İklim ve piyasa koşulları kapsamında tarımsal tedarik zinciri optimizasyonu
Agricultural supply chain optimization within the scope of climate and market conditions
- Tez No: 1003378
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKHAN SEÇME
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Karışık tam sayılı doğrusal programlama, Mixed integer linear programming
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma Türkiye tarım sektörü için çoklu kriz senaryolarına dayanıklı, bütünleşik bir tedarik zinciri optimizasyon modeli geliştirmeyi amaçlamaktadır. Jeopolitik gerilimler, doğal afetler ve iklim kaynaklı su kıtlığı gibi farklı kökenli krizlerin tedarik zincirleri üzerindeki yıkıcı etkilerini analiz ederek, geleneksel modellerin bu çok boyutlu şoklar karşısındaki yetersizliklerini ortaya koymaktadır. Araştırmada, Türkiye'nin 81 ili baz alınarak iki aşamalı bir modelleme yaklaşımı benimsenmiştir. İlk aşamada, tarım alanları ve nüfus verilerine dayalı kümeleme analizleri ile 30 yerel hal ve 20 merkezi halin optimal yer seçimi Karma Tamsayılı Doğrusal Programlama ile gerçekleştirilmektedir. İkinci aşamada ise, üretimden dağıtıma kadar tüm süreçleri kapsayan ve su arzını temel bir kısıt olarak ele alan çok ürünlü bir Doğrusal Programlama modeli (Model LP) geliştirilmektedir. Model, buğday, domates, biber ve mısır ürünleri için üretim planlaması, lojistik optimizasyonu, depolama stratejileri ve ithalat/ihracat dengelerini aynı anda optimize etmektedir. Bulgular, önerilen ağ yapısının kriz durumlarında sistemin dayanıklılığını önemli ölçüde artırdığını göstermektedir. Senaryo analizleri, bir bölgedeki üretim veya dağıtım altyapısının kullanılamaz hale gelmesi durumunda, modelin otomatik olarak alternatif rotaları ve depo stoklarını devreye sokarak pazar talebini karşılamaya devam ettiğini ortaya koymaktadır. Su kıtlığı senaryolarında ise model su verimliliği yüksek ürünlere yönelerek ve suyun bol olduğu bölgelerdeki kapasiteyi artırarak sistemin kesintiye uğramamasını sağlamaktadır. Su odaklı kaynak geliştirme senaryosu (Senaryo 2) en düşük maliyetli senaryo çözümü sunarken, doğal afet kaynaklı üretim daralması (Senaryo 3) en yüksek maliyetli senaryo olmaktadır. Senaryolar karşılaştırıldığında buğday üretiminin kaynak kısıtlarından en fazla etkilenen ürün olduğu, mısır üretiminin ve ithalatının ise nerdeyse tam kapasite olarak çalıştığı belirlenmiştir. Çalışma, geliştirilen modelin tarımsal tedarik zincirlerini 21. yüzyılın karmaşık ve öngörülemez krizlerine karşı daha dirençli, esnek ve sürdürülebilir hale getirecek güçlü bir karar destek aracı olduğunu kanıtlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to develop an integrated supply chain optimization model resilient to multiple crisis scenarios for the Turkish agricultural sector. By analyzing the devastating effects of crises of different origins, such as geopolitical tensions, natural disasters, and climate-induced water scarcity, on supply chains, it reveals the inadequacies of traditional models in the face of these multi-dimensional shocks. The research adopts a two-stage modeling approach based on all 81 provinces of Türkiye. In the first stage, clustering analyses based on agricultural area and population data are used to optimally select 30 local and 20 central markets using Mixed Integer Linear Programming. In the second stage, a multi-product Linear Programming model (Model LP) is developed, encompassing all processes from production to distribution and considering water supply as a key constraint. The model simultaneously optimizes production planning, logistics optimization, storage strategies, and import/export balances for wheat, tomatoes, peppers, and corn. The findings show that the proposed network structure significantly increases the system's resilience in crisis situations. Scenario analyses reveal that if production or distribution infrastructure in a region becomes unusable, the model automatically activates alternative routes and storage stocks to continue meeting market demand. In water scarcity scenarios, the model ensures system uninterrupted operation by shifting towards water-efficient crops and increasing capacity in water-rich regions. The water-focused resource development scenario (Scenario 2) offers the lowest-cost solution, while production contraction due to natural disasters (Scenario 3) is the most costly. Comparing the scenarios, it was determined that wheat production is the crop most affected by resource constraints, while corn production and imports operate at almost full capacity. The study demonstrates that the developed model is a powerful decision support tool that will make agricultural supply chains more resilient, flexible, and sustainable against the complex and unpredictable crises of the 21st century.
Benzer Tezler
- Bazı sert çekirdekli meyve türlerinde döllenme biyolojisi üzerinde yöntem çalışmaları
Başlık çevirisi yok
ATBİMOĞLU ADALET
- Çukurova bölgesinde biyoklimatik veriler kullanılarak açık ve yeşil alan sistemlerinin belirlenmesi ilkeleri üzerinde bir araştırma
A research on the determination of the principles in open and green spaces systems by using the bioclimatic data in Çukurova region
MEHMET FARUK ALTUNKASA
