Aile hekimliği asistanlarında defansif tıp davranışları ile iletişim becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between defensive medicine behaviors and communication skills in family medicine residents
- Tez No: 1002411
- Danışmanlar: DOÇ. DR. TUĞBA YILMAZ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Defansif Tıp, İletişim Becerileri, Family Medicine, Defensive Medicine, Communication Skills
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Ankara Bilkent Şehir Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Artan medikolegal baskılar ile şikâyet ve malpraktis kaygıları hekimleri defansif tıp davranışlarına yöneltebilmekte; iletişimdeki yetersizlikler ise memnuniyetsizlik ve hukuki başvuruları artırarak bu eğilimi güçlendirebilmektedir. Bu çalışmanın amacı, aile hekimliği asistanlarında defansif tıp davranışları ile iletişim becerileri düzeyini değerlendirmek, aralarındaki ilişkiyi incelemek ve her iki değişkenin sosyodemografik ve mesleki özelliklere göre farklılık gösterip göstermediğini araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı nitelikteki bu çalışma, Ankara ilinde aile hekimliği uzmanlık eğitimi alan asistan hekimlerde 01/09/2025–01/11/2025 tarihleri arasında gönüllülük esasına göre yürütülmüş; yüz yüze ve/veya çevrimiçi (Google Forms) yöntemle 410 asistana ulaşılmıştır. Veriler; sosyodemografik/mesleki özellikleri içeren 14 soruluk form ile Birinci Basamakta Defansif Tıp Uygulamaları Ölçeği (BBDTÖ, 21 madde, 5 alt boyut) ve Sağlık Profesyonelleri İletişim Becerileri Ölçeği (SPİBÖ, 18 madde, 4 alt boyut) kullanılarak toplanmıştır. Veriler SPSS 25.0 programında analiz edilmiştir. Gruplar arası karşılaştırmalar ve değişkenler arasındaki ilişkiler uygun istatistiksel testlerle değerlendirilmiş; p<0,05 anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya 410 aile hekimliği asistanı dâhil edilmiştir ve katılımcıların %66,1'i kadındır. Katılımcıların %26,3'ü hasta şikâyeti nedeniyle kurumsal inceleme geçirdiğini, %57,8'i ise sözel veya fiziksel şiddete maruz kaldığını bildirmiştir. BBDTÖ toplam puan ortalaması 55,69±14,69; SPİBÖ toplam puan ortalaması 86,27±12,33'tür. İletişim becerileri toplam puanı ile yönlendirme/sevk boyutu arasında düşük düzeyde negatif ilişki bulunmuştur (p=0,034). Bilgilendirici iletişim boyutu; defansif tıp toplam puanı (p=0,049), yönlendirme/sevk (p=0,022) ve şikâyet endişesi (p=0,045) ile düşük düzeyde ters yönlü ilişki göstermiştir. Sosyal beceriler boyutu ise defansif tıp toplam puanı (p<0,001) ve tüm alt boyutlarla ters yönlü ve anlamlı ilişkiler göstermiştir. Kadın asistanlarda BBDTÖ toplam puanı daha yüksek bulunmuştur. Asistanlık grupları karşılaştırıldığında AHU grubunda BBDTÖ toplam puanının SAHU grubuna göre daha yüksek olduğu; 1–5 yıllık hekimlerde BBDTÖ toplam puanının diğer gruplara kıyasla daha yüksek seyrettiği ve zorunlu rotasyonlarını tamamlayanlarda BBDTÖ toplam puanının daha yüksek olduğu saptanmıştır. EASM'de görev yapanlarda yönlendirme/sevk puanları daha düşük, şiddet endişesi puanları daha yüksek; iletişim becerileri eğitimi alanlarda ise SPİBÖ toplam puanı daha yüksek bulunmuştur. Sonuç: Bu çalışma, aile hekimliği asistanlarında defansif tıp davranışlarının klinik karar verme süreçlerinde önemli bir yer tutabildiğini ve bilgilendirici iletişim ve sosyal beceriler gibi bazı iletişim alt boyutlarının defansif eğilimlerle ters yönlü ilişki gösterebildiğini ortaya koymuştur. Bununla birlikte defansif yaklaşım, yalnızca bireysel becerilerle değil; şikâyet/inceleme süreçleri ve şiddet gibi mesleki risk algılarıyla da şekillenebilen çok boyutlu bir olgudur. Ayrıca bulgular, mesleki tecrübenin ve birinci basamakta (ASM/EASM) saha pratiğine maruziyetin, özellikle hasta yönetimi ve uygun yönlendirme/sevk kararları açısından klinik güveni destekleyerek defansif eğilimi etkileyebileceğine işaret etmektedir. Bu çerçevede, defansif tıp davranışlarını azaltmaya yönelik girişimlerin iletişim becerilerini güçlendiren uygulamalı eğitimlerle birlikte, birinci basamak saha deneyimini yapılandırılmış biçimde artıran eğitim düzenlemelerini ve güvenli çalışma ortamını güçlendiren kurumsal destek mekanizmalarını içerecek şekilde bütüncül olarak planlanması önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
Aim: Increasing medicolegal pressures, along with concerns about complaints and malpractice, may lead physicians to engage in defensive medicine behaviors; inadequacies in communication may further reinforce this tendency by increasing dissatisfaction and legal applications. The aim of this study is to evaluate the level of defensive medicine behaviors and communication skills among family medicine residents, to examine the relationship between them, and to investigate whether both variables differ according to sociodemographic and professional characteristics. Materials and Methods: This cross-sectional, descriptive study was conducted on a voluntary basis among family medicine residents receiving specialty training in Ankara province between September 1, 2025 and November 1, 2025. A total of 410 residents were reached through face-to-face and/or online (Google Forms) data collection. Data were collected using a 14-item form covering sociodemographic and professional characteristics, the Defensive Medicine Practices in Primary Care Scale (BBDTÖ, 21 items, 5 subdimensions), and the Communication Skills Scale for Health Professionals (SPİBÖ, 18 items, 4 subdimensions). Data were analyzed using SPSS version 25.0. Between-group comparisons and associations between variables were evaluated with appropriate statistical tests, and p<0.05 was considered statistically significant. Results: A total of 410 family medicine residents were included in the study, and 66.1% of the participants were female. Of the participants, 26.3% reported having undergone an institutional investigation due to a patient complaint, and 57.8% reported experiencing verbal or physical violence. The mean total score was 55.69±14.69 for the BBDTÖ and 86.27±12.33 for the SPİBÖ. A low-level negative correlation was found between the total communication skills score and the referral/consultation dimension (p=0.034). The informative communication dimension showed low-level inverse associations with the total defensive medicine score (p=0.049), referral/consultation (p=0.022), and complaint concern (p=0.045). The social skills dimension demonstrated significant inverse associations with the total defensive medicine score (p<0.001) and all subdimensions. Female residents had higher total BBDTÖ scores. When residency groups were compared, the AHU group had higher total BBDTÖ scores than the SAHU group; physicians with 1–5 years of experience had higher total BBDTÖ scores compared with other groups; and those who had completed mandatory rotations had higher total BBDTÖ scores. Among those working in training family health centers (EASM), referral/consultation scores were lower while violence concern scores were higher; additionally, residents who had received communication skills training had higher total SPİBÖ scores. Conclusion: This study demonstrated that defensive medicine behaviors may play a significant role in clinical decision-making processes among family medicine residents, and that certain communication subdimensions, such as informative communication and social skills, may show an inverse association with defensive tendencies. However, a defensive approach is a multidimensional phenomenon shaped not only by individual skills but also by professional risk perceptions, including complaint and investigation processes and violence. Furthermore, the findings suggest that professional experience and exposure to field practice in primary care settings (ASM/EASM) may influence defensive tendencies by supporting clinical confidence, particularly in terms of patient management and appropriate referral and consultation decisions. In this context, it is important that interventions aimed at reducing defensive medicine behaviors be planned holistically, incorporating practical trainings that strengthen communication skills, educational regulations that structuredly increase primary care field experience, and institutional support mechanisms that enhance a safe working environment.
Benzer Tezler
- İzmir ilinde çalışan aile hekimlerinin ve Aile Hekimliği asistanlarının tıbbi uygulama hataları (malpraktis) hakkındaki bilgi düzeyleri, tutum ve davranışları
Detailed knowledge levels, attitudes and behaviors of family physicians and family medicine assistants working in İzmir province about Medical application errors (malpractice)
CUMHUR ÇITAK
Tıpta Uzmanlık
İngilizce
2020
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALUK MERGEN
- Aile hekimliği asistanlarının ve uzmanlarının besin ve ilaç etkileşimleri hakkında bilgi düzeyleri ve defansif tıp uygulamaları ile ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the knowledge levels of family medicine assistants and specialists about food and drug interactions and its relationship with defensive medicine practices
NEVZAT ÖZSOY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OKCAN BASAT
DR. SİBEL TUNÇ KARAMAN
- Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Hastanesinde görevli asistan hekimlerin defansif tıp uygulamaları hakkındaki tutum ve düşünceleri
Attitudes and thoughts of resident physicians working in Aydın Adnan Menderes Üniversity Hospital on defensive medicine practices
UFUK ILGIN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiAydın Adnan Menderes ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERPİL DEMİRAĞ
- Asistan hekimlerin sağlıkta şiddet olayları karşısındaki tutumlarının, hasta ve hastalık yönetimi sürecindeki kararlarına olan etkisi
The effect of resident physicians' attitudes towards violence against healthcare workers on their decisions in the disease management process
KAAN EMRE BOZKURT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL KASIM
- Aile hekimliği asistanlarında bilinçli farkındalığın hasta merkezli yaklaşım üzerine etkisi
The effect of mindfulness on patient-centered care in family medicine assistants
ZEYNEP ŞEYMA ALTUN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiSağlık BakanlığıAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM SUVAK