Temel eğitim düzeyinde ahlak eğitimine yönelik karşılaştırmalı bir çoklu durum çalışması: Türkiye ve Japonya
A comparative multi-case study on moral education at the basic education level: Turkey and Japan
- Tez No: 1001805
- Danışmanlar: PROF. DR. SALİH ZEKİ GENÇ, PROF. DR. TOLGA ÖZŞEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Türkiye Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) ile Japonya dōtoku (ahlak eğitimi) ders kitaplarının 4., 5. ve 6. sınıf düzeylerini karşılaştırmalı içerik analiziyle incelemektedir. Çalışma kapsamında oluşturulan Toplumsal Sorumluluk ve Adalet, Sosyal İlişkiler ve Bağlar, Kişisel Ahlak ve Gelişim, Çevresel Duyarlılık ve Yaşama Saygı temaları altında ders kitapları incelenmiş ve toplam 1.286 değer vurgusu (Türkiye 413, Japonya 873) tespit edilmiştir. Bulgular, her iki ülkede de sosyal uyum ve sorumluluk değerlerinin baskın olduğunu göstermekle birlikte belirgin kültürel farklılıklar ortaya koymaktadır. Japonya'da toplumsal sorumluluk ve adalet teması her üç sınıfta da en yüksek orana sahipken (%33-35), Türkiye'de sosyal ilişkiler ve bağlar teması (%43-57) birinci konumdadır. Japonya seküler kolektivizm (wa, omoiyari, ganbaru) ve“topluma katkı sağlayan birey”idealini benimserken, Türkiye dinî temelli ilişkisel ahlak ve“iman temelli iyi vatandaş”modelini ön planda tutmaktadır. Değer vurgusu sayısı Japonya'da 6. sınıfta anlamlı ölçüde azalmakta (χ² = 87,42, p < .001), bu durum MEXT'in kademeli müfredat tasarımının bir göstergesidir. Türkiye'de ise vurgu sayısı düzenli artmakta; 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin (TYMM) etkisiyle 5. sınıfta belirgin yükseliş gözlenmektedir. Çevresel duyarlılık ve yaşama saygı teması her iki ülkede de en düşük orandadır (%4-12). Bu durum, ahlak eğitiminin hâlâ birey-toplum ekseninde yapılandırıldığını, sürdürülebilirlik eğitiminin ise ayrı bir alan olarak görüldüğünü ortaya koymaktadır. Araştırma karakter eğitimi kuramlarıyla uyumlu sonuçlar üretmiştir. Türkiye ve Japonya, ahlak eğitimini ulusal kimlik inşası ve toplumsal bütünleşme aracı olarak kullanmakta; ancak Japonya yapılandırmacı ve tartışma odaklı, Türkiye ise davranışçı ve dinî referanslı bir pedagojiyi tercih etmektedir. Sonuç olarak, her iki model de kendi kültürel bağlamında etkilidir. Bulgular, küresel değer eğitimi tartışmalarına kültürel çeşitlilik perspektifiyle katkı sunmakta ve karşılıklı öğrenme fırsatları yaratmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study comparatively examines the 4th, 5th, and 6th grade textbooks of Türkiye's Religious Culture and Moral Knowledge (DKAB) and Japan's dōtoku (moral education) courses through thematic content analysis. The textbooks were analyzed under four themes: Social Responsibility and Justice, Social Relations and Bonds, Personal Moral Development, and Environmental Sensitivity and Respect for Life, identifying a total of 1,286 value emphases (Türkiye 413, Japan 873). Findings indicate that social harmony and responsibility values are dominant in both countries, while revealing significant cultural differences. In Japan, the theme of Social Responsibility and Justice holds the highest proportion across all three grades (33–35%), whereas in Türkiye, Social Relations and Bonds predominates (43–57%). Japan embraces secular collectivism (wa, omoiyari, ganbaru) and the ideal of the“individual contributing to society,”while Türkiye foregrounds faith-based relational ethics and the model of the“good citizen grounded in belief.”The number of value emphases decreases significantly in Japan's 6th grade (χ² = 87.42, p < .001), reflecting MEXT's graduated curriculum design. In Turkey, the number increases steadily, with a marked rise in the 5th grade due to the influence of the 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM). The theme of Environmental Sensitivity and Respect for Life has the lowest proportion in both countries (4–12%), suggesting that moral education remains centered on the individual-society axis, with sustainability education viewed as a separate domain. The research produces results consistent with character education theories. Both Turkey and Japan employ moral education as a means of national identity construction and societal integration; however, Japan favors a constructivist and discussion-oriented pedagogy, whereas Türkiye prefers a behaviorist and religion-referenced approach. In conclusion, both models are effective within their respective cultural contexts. The findings contribute a cultural diversity perspective to global moral education discussions and offer opportunities for mutual learning.
Benzer Tezler
- Irak ve Türkiye'de 5. ve 6. sınıf düzeyinde okutulan din eğitimi ders kitaplarının karşılaştırması
Comparison of religious education textbooks for 5th and 6th grades in Iraq and Turkey
MARWAH AL-NAJJAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AKİF PAMUK
- Ortaokul ders kitaplarının söz varlığı açısından karşılaştırılması
Comparison of vocabulary in middle school textbooks
RAMAZAN GÜNER
Doktora
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimTrabzon ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SUAT UNGAN
- Ortaöğretim öğrencilerinin hayatın anlamına yönelik tutumları: Anadolu İmam Hatip Lisesi ve diğer lise öğrencileri arasında bir karşılaştırma (Erzurum ili örneği)
Attitudes of secondary school students towards meaning of life: A comparison between Anatolian İmam Hatip High School and other high school and other high school students (Erzurum province example)
VEYSEL ÇOLAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinIğdır ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YASİN YİĞİT
- Mesleki etik ilkelere ilişkin Türkiye ve Moldova'daki ilköğretim okulu öğretmenlerinin görüşleri
The opinions of primary education teachers in Turkey and Moldova about the professional ethics principles
OXANA MANOLOVA
Doktora
Türkçe
2011
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitimin Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İNAYET AYDIN
- Öğretmen adaylarının (Sosyal bilgiler, Fen bilgisi, İlköğretim Din kültürü ve Ahlak bilgisi, Türkçe) çevre sorunlarına yönelik tutumları
Teacher of candidates (Social studies, Science, Science elementary religion and ethics, Turkish language) attitudes towards to enviromental problems
SUAT POLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Eğitim ve ÖğretimErciyes Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CEVDET KIRPIK