Dini kimlik inşası bağlamında ilkokul programlarına yönelik karşılaştırmalı bir inceleme
A comparative study of primary school curricula in the context of religious identity construction
- Tez No: 1023663
- Danışmanlar: PROF. DR. BANU GÜRER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Eğitim ve Öğretim, Religion, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Dinî Kimlik, İlkokul Müfredatı, Gömülü Teori, Karşılaştırmalı Müfredat Analizi, Almanya-Bavyera, Finlandiya, Rusya, Ürdün, Türkiye, Religious Identity, Primary School Curriculum, Grounded Theory, Comparative Curriculum Analysis, Germany-Bavaria, Finland, Russia, Jordan, Türkiye
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Din Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Türkiye, Almanya'nın Bavyera eyaleti, Finlandiya, Rusya ve Ürdün ilkokul müfredatlarında dinî kimliğin nasıl inşa edildiğini karşılaştırmalı olarak incelemeyi ve bu sürece ilişkin genel bir değerlendirme sunmayı amaçlamaktadır. Çalışma, yorumlayıcı-inşacı epistemolojik yaklaşım doğrultusunda, karşılaştırmalı nitel doküman incelemesi ve çoklu durum deseniyle yürütülmüştür. Araştırma kapsamındaki ülkelerin belirlenmesinde, din öğretiminin devletin eğitim sistemi içinde resmî müfredat ve kamusal eğitim kurumları aracılığıyla sunulması temel ölçüt olarak alınmıştır. Dinî, kültürel ve toplumsal yapıları birbirinden farklı olmakla birlikte bu ülkelerde devlet, din derslerinin amaçlarının, içeriklerinin ve uygulama biçimlerinin belirlenmesinde doğrudan ya da düzenleyici bir rol üstlenmektedir. Bu ortak özellik, devlet eliyle sunulan din öğretiminin dinî kimlik inşasına nasıl yansıdığını karşılaştırmalı biçimde değerlendirmeye imkân sağlamaktadır. Almanya, federal eğitim sistemi nedeniyle bütüncül bir ülke örneği olarak değil, din eğitiminin eyalet düzeyinde düzenlendiği Bavyera'ya özgü analitik bir durum olarak ele alınmıştır. Bavyera'nın seçilmesinde, din öğretiminin resmî müfredatta belirgin, sistematik ve mezhepsel bir yapıya sahip olması ile Katolik-Hristiyan geleneğin eyaletteki güçlü toplumsal ve kurumsal konumu etkili olmuştur. Araştırmada gömülü teori yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem, önceden belirlenmiş bir kuramı sınamak yerine, müfredat metinlerinden elde edilen veriler doğrultusunda dinî kimlik inşa süreçlerinin temel özelliklerini ve bu süreçler arasındaki ilişkileri ortaya koymaya imkân tanıdığı için tercih edilmiştir. Çalışma, devletin resmî müfredat aracılığıyla öngördüğü amaçları, içerikleri ve kimlik yönelimlerini incelemektedir. Bu nedenle bulgular, okullardaki din eğitimi uygulamalarının doğrudan bir yansıması olarak değil, resmî ve normatif müfredat düzeyinde öngörülen dinî kimlik anlayışının göstergeleri olarak değerlendirilmiştir. Araştırmanın veri setini, ilgili ülkelerin resmî ilkokul müfredatları ve öğretim programları oluşturmuştur. Bu belgelerde dinî kimlikle doğrudan veya dolaylı biçimde ilişkili öğrenme çıktıları, değerler, beceriler, normatif yönlendirmeler, sembolik göndermeler, aidiyet ifadeleri ve yurttaşlık söylemleri analiz edilmiştir. Toplam 3.863 kodlama birimi, Strauss ve Corbin'in açık, eksenel ve seçici kodlama aşamaları doğrultusunda çözümlenmiştir. Bulgular, dinî kimliğin yalnızca din dersinin varlığına, kapsamına veya öğretim içeriğine bağlı olarak kurulmadığını göstermektedir. Dinî kimlik, inanç referansları, ahlaki normlar, ritüeller ve pratikler, kutsal ve sembolik dil, kültürel bellek, aidiyet biçimleri, ötekiyle kurulan ilişkiler ve yurttaşlık söylemleri aracılığıyla müfredatın farklı alanlarına yayılan çok katmanlı bir yapı olarak ortaya çıkmıştır. Ülkeler ortak bir kategori düzenine sahip olmakla birlikte bu yapıyı farklı tematik yoğunluklar ve pedagojik öncelikler doğrultusunda biçimlendirmektedir. Ülke örnekleri karşılaştırıldığında Almanya'da teolojik ve mezhepsel, Finlandiya'da çoğulcu ve dünya görüşü merkezli, Rusya'da kültürel ve ulusal, Türkiye'de normatif-ahlaki yurttaşlık odaklı, Ürdün'de ise düzenleyici din ve devlet merkezli bir yurttaşlık yöneliminin öne çıktığı görülmüştür. Araştırmanın çekirdek kategorisi,“müfredatın tematik vurgu stratejileri aracılığıyla dinî kimliği inşa etmesi”olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak müfredatın belirli teolojik anlamları, aidiyet biçimlerini, toplumsal sınırları ve yurttaşlık anlayışlarını seçen, düzenleyen ve meşrulaştıran kurumsal bir araç olarak işlemeye çalıştığı değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study aims to comparatively examine how religious identity is constructed in the primary school curricula of Türkiye, the German state of Bavaria, Finland, Russia, and Jordan, and to provide a general assessment of this process. The study was conducted within an interpretive-constructivist epistemological framework, using comparative qualitative document analysis and a multiple-case study design. The primary criterion for selecting the countries included in the study was that religious education is provided within the state education system through official curricula and public educational institutions. Although these countries differ in their religious, cultural, and social structures, the state assumes either a direct or regulatory role in determining the aims, content, and modes of implementation of religious education. This shared characteristic makes it possible to comparatively assess how state-provided religious education is reflected in the construction of religious identity. Due to Germany's federal education system, Germany was not treated as a unified national case. Instead, Bavaria was examined as a distinct analytical case in which religious education is regulated at the state level. Bavaria was selected because religious education occupies a visible, systematic, and denominational position within the official curriculum, and because the Catholic-Christian tradition has a strong social and institutional presence in the state. The grounded theory method was employed in the study. This method was preferred because, rather than testing a predetermined theory, it enables the identification of the main characteristics of religious identity construction processes and the relationships among them on the basis of data obtained from curriculum texts. The study examines the aims, content, and identity orientations envisioned by the state through the official curriculum. Therefore, the findings were not interpreted as a direct reflection of religious education practices in schools, but as indicators of the understanding of religious identity envisaged at the level of the official and normative curriculum. The data set consisted of the official primary school curricula and instructional programmes of the selected countries. The analysis focused on learning outcomes, values, skills, normative orientations, symbolic references, expressions of belonging, and discourses of citizenship that were directly or indirectly related to religious identity. A total of 3,863 coding units were analysed in accordance with Strauss and Corbin's stages of open, axial, and selective coding. The findings show that religious identity is not constructed solely through the existence, scope, or instructional content of religious education. Rather, it emerged as a multilayered structure extending across different areas of the curriculum through references to belief, moral norms, rituals and practices, sacred and symbolic language, cultural memory, forms of belonging, relations with the other, and discourses of citizenship. Although the countries share a common categorical structure, they shape this structure through different thematic emphases and pedagogical priorities. The comparison of the country cases revealed that theological and denominational orientations were more prominent in Germany; pluralistic and worldview-centred orientations in Finland; cultural and national orientations in Russia; normative-moral and citizenship-oriented tendencies in Türkiye; and a regulatory, religion- and state-centred understanding of citizenship in Jordan. The core category of the study was identified as“the curriculum's construction of religious identity through thematic emphasis strategies.”In conclusion, the curriculum was assessed as functioning as an institutional instrument that seeks to select, organise, and legitimise particular theological meanings, forms of belonging, social boundaries, and understandings of citizenship.
Benzer Tezler
- Yurt dışındaki Türk ailelerle ilgili çekilmiş belgesellerde eğitim bağlamında dil-kültür-kimlik algısı
Perception of language-culture-identity in the context of education in documentaries shot about Turkish families abroad
RABİA ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DEMET KARDAŞ
- 19.yüzyıldan günümüze İstanbul'da fransız okul yapıları
French school buildings in İstanbul from 19th century to the present
ZÜBEYDE GÖZDE KUTLU
- Nisa Suresi bağlamında Müslüman kimliğin inşası
Building a Muslim identity in the context of Surat an-Nisa
SEYFEDDİN KESKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NUR AHMET KURBAN
- Sosyal medyada kimlik inşası: Hegemonik erkeklik bağlamında Instagram babaları üzerinden erkekliğin yeniden üretimi
Identity construction in social media: The reproduction of masternity through Instagram fathers in the context of hegemonic man
ZÜLAL GÖRÜCÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
GazetecilikMarmara ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELMA ULUS
- Selefiyyeci dini kimliğin inşası ve yeni medya -Dijital tebliğciler örneği-
Construction of Salafiyya religious identity and new media -The case of digital preachers-
MEVLÜT UĞURLU
Doktora
Türkçe
2023
SosyolojiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZCAN GÜNGÖR