XVIII. yüzyılda Rumeli'de ihtida hareketleri
Conversion movements in the Balkans in the eighteenth century
- Tez No: 1001141
- Danışmanlar: PROF. DR. ZEYNEP AYCİBİN SEYİTKIRAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki idarî teşkilatlanması ve toplumsal yapısı çerçevesinde Rumeli bölgesinde meydana gelen ihtida hareketleri, dinî kimlik değişimlerinin ötesine geçerek, çok katmanlı sosyal, ekonomik ve hukuksal dinamiklerle şekillenmiştir. Bu dönemde gayrimüslim tebaanın İslam'a intisabı, çoğunlukla şer'iyye sicilleri vasıtasıyla kayıt altına alınmış ve bu kayıtlar Manastır, Edirne, Rodosçuk (Tekirdağ), Berat, Karaferye, Sofya ve Vidin gibi şehir merkezlerinde yoğunlaşmıştır. İhtidanın ardındaki tali saiklerin başında sosyal statüde yükselme arzusu, ekonomik teşvikler, esaretten veya kölelikten kurtulma ümidi gibi pragmatik nedenler gelmekte olup bu süreci teşvik edici mahiyette tatbike konulan kisve-bahâsı gibi ödüllendirme mekanizmaları dikkat çekicidir. Girit'in Resmo şehri ile Mora yarımadasında gerçekleşen ihtidalar, Osmanlı'nın taşra coğrafyasında dinî dönüşüm pratiklerinin farklı coğrafyalardaki tezahür biçimlerini ortaya koymaktadır. Ayrıca, köle ve cariyelerin, esirlerin, çocukların ve belirli toplulukların topluca İslam'a intisap etmeleri, dönemin sosyo-hukuki yapısının dinamiklerini anlamak açısından önemli veriler sunmaktadır. Mühtedilerin Osmanlı toplumuna entegre olma süreçleri, sadece inanç sistemiyle değil, miras hukuku, evlilik ve boşanma meseleleri gibi şahsî hukuku ilgilendiren alanlarda da kendini göstermektedir. Bununla birlikte, mühtedilerin zimmîlerle ve Müslüman toplum mensuplarıyla olan ilişkileri, bazen yargı süreçlerine konu olacak düzeyde ihtilaflar doğurmuş, bu da mühtedilerin toplum içindeki konumlarının dinî değişim sonrası bile ne derece karmaşık bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Neticede, XVIII. yüzyıl Rumeli'sinde ihtida olgusu, bireysel kararların ötesine geçerek Osmanlı idari, toplumsal ve hukuki yapısının çok yönlü bir tezahürü olarak karşımıza çıkmaktadır.
Özet (Çeviri)
In the 18th century, within the administrative structure and social fabric of the Ottoman Empire in the Balkans, conversion (ihtida) movements in the Rumelia region transcended mere changes in religious identity and were shaped by multifaceted social, economic, and legal dynamics. The conversion of non-Muslim subjects to Islam was meticulously recorded, primarily through şer'iyye court registers, with particular concentration in urban centers such as Manastır (Bitola), Edirne, Rodosçuk (Tekirdağ), Karaferye (Veria), Sofia, and Vidin. Among the primary motivations for conversion were aspirations for upward social mobility, economic incentives, and hopes of liberation from slavery or captivity. The Ottoman state actively supported such conversions through reward mechanisms, most notably the kisve-bahâsı, a financial grant given to new converts. Conversion cases from peripheral regions such as Resmo (Rethymno) in Crete and the Morea illustrate the varied manifestations of religious transformation across different geographies of the empire. Furthermore, the conversion of enslaved individuals, captives, children, and groups engaging in collective conversion provides crucial insights into the socio-legal dynamics of the period. The integration of converts (mühtedîs) into the Muslim community did not occur solely at the level of religious affiliation; it also had profound implications in matters of inheritance, marriage, and divorce, all of which were governed by Islamic law. The relationships between converts and both the non-Muslim (zimmî) and Muslim populations occasionally gave rise to legal disputes, highlighting the complex and, at times, contentious position of converts within Ottoman society, even after their formal acceptance of Islam. Ultimately, the phenomenon of conversion in 18th-century Rumelia should be understood not only as a series of individual religious choices but also as a multidimensional expression of the Ottoman Empire's administrative, social, and legal order.
Benzer Tezler
- 19. yüzyılda Sinop Limanı ve Sinop Tersanesi
Sinop Port and Sinop Shipyard in the 19th century
AYŞEGÜL SARI
- Başeski Şevkî Molla Mustafa Rûz-nâme: Metin sözlük - inceleme
Basheski Shevki Molla Mustafa Rûz-nâme: Text - dictionary - research
KERİMA FİLAN
Doktora
Türkçe
1999
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAMZA ZÜLFİKAR
- Tanzimat Döneminde Edirne (1839-1908)
Edirne in the Tanzimat Era (1839-1908)
TEVFİK EVCİ
Doktora
Türkçe
2019
TarihHacettepe ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET VELİ SEYİTDANLIOĞLU