Kûdâî ve hadis ilmindeki yeri
Qudāī and his place in the science of hadith
- Tez No: 1000605
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDURRAHMAN ECE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Siirt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, hicrî V. yüzyılın önde gelen âlimlerinden el-Kâdî Ebû Abdillah Muhammed b. Caʿfer el-Kudâî'nin (v. 454/1062) ilmî şahsiyetini, hadis ilmine katkılarını ve eserlerinin İslâm ilim geleneğindeki yerini bütüncül bir yaklaşımla incelemektedir. Araştırmada, Kudâî'nin yaşadığı dönemin sosyo-kültürel, mezhebî ve ilmî şartları dikkate alınarak onun hadis ilmindeki konumu tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede Kudâî'nin rivayet anlayışı, isnad sistemine yaklaşımı, rivayetleri tahammül ve edâ yolları, hadisleri tertip ve tasnif yöntemi ile bu metodolojinin sonraki dönemlerdeki etkileri ele alınmıştır. Tez, bir giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları ele alınmıştır. Birinci bölümde, Kudâî'nin yaşadığı sosyo-kültürel durumu, hayatı, ilmî kişiliği, ilim tahammülü, hocaları, talebeleri ve âlimler nezdindeki itibarı incelenmiş ve eserleri tanıtılmıştır. İkinci bölümde, Kudâî'nin hadis ilmindeki yeri analiz edilmiştir. Bu kapsamda özellikle Müsnedü'ş-Şihâb'daki rivayetler esas alınarak kaynak dağılımı, isnadların ittisâl ve inkıtâ durumu, senedlerde yer alan ilk râvî halkaları, tahammül ve edâ yolları ile rivayetlerin sıhhat durumu değerlendirilmiştir. Ayrıca Kudâî'nin hadisleri tertip ve tasnif etme yöntemi ile bu yöntemin sonraki muhaddisler üzerindeki etkisi ortaya konulmuştur. Bu bölümün sonunda ise“Kudâî'nin Rivayetlerinde Ele Alınan Konular”başlığı altında, Müsnedü'ş-Şihâb'da yer alan hadisler muhteva bakımından tasnif edilmiş; Kudâî'nin rivayetlerini hangi tematik çerçeveler etrafında sunduğu ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde ise Kudâî'nin Şihâbü'l-Ahbâr'da bir araya getirdiği ahlâk ve irşad merkezli rivayetlerinin Anadolu kültüründeki yansımaları ele alınmıştır. Bu bağlamda eser, cami kitabeleri, medrese süslemeleri, türbe yazıtları ve edebî metinler üzerinden incelenmiş; Kudâî'nin hadislerinin toplumsal hafızada kazandığı kültürel dolaşım tahlil edilmiştir. Araştırmada tarihsel yöntem ve nitel analiz birlikte kullanılmış; Kudâî'nin hadis tertip metodolojisi çağdaşları ve sonraki dönem âlimleriyle mukayeseli olarak değerlendirilmiştir. Neticede, Kudâî'nin isnadı göz ardı etmediği, ancak üzerinde yoğunlaşmadığı anlaşılsa da hadisleri işlevsel bir tertip içinde sunma gayreti ve ahlâkî-irşadî boyutu önceleyen yaklaşımıyla hadis literatürüne özgün ve kalıcı bir katkı sunduğunu söylenebilir. Sonuç olarak Kudâî, rivayetlerle toplumsal irşadı birleştiren, ilmî disiplin ile ahlâkî hassasiyeti mezceden metodik bir çizgiyi temsil etmekte; eserleriyle hem klasik hadis literatüründe hem de İslâm kültür tarihinde müstesna bir yer işgal etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the scholarly personality of al-Qadi Abu Abdillah Muhammad b. Ja'far al-Quda'i (d. 454/1062), his contributions to the science of Hadith, and the place of his works within the Islamic scholarly tradition through a holistic approach. The research aims to determine al-Quda'i's standing in Hadith science by considering the socio-cultural, sectarian, and intellectual conditions of the period in which he lived. Within this framework, his understanding of narration (riwayah), his approach to the isnad system, his methods of receiving and transmitting narrations (tahammul and ada), and his methodology for the arrangement and classification of hadiths, as well as the subsequent impact of this methodology, are discussed. The thesis consists of an introduction and three main chapters. The Introduction outlines the subject, objective, method, and sources of the research. The First Chapter explores the socio-cultural environment of al-Quda'i's era, his life, scholarly personality, his acquisition of knowledge, his teachers, students, and his reputation among scholars, alongside an introduction to his works. The Second Chapter analyzes al-Quda'i's position in the science of Hadith. In this context, focusing primarily on the narrations in Musnad al-Shihab, the distribution of sources, the status of continuity (ittisal) and interruption (inqita) in the chains of transmission, the initial tiers of narrators, the modes of transmission, and the authenticity (sihhah) of the narrations are evaluated. Furthermore, al-Quda'i's method of arranging and classifying hadiths and its influence on later traditionists (muhaddithun) are presented. At the end of this chapter, under the heading“Themes Addressed in al-Quda'i's Narrations,”the hadiths in Musnad al-Shihab are classified by content to reveal the thematic frameworks within which he presented his narrations. The Third Chapter focuses on the reflections of the morality and guidance-centered narrations compiled in Shihab al-Akhbar within Anatolian culture. In this regard, the work is examined through mosque inscriptions, madrasa decorations, tombstone inscriptions, and literary texts, analyzing the cultural circulation of al-Quda'i's hadiths within collective memory. The research employs both the historical method and qualitative analysis. Al-Quda'i's methodology for arranging hadiths is evaluated comparatively with his contemporaries and later scholars. Consequently, while it is understood that al-Quda'i did not disregard the isnad but did not focus on it intensely, he provided a unique and lasting contribution to Hadith literature through his effort to present hadiths in a functional arrangement and an approach that prioritizes moral and instructional dimensions. In conclusion, al-Quda'i represents a methodical line that merges social guidance with narration and scholarly discipline with moral sensitivity; he occupies an exceptional place both in classical Hadith literature and in Islamic cultural history.
Benzer Tezler
- Talip Akbal'ın hayatı, ilmi kişiliği ve kıraat çalışmaları
Talip Akbal's life, scientific personality and recitation works
SALİH AKYÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
BiyografiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel Bilimler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYDIN KUDAT
- El-Hulâsa fî ma'rifeti'l-hadis özelinde hadis usûlü kavramlarının terimleşme süreci
The terminalization process of hadith procedure concepts in specification of al-Hulâsa fî ma'rifeti'l-hadis
ALİ TAVAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinHarran ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET EMİN ÇİFTÇİ
- Kıraat ilminin interdisipliner açıdan önemi
The importance of the science of qiraat in interdisciplinary perspective
HANDAN NİHAL BÜYÜKORHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYDIN KUDAT
- Arap Dili ve Belâgatında ta'lîk ve ta'alluk
Ta'lik and ta'alluk in Arabic Language and Eloquence
RECEP KAMİL ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYDIN KUDAT
- Radıyyüddin es-Sagânî ve ed-Dürrü'l-Mültekat adlı eserinin değerlendirilmesi
Radi al-din al-Saghani and the assessment of work called al-Durr al-Multakat
AYŞE YANIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Dinİstanbul 29 Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEKERİYA GÜLER