Yazıboy Kaya Yerleşkesi ve mimarisi
Yazıboy Rock Settlement and architecture
- Tez No: 1001002
- Danışmanlar: PROF. DR. ERSİN ÇELİKBAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Arkeoloji, Art History, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Cam eserler, Eziyet, Hristiyanlık, Kandiller, Kaya kiliseleri, Kaya tapınakları, Mağaralar, Ok uçları, Seramikler, İkonografi, Glass works, Persecution, Christianity, Lamps, Rock churcs, Rock temples, Caves, Arrowheads, Ceramics, Iconograpy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Karabük ili Eskipazar ilçesi sınırları içerisinde, antik dönemde Paphlagonia bölgesinin önemli merkezlerinden biri olan Hadrianopolis yerleşiminin etki alanında konumlanan Yazıboy Kaya Yerleşkesi'nin mimari özelliklerini, mekânsal organizasyonunu ve arkeolojik buluntu repertuarını bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Karadeniz ile İç Anadolu arasındaki geçiş güzergâhı üzerinde stratejik bir konuma sahip olan Hadrianopolis ve çevresi, özellikle Geç Roma ve Erken Bizans dönemlerinde yoğun yerleşim ve dinsel faaliyetlere sahne olmuştur. 2022 yılında tespit edilerek I. derece sit alanı ilan edilen ve 2023–2024 yıllarında gerçekleştirilen bilimsel kazılarla sistematik biçimde ortaya çıkarılan Yazıboy Kaya Yerleşkesi, doğal karstik kaya oluşumlarının insan eliyle oyulup düzenlenmesi sonucu şekillenen çok katmanlı ve planlı bir kaya yerleşimi karakteri göstermektedir. Arkeolojik veriler, alanın tarihöncesi dönemde doğal sığınak niteliğinde kullanıldığını; Geç Roma–Erken Bizans döneminde ise bilinçli mimari müdahalelerle genişletilerek barınma, ibadet ve savunma işlevlerini bir arada barındıran kompleks bir yerleşime dönüştürüldüğünü ortaya koymaktadır. Yerleşke içerisinde tespit edilen avlular, tüneller, mekânlar ve sarnıç sistemleri ile kandil nişleri ve drenaj kanalları, uzun süreli ve örgütlü bir kullanım sürecine işaret ederken; haç motifi ve balık figürü gibi ikonografik unsurlar erken Hristiyanlık bağlamında değerlendirilmesi gereken önemli veriler sunmaktadır. Ele geçen seramik, cam ve metal buluntular ile diğer küçük buluntular, yerleşimin geniş bir zaman dilimine yayılan kesintisiz ya da aralıklı kullanımını belgelemektedir. Bu çalışma, Yazıboy Kaya Yerleşkesi'ne ilişkin ilk kapsamlı akademik araştırma olması bakımından, bölge arkeolojisi ve Anadolu'daki kaya yerleşimleri literatürüne özgün katkılar sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to comprehensively examine the architectural features, spatial organization, and archaeological assemblage of the Yazıboy Rock Settlement, located within the borders of Eskipazar district of Karabük Province and situated in the sphere of influence of Hadrianopolis, one of the principal urban centers of ancient Paphlagonia. Strategically positioned along the transitional corridor between the Black Sea region and Central Anatolia, Hadrianopolis and its hinterland witnessed intensive settlement activity and religious developments particularly during the Late Roman and Early Byzantine periods. Identified in 2022 and subsequently designated as a first-degree archaeological site, the Yazıboy Rock Settlement was systematically revealed through scientific excavations conducted in 2023 and 2024. The site represents a multi-layered and deliberately organized rock-cut complex formed by the anthropogenic modification of natural karstic rock formations. Archaeological evidence indicates that the area initially functioned as a natural shelter during prehistoric periods and was later expanded through intentional architectural interventions in the Late Roman–Early Byzantine period, transforming it into a complex rock settlement serving residential, liturgical, and defensive purposes. The courtyards, tunnels, architectural units, and cistern systems identified within the settlement, together with lamp niches and drainage channels, attest to long-term and organized occupation. Moreover, iconographic elements such as the cross motif and the fish figure constitute significant evidence for its use within an Early Christian context. Ceramic, glass, and metal finds, along with other small artifacts, demonstrate that the settlement was utilized over an extensive chronological span, either continuously or intermittently. As the first comprehensive academic study dedicated to the Yazıboy Rock Settlement, this thesis seeks to contribute original insights to regional archaeology and to the broader scholarship on rock-cut settlements in Anatolia.
Benzer Tezler
- Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nin üçüncü ve dördüncü cildinde köken açıklamaları ve köken yakıştırmaları
Etymology and folk-etymology in the third and fourth volumes of Evliya Çelebi's Seyahatname
FUNDA KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞÜKRÜ HALUK AKALIN
- Yazıköy taşı'nın fiziko-mekanik özellikleri ve Yazıköy taşı ile yapılan eserlerin bozulma nedenleri
The physico-mechanical properties of Yazıköy stone and the reasons for determination of the works made with Yazıköy stone
MAHMUT ZAHİD ŞENER
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
MimarlıkKarabük ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET MUTLU
- Safranbolu Yazıköy'ün coğrafi etüdü
Başlık çevirisi yok
ÜNAL ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
CoğrafyaAtatürk ÜniversitesiSosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDULLAH KÖSE