Dematel ve veri zarflama analizi ile refah düzeyi etkinliklerinin belirlenmesi: Türkiye Düzey-2 Bölgeleri örneği
Determination of welfare level efficiencies through Dematel and data envelopment analysis: the case of Türkiye Nuts-2 Regions
- Tez No: 999958
- Danışmanlar: PROF. DR. ADİL OĞUZHAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonometri, Econometrics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Trakya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Ekonometri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de bölgesel refah düzeylerinin ekonomik kalkınmanın sürdürülebilirliği ve toplumsal yaşam kalitesinin artırılması açısından taşıdığı önemi esas alarak, Türkiye İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (İBBS) Düzey-2 bölgeleri arasında refah düzeylerini çok boyutlu bir yaklaşımla karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, öncelikle Decision Making Trial and Evaluation Laboratory (DEMATEL) yöntemi kullanılarak değişkenler girdi ve çıktı olarak sınıflandırılmıştır. Ardından, Türkiye'nin Düzey-2 bölgelerinin bölgesel refah etkinlikleri Veri Zarflama Analizi (VZA) yönteminin Banker, Charnes ve Cooper (BCC) modeli ile değerlendirilmiştir. Etkinlik skorları hem 2015-2023 dönemine ait ortalama veriler üzerinden hem de erişilebilen en güncel veri yılı olan 2023 yılı için hesaplanmıştır. Bu kapsamda, bölgelerin ekonomik ve sosyal açıdan etkinlik düzeyleri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş ve etkin ile etkin olmayan bölgeler belirlenmiştir. 2015-2023 dönemine ilişkin bulgulara göre, 26 Düzey-2 bölgesinin 16'sı ekonomik açıdan etkin, 10'u ise etkin değildir. Bu dönemde ekonomik etkinliğiyle öne çıkan bölgeler İstanbul-TR10, Ankara-TR51, Balıkesir, Çanakkale-TR22, Konya, Karaman-TR52 ile Erzurum, Erzincan, Bayburt-TRA1 olmuştur. Sosyal etkinlik sonuçlarına göre ise 21 bölge etkin, 5 bölge etkin değildir. Sosyal etkinlik açısından öne çıkan bölge Bursa, Eskişehir, Bilecik-TR41 olarak belirlenmiştir. 2023 yılı bulgularına göre ekonomik açıdan 20 bölge etkin, 6 bölge etkin değildir. Ekonomik etkinlik bakımından en fazla referans alınan bölgeler İstanbul-TR10 ile Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir-TR71 olmuştur. Sosyal etkinlik sonuçlarına göre ise 15 bölge etkin, 11 bölge etkin değildir. Sosyal açıdan en fazla referans alınan bölgeler Ankara-TR51, Antalya, Isparta, Burdur-TR61 ile Erzurum, Erzincan, Bayburt-TR82 olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, Türkiye'de bölgesel refah düzeylerini çok boyutlu bir çerçevede ele alarak bölgelerin göreli etkinlik performanslarını nesnel biçimde ortaya koymakta ve politika yapıcılar için bölge temelli stratejik planlamalara yönelik analitik bir değerlendirme sunmaktadır. Ayrıca DEMATEL ve VZA yöntemlerinin birlikte kullanılmasıyla literatüre yöntemsel ve uygulama açısından önemli katkılar sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to comparatively examine the welfare levels among Turkey's Level-2 regions, as defined by the Turkish Statistical Regional Units Classification (NUTS-2), using a multidimensional approach, considering the significance of regional welfare for the sustainability of economic development and the enhancement of societal quality of life. Initially, the Decision Making Trial and Evaluation Laboratory (DEMATEL) method was employed to classify the variables as inputs and outputs. Subsequently, the regional welfare efficiencies of Turkey's Level-2 regions were evaluated using the Banker, Charnes and Cooper (BCC) model of Data Envelopment Analysis (DEA). Efficiency scores were calculated both based on the average values for the 2015–2023 period and for the most recent available data year, 2023. In this context, the economic and social efficiency levels of the regions were comparatively analyzed, and both efficient and non-efficient regions were identified. According to the findings for the 2015–2023 period, 16 out of 26 Level-2 regions were found to be economically efficient, while 10 were not. The regions that stood out in terms of economic efficiency during this period were İstanbul-TR10, Ankara-TR51, Balıkesir, Çanakkale-TR22, Konya, Karaman-TR52, and Erzurum, Erzincan, Bayburt-TRA1. In terms of social efficiency, 21 regions were efficient and 5 were not, with Bursa, Eskişehir, Bilecik-TR41 emerging as the leading region. For 2023, 20 regions were economically efficient, while 6 were not. The regions most frequently referenced for economic efficiency were İstanbul-TR10 and Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir-TR71. Regarding social efficiency, 15 regions were efficient and 11 were not, with Ankara-TR51, Antalya, Isparta, Burdur-TR61, and Erzurum, Erzincan, Bayburt-TR82 being the most referenced regions. In conclusion, this study objectively reveals the relative efficiency performances of regions in Turkey within a multidimensional framework, providing an analytical evaluation for region-based strategic planning for policymakers. Moreover, the combined use of DEMATEL and DEA contributes significantly to the literature both methodologically and in practical applications.
Benzer Tezler
- Farklı kriter ağırlıklandırma yöntemleriyle veri zarflama analizi: Türkiye'deki devlet üniversitesi hastanelerinde uygulama
Data envelopment analysis with different criteria weighting methods: Application in state university hospitals in Turkey
ABDULKERİM GÜLER
Doktora
Türkçe
2021
İşletmeSivas Cumhuriyet Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜDAVERDİ BİRCAN
- Veri zarflama analizi ve çok kriterli karar verme yöntemleri ile ekspres depo perakendeciliğinde karlılık ve etkinlik analizi
Profitability and efficiency analysis in express warehouse retailing with data envelopment analysis and multi-criteria decision making methods
EFE ŞEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERSİN NAMLI
- Üniversitelerde bölümlerin performanslarının değerlendirilmesinde bulanık dematel ve veri zarflama analizi (vza) yöntemlerinin kullanımı
Using fuzzy dematel and data envelopment analysis (dea) methods in assessing the performances of departments at universities
TURGAY TÜRKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiKarabük ÜniversitesiMakine Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL RIFAT SAYIN
YRD. DOÇ. DR. MURAT ETÖZ
- Ülkelerin inovasyon performansının ölçülmesinde yapay sinir ağları, bulanık DEMATEL tabanlı analitik ağ süreci ve ağırlık kısıtlı veri zarflama nalizi yaklaşımlarının bütünleşik olarak kullanılması ve bir uygulama
Hybrid usage of artificial neural network, fuzzy DANP and assurance region dea model for measuring innovation performance of country
ENVER ÇAKIN
- Makine imalat sektörü işletmelerinde ürün kalitesi etkinliğinin bulanık veri zarflama analizi modelleri ile karşılaştırmalı analizi
The comparative analysis of product quality efficiency by using fuzzy data envelopment analysis in machine manufacturing enterprises
MUHAMMED KABAK