Neoliberalizmin suya tahakkümü ve biyokültürel mülksüzleştirme: Doğu Karadeniz örneği
Neoliberalism's domination over water and biocultural dispossession: The case of the Eastern Black Sea region
- Tez No: 1002643
- Danışmanlar: PROF. DR. HAKAN REYHAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Siyasal Bilimler, Sosyoloji, Political Science, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Müşterekler siyaseti, Politik ekoloji, Politik psikoloji, Çevre sosyolojisi, The politics of commons, Political ecology, Political psychological, Environmental sociology
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hitit Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Siyaset Bilimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de nehir tipi hidroelektrik santralleri (n-HES) üzerinden yürütülen suya yönelik neoliberal müdahalelerin, yalnızca çevresel ya da ekonomik sonuçlar üretmediğini; aynı zamanda su etrafında kurulan yaşam dünyalarını biyofiziksel, kültürel ve toplumsal düzlemlerde dönüştürdüğünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. İkincil olarak, n-HES karşıtı eylemlerin altında yatan motivasyonu anlamaya çalışmaktadır. Çalışma, suyun hem sermaye birikim süreçlerine eklemlenen bir ekonomik kaynak hem de gündelik yaşamın ontolojik kurucu unsuru olduğu Doğu Karadeniz bölgesini araştırma sahası olarak ele almaktadır. Araştırma, eleştirel politik ekonomi yaklaşımını temel almakta ve neoliberal doğa rejiminin su üzerindeki etkilerini tarihsel ve yapısal bir çerçevede incelemektedir. Bu yaklaşım, nitel saha araştırmasıyla birlikte kullanılarak, söz konusu dönüşümlerin yerel topluluklar tarafından nasıl deneyimlendiği fenomenolojik bir perspektifle analiz edilmiştir. Doğu Karadeniz'de farklı vadilerde yaşayan katılımcılarla gerçekleştirilen derinlemesine görüşmeler aracılığıyla, suya yönelik müdahalelerin geleneksel üretim ilişkileri, gündelik pratikler, mekânsal kullanımlar, kültürel ritimler, toplumsal bellek, gelecek kuşaklara aktarım ve toplumsal yeniden üretim üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları, n-HES projelerinin suyun doğal akışını kesintiye uğratarak ekosistem döngülerini bozduğunu ve biyofiziksel tahribata yol açtığını göstermektedir. Bu tahribatın, suya bağlı kültürel pratiklerin çözülmesi ve yaşam dünyalarının sürekliliğinin zayıflamasıyla eşzamanlı ilerlediği tespit edilmiştir. Bu çok katmanlı mülksüzleşme sürecini kavramsallaştırmak üzere çalışma, biyokültürel mülksüzleştirme kavramını önermektedir. Biyokültürel mülksüzleştirme, doğanın metalaştırılması sürecinde biyolojik çeşitliliğin, kültürel ilişkiler ağının ve toplumsal sürekliliğin birlikte aşındırılmasını ifade etmektedir. Bu nedenle n-HES karşıtı eylemler, bir ekonomik hak temelinde veya çevreci eylemler olmanın çok ötesindedir; biyokültürel mülksüzleştirme politikaları, bu eylemlerin ana motivasyon kaynağıdır. Bu yönüyle çalışma, çevre çalışmaları ile politik ekonomi literatürü arasında bütüncül bir analitik çerçeve sunmayı ve su mücadelelerini yaşam dünyası ve ortaklaşımlar bağlamında yeniden düşünmeyi hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to demonstrate that neoliberal interventions targeting water through run-of-river hydropower plants (RoR-HPPs) in Türkiye produce not only environmental or economic outcomes, but also transform lifeworlds constructed around water at biophysical, cultural, and social levels. Secondarily, the study seeks to understand the underlying motivations of anti-HPP mobilizations. The research focuses on the Eastern Black Sea region, where water functions simultaneously as an economic resource integrated into capital accumulation processes and as an ontological constituent of everyday life. Methodologically, the study is grounded in a critical political economy approach and examines the impacts of the neoliberal nature regime on water within a historical and structural framework. This approach is combined with qualitative field research, through which the ways these transformations are experienced by local communities are analyzed from a phenomenological perspective. In-depth interviews conducted with participants living in different valleys of the Eastern Black Sea region provide insight into how water-related interventions affect traditional production relations, everyday practices, spatial uses, cultural rhythms, collective memory, intergenerational transmission, and processes of social reproduction. The findings reveal that RoR-HPP projects disrupt the natural flow of water, thereby undermining ecosystem cycles and generating significant biophysical degradation. This degradation is shown to proceed simultaneously with the dissolution of water-related cultural practices and the weakening of the continuity of lifeworlds. To conceptualize this multi-layered process of dispossession, the study introduces the concept of biocultural dispossession. Biocultural dispossession refers to the simultaneous erosion of biological diversity, cultural relational networks, and social continuity in the course of the neoliberalization of nature. From this perspective, anti-hydropower movements extend far beyond claims based on economic rights or conventional environmental activism; rather, biocultural dispossession policies constitute the primary motivational ground of these struggles. In this sense, the study aims to offer a holistic analytical framework that bridges environmental studies and political economy literature, and to rethink water struggles through the lenses of lifeworlds and commons.
Benzer Tezler
- Smart city concept and urban planning: Geographical analysis of the smart city index and implications for Turkish context
Akıllı kent kavramı ve kent planlama: Akıllı kent indeksinin coğrafi çözümlemesi ve Türkiye bağlamına ilişkin çıkarsamalar
KABEER SALEH TIJJANI
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YASEMİN SARIKAYA LEVENT
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Bir iktidar modeli olarak neoliberal yönetimsellik ve neoliberal özne
Neoliberal governmentality as a power model and neoliberal subject
BAŞAK COŞKUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Felsefeİstanbul Bilgi ÜniversitesiKarşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERDA KESKİN
- Le dilemme de l'institutionnalisation et de l'autonomie au sein des nouveaux mouvements sociaux: Etudes des cas des Mouvements des Gilets Jaunes et des Indignes
Yeni toplumsal hareketlerde kurumsallaşma ve otonomi ikilemi: Sarı Yelekliler ve Öfkeliler Hareketleri örneği
YUNUS TURAN
Yüksek Lisans
Fransızca
2022
Siyasal BilimlerGalatasaray ÜniversitesiSiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
DR. MAGALI BOUMAZA
- Gıda hakkı temelli agroekolojik hukuk
Agroecological law based on the right to food
DOLUNAY ÇÖREK AKYILDIZ
Doktora
Türkçe
2026
HukukGalatasaray ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP ÖZLEM ÜSKÜL ENGİN