği, hukuki tanınırlığı, eğitimsel ihtiyaçları ve disiplinler arası iş birliği olanakları çok boyutlu olarak ele alınmıştır. Bu çalışmanın Türkiye'de adli muhasebe mesleğinin tanınırlığı, kurumsallaşması ve mesleki eğitiminin içeriği noktasında literatüre bir katkı sağlayacağı en azından bir farkındalık yaratacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada katılımcıların %46,3'ünü avukatlar, %40,6'sını muhasebe meslek mensupları ve %13,1'ini akademisyenler oluştururken; %63,6'sı lisans, %25'i yüksek lisans ve %8,4'ü doktora mezunudur. Bulgular sonucunda adli muhasebe mesleğine özellikle dolandırıcılık ve sahtekârlıkların önlenmesi (%73,7), kara para aklama (%64,0), işletme içi hileler (%62,2), iç denetim (%58,0) ve tüketici dolandırıcılığı (%56,0) gibi alanlarda güçlü bir ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. Yasal altyapı oluşması durumunda en çok tercih edilen unvan %38,6 ile“Adli Mali Müşavir”olurken, bunu %21,0 ile“Yeminli Adli Mali Müşavir”ve %18,8 ile“Adli Muhasebeci”takip etmektedir. Katılımcılar adli muhasebe eğitiminin uzman kişilerce verilmesi gerektiğine (𝑋̅=4,41), hukuki süreçlere önemli katkı sağlayacağına (𝑋̅=4,35), hile ve yolsuzlukların tespitinde etkili olacağına (𝑋̅=4,30) ve mesleğin yasal bir altyapıya kavuşturulması gerektiğine (𝑋̅=4,38) yüksek düzeyde katılmıştır. Ölçeklerin güvenirlik kat-sayılarının yüksek olması (Cronbach Alpha=0,901 ve 0,884) elde edilen sonuçların güvenilirliğini desteklemektedir. Demografik analizler, yaş, meslek ve mesleki deneyim süresinin algı üzerinde anlamlı etkisi olduğunu; cinsiyet ve görev yerinin ise anlamlı bir farklılık oluşturmadığını göstermektedir. Genel olarak çalışma, adli muhasebenin Türkiye'de hukuki ve toplumsal açıdan güçlü bir gereklilik haline geldiğini ve mesleğin kurumsallaşmasının yasal düzenlemeler, disiplinler arası lisansüstü eğitim, sınav ve staj şartları ile desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular hem mevzuat düzenlemelerine hem de eğitim politikalarına ışık tutacak nitelikte olup, adli muhasebenin ayrı bir uzmanlık alanı olarak tanımlanması ve meslekleşme sürecinin hızlandırılması yönünde somut öneriler geliştirilme-sine olanak sağlayacaktır.
Özet (Çeviri)
The complexity of economic crimes and the increasing scale of financial ma-nipulation in today's world have led to the emergence of new professional fields requiring expertise beyond traditional accounting practices. In this context, forensic accounting stands out as an interdisciplinary field of expertise that combines accoun-ting, auditing, law, and investigative techniques. The role of forensic accounting is becoming increasingly critical in resolving cases such as corruption, fraudulent finan-cial reporting, tax evasion and corporate fraud. Forensic accounting practices in Turkey have not yet been established on an institutional and legal basis, and specialists working in this field are generally selected from among accounting professionals, independent auditors or experts. However, this situation leads to a blurring of the boundaries of the profession, a lack of ethical and technical standards, and a reduction in the effectiveness of expert opinions in legal proceedings. Therefore, there is a need for comprehensive work on the definition, scope of duties, educational infrastructure, and legal status of the forensic accounting profession. Furthermore, despite the need for forensic accounting, which plays an important role in detecting and preventing accounting fraud, in Turkey, it unfortuna-tely has no legal structure, nor are there any regulations regarding its education. The starting point of this study is to present recommendations regarding the education and legal structuring of the forensic accounting profession in Turkey. Wit-hin this framework, the main objective of the study is to investigate the views of the three key stakeholder groups involved in the process of educating and legally structu-ring the forensic accounting profession—accounting professionals, lawyers, and aca-demics—using a mixed-method approach. These stakeholders occupy a critical posi-tion as both practitioners of the profession and actors shaping its regulatory and edu-cational infrastructure. In this context, the study examines the professional require-ments, legal recognition, educational needs, and opportunities for interdisciplinary collaboration in forensic accounting in a multidimensional manner. It is believed that this study will contribute to the literature on the recognition, institutionalisation, and professional education content of the forensic accounting profession in Turkey, or at least raise awareness on these issues. In this study, 46.3% of participants were lawyers, 40.6% were accountants, and 13.1% were academics; 63.6% held a bachelor's degree, 25% held a master's deg-ree, and 8.4% held a doctorate. The findings reveal a strong need for the forensic accounting profession, particularly in areas such as fraud and deception prevention (73.7%), money laundering (64.0%), internal corporate fraud (62.2%), internal audi-ting (58.0%), and consumer fraud (56.0%). If a legal framework were established, the most preferred title would be 'Forensic Financial Advisor' at 38.6%, followed by 'Sworn Forensic Financial Advisor' at 21.0% and 'Forensic Accountant' at 18.8%. Participants believe that forensic accounting training should be provided by experts (𝑋̅=4.41), that it will contribute significantly to legal processes (𝑋̅=4.35), that it will be effective in detecting fraud and corruption (𝑋̅=4.30), and that the profession ne-eds to be given a legal framework (𝑋̅=4.38). The high reliability coefficients of the scales (Cronbach Alpha=0.901 and 0.884) support the reliability of the results obtai-ned. Demographic analyses show that age, occupation, and length of professional experience have a significant effect on perception, while gender and place of work do not create a significant difference. Overall, the study reveals that forensic accoun-ting has become a strong legal and social necessity in Turkey and that the institutio-nalisation of the profession must be supported by legal regulations, interdisciplinary postgraduate education, examinations, and internship requirements. The findings obtained will shed light on both regulatory frameworks and edu-cational policies, enabling the development of concrete proposals for the recognition of forensic accounting as a distinct field of expertise and the acceleration of its pro-fessionalisation process.
Benzer Tezler
- Adli muhasebe ve adli muhasebecilik mesleğinin ne olduğu , denetim sektöründe farkındalığı ve geliştirilmesine yönelik öneriler üzerine bir değerlendirme
Evaluation of suggestions for devoloping description of forensic accounting and forensic accounting profession, avarness of forensic in audit sector
CANDAŞ AKAL
- Adli muhasebe kapsamında bilirkişilik mesleğinin tarihi gelişimi Türk Hukuk sisteminde değerlendirilmesi ve gelişim önerileri
For the scope of forensic accounting historical development of knowledge profession evaluation of Turkish Law system and development principles
BAŞAK ŞAHİN
- Muhasebe hata ve hilelerinin ortaya çıkarılmasında adli muhasebecilik mesleğinin önemi
The importance of forensic accounting profession in detecting accounting errors and frauds
CUMHUR DEMİR
- Muhasebe meslek mensupları açısından muhasebe hata ve hilelerinin ortaya çıkarılmasında adli muhasebecilik mesleğinin önemine yönelik bir araştırma
A study on the importance of the profession of forensic accounting for the accounting professionals in revealing the accounting errors and frauds
TUĞÇE IŞILDAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
İşletmeBalıkesir Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BURCU İŞGÜDEN KILIÇ
- Muhasebe mesleğinin bugünü ve geleceği: Meslekte uzmanlaşma
Today and future of the accounting profession: Expertise in profession
PAŞAHAN ATMACA
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
İşletmeSivas Cumhuriyet ÜniversitesiMuhasebe, Finans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SAİD ALPAGUT ŞENEL