E-atıkların elden çıkarılması ve geri kazanılması üzerine sürdürülebilir bir model önerisi
A sustainable model proposal for e-waste disposal and recovery
- Tez No: 1001229
- Danışmanlar: PROF. DR. İBRAHİM KIRÇOVA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, elektronik atıkların (e-atık) sürdürülebilir yönetimini tüketici davranışları odağında ve mikro–makro entegrasyonunu sağlayan bütüncül bir yöntemsel çerçeveyle ele alan disiplinlerarası bir çalışmadır. Beş tamamlayıcı alt çalışma – (i) bibliyometrik analiz, (ii) dijital duygu ve konu analizi, (iii) nitel görüşmeler ve görsel altyapı incelemesi, (iv) yapısal eşitlik modellemesi (TPB/NAM/VBN entegrasyonu) ve (v) panel veri temelli ekonometrik simülasyon – aracılığıyla hem bireysel davranışsal belirleyiciler hem de politika ve ekonomik değişkenlerin 2030 perspektifindeki etkileri ampirik olarak test edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda geliştirilen ESEGEM (Entegre Sürdürülebilir E-Atık Geri Dönüşüm Modeli), politika-teşvik mekanizmaları (PT), yasal uyumluluk ve denetim sistemi (YUDES), maliyet azaltıcı lojistik teknolojiler (MALT), teknolojik geri kazanım altyapısı (TEGRA) ve tüketici farkındalık–katılım mekanizması (TUKAM) olmak üzere beş bileşenli bir dönüşüm çerçevesi sunmaktadır. Model, geri dönüşüm performansını artırmanın ötesinde, veri temelli ve davranışsal bir politika mimarisi önermektedir. Kuramsal olarak çalışma, Planlı Davranış Teorisi, Norm Aktivasyon Modeli ve Değer–İnanç–Norm yaklaşımını bütünleştirerek e-atık davranışının bilişsel, ahlaki ve değer temelli katmanlarını aynı modelde test etmektedir. Böylece çevresel davranış araştırmaları ile politika tasarımı arasındaki mikro–makro boşluk analitik düzeyde kapatılmaktadır. Yöntemsel açıdan tez, karma yöntem yaklaşımının ileri bir uygulamasını temsil etmektedir. Dijital platform verileri doğal dil işleme teknikleriyle analiz edilmiş; nitel bulgular PLS-SEM modeliyle test edilmiş; çok katmanlı veri yapısı Python tabanlı simülasyon ve Çok Kriterli Karar Analizi ile makro politika senaryolarına dönüştürülmüştür. Dijital veriden türetilen“Tüketici Duyarlılık Endeksi”nin ekonometrik modele entegre edilmesi çalışmanın özgün katkılarındandır. Sonuçlar, önerilen politika kombinasyonlarının sistem performansını artırırken maliyetleri azaltma potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. ESEGEM, davranışsal süreçlerle teşvik, denetim ve lojistik politikalarını bütünleştiren, senaryo temelli ve uygulanabilir bir ulusal e-atık yönetim modeli sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation examines the sustainable management of electronic waste (e-waste) through a consumer behavior–centered perspective and a holistic methodological framework that integrates micro–macro dynamics. Five complementary sub-studies—(i) bibliometric analysis, (ii) digital sentiment and topic analysis, (iii) qualitative interviews and visual infrastructure assessment, (iv) structural equation modeling integrating TPB/NAM/VBN, and (v) panel data–based econometric simulation—empirically test both individual behavioral determinants and the effects of policy and economic variables within a 2030 perspective. Based on the findings, the Integrated Sustainable E-Waste Recycling Model (ESEGEM) is developed, comprising five components: policy–incentive mechanisms (PT), legal compliance and auditing system (YUDES), cost-reducing logistics technologies (MALT), technological recovery infrastructure (TEGRA), and consumer awareness–participation mechanisms (TUKAM). The model goes beyond improving recycling performance by proposing a data-driven and behaviorally informed policy architecture. Theoretically, the study integrates the Theory of Planned Behavior, the Norm Activation Model, and the Value–Belief–Norm framework to test cognitive, moral, and value-based layers of e-waste behavior within a single analytical structure. In doing so, it addresses the micro–macro gap between environmental behavior research and policy design. Methodologically, the dissertation represents an advanced mixed-method application. Digital platform data are analyzed using natural language processing techniques; qualitative findings are tested via PLS-SEM; and the multilayered data structure is transformed into macro-level policy scenarios through Python-based simulations and Multi-Criteria Decision Analysis. The integration of a digitally derived“Consumer Sensitivity Index”into the econometric model constitutes a key methodological contribution. The results indicate that the proposed policy combinations have the potential to enhance system performance while reducing costs. ESEGEM offers a scenario-based, implementable national e-waste management model that integrates behavioral processes with incentive, auditing, and logistics policies in a coherent framework.
Benzer Tezler
- Recovery of valuable metals from waste lithium-ion batteries by metallurgical routes
Atık lı̇tyum-ı̇yon pı̇llerden değerlı̇ metallerı̇n metalurjı̇k yollarla gerı̇ kazanımı
SEPEHR ABTAHI
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Metalurji Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiMetalurji ve Malzeme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ONURALP YÜCEL
- Sanayi işletmelerinde üretim kayıpları (fire, artık, bozuk mamül ve kusurlu mamül)-verimliliğe ve maliyetlere etkisi-
Başlık çevirisi yok
REŞAT KARCIOĞLU
- Investigation of the factors affecting membrane bioreactor performance during volatile fatty acid production from food waste
Yemek atıklarından uçucu yağ asidi üretimi sırasında membran biyoreaktör performansını etkileyen faktörlerin incelenmesi
BEGÜM BİLGİÇ
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN ATİLLA ARIKAN
PROF. DR. MOHAMMAD TAHERZADEH
- Çevrim içi platformlarda sunulan ikinci el lüksün tüketici perspektifinden değerlendirilmesi
Evaluating second-hand luxury on online platforms from a consumer perspective
FATMA NUR SARIKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
İşletmeGalatasaray Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİLŞAH CAVDAR AKSOY