Chatgpt etkileşimlerinin çevrimiçi satın alma niyetine etkisinin bilişsel tepki teorisi ile inceleme
Examining the effect of chatgpt interactions on online purchase intention with cognitive response theory
- Tez No: 1003606
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AHMET KAMİL KABAKUŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Yönetim Bilişim Sistemleri, Management Information Systems
- Anahtar Kelimeler: Algılanan fayda, Bilişsel tepki, Chatbot, Satın alma niyeti, Yapay zeka, Perceived benefit, Cognitive reaction, Chatbot, Purchase intention, Artificial intelligence
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yönetim Bilişim Sistemleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Üretken yapay zekâ (GenAI) büyük miktarda veriden öğrenerek yeni metin, görüntü, video veya ses gibi içerikler üretebilen yapay zekâ modellerini ifade etmektedir. Bu teknolojiler çevrimiçi alışveriş süreçlerinde kişiselleştirilmiş öneriler, ürün açıklamaları ve karar desteği sağlayarak tüketici satın alma yaklaşımlarını etkilemektedir. Bu çalışmanın temel amacı üretken yapay zekâ uygulamalarından olan ChatGPT ile gerçekleştirilen etkileşimlerin kullanım tutumu ve çevrimiçi satın alma niyeti üzerindeki etkilerini Teknoloji Kabul Modeli (TAM) ile Bilişsel Tepki Teorisi'nin (CRT) teorik entegrasyonu kapsamında incelemektedir. Araştırmada, etkileşimlerin güven ve merak gibi bilişsel tepkiler ile algılanan fayda ve algılanan kullanım kolaylığı gibi kabul faktörleri üzerindeki etkileri ve bu değişkenlerin tutum ve niyetle ilişkileri test edilmiştir. Çalışma kapsamında, 18 yaş ve üzeri, daha önce ChatGPT deneyimi olan katılımcılardan çevrimiçi anket yoluyla veri toplanmış ve 507 katılımcının verisi analiz edilmiştir. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler doğrulayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Ölçeklerin geçerliği doğrulandıktan sonra hipotezler yapısal eşitlik modellemesiyle test edilmiştir. Ölçeklerin geçerliği SPSS 22.0 ve Amos 24.0 ile doğrulandıktan sonra hipotezler yapısal eşitlik modellemesiyle test edilmiştir. Ayrıca aracı değişkenlerin etkisini incelemek için Hayes tarafından geliştirilen Process Macro Model 4 kullanılmıştır. Bulgular, ChatGPT etkileşimlerinin güven, merak, algılanan fayda ve kullanım kolaylığı üzerinde anlamlı etkiler yarattığını ortaya koymaktadır. Özellikle güvenin tutum üzerinde güçlü, merakın ise orta düzeyde rol oynadığı sonucu ile bilrlikte satın alma niyetinin esasen tutum aracılığıyla şekillendiği belirlenmiştir. Sonuçlar, güven ve merak odaklı etkileşim tasarımlarının kullanıcı tutum ve niyetlerini şekillendirmede önemli bir belirleyici olduğunu vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
Generative artificial intelligence (GenAI) refers to artificial intelligence models that can generate new content such as text, images, videos, or audio by learning from large amounts of data. These technologies influence consumer purchasing approaches by providing personalized recommendations, product descriptions, and decision support in online shopping processes. The main objective of this study is to examine the effects of interactions with ChatGPT, a generative artificial intelligence application, on usage attitude and online purchase intention within the theoretical integration of the Technology Acceptance Model (TAM) and Cognitive Response Theory (CRT). The study tested the effects of interactions on cognitive responses such as trust and curiosity, as well as on acceptance factors such as perceived usefulness and perceived ease of use, and the relationships between these variables and attitude and intention. Within the scope of the study, data was collected via an online survey from participants aged 18 and over who had previous experience with ChatGPT, and the data of 507 participants was analyzed. Descriptive statistics and confirmatory factor analysis were applied in the analysis of the data after the validity of the scales was confirmed, the hypotheses were tested using structural equation modeling. After confirming the validity of the scales using SPSS 22.0 and Amos 24.0, the hypotheses were tested using structural equation modeling. In addition, Process Macro Model 4, developed by Hayes, was used to examine the effect of mediating variables. The findings reveal that ChatGPT interactions have significant effects on trust, curiosity, perceived usefulness, and ease of use. Specifically, trust was found to play a strong role in shaping attitudes, while curiosity played a moderate role purchase intention was essentially shaped through attitude. The results emphasize that trust- and curiosity-focused interaction designs are important determinants in shaping user attitudes and intentions.
Benzer Tezler
- Evaluation of drug-drug interaction checkers along clinically relevant adverse drug events in oncology and hematology pediatric patients
Türkiye'de pediatrik onkoloji hastalarında klinik olarak önemli advers ilaç etkileşimlerine göre ilaç etkileşimi veritabanının değerlendirmesi
ADNAN ALEKLAH
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Eczacılık ve FarmakolojiYeditepe ÜniversitesiKlinik Eczacılık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDİKARİM ABDİ
- Doğal dil işlemede dönüştürücü model bileşenlerinin kapsamlı analizi
Comprehensive analysis of transformer model components in natural language processing
HİLAL ÇELİK
Doktora
İngilizce
2026
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolSivas Bilim ve Teknoloji ÜniversitesiBilgisayar Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN KATIRCI
- Fonksiyon öğrenme sürecinde ChatGPT-öğrenci etkileşiminin incelenmesi
An investigation of ChatGPT–student interaction during the learning of functions
BETÜL OĞUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimMersin ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET GÜLBURNU
- Yapay zeka sohbet botlarının EFL lise öğrencilerinin konuşma becerisi, kaygı, motivasyon ve dijital okuryazarlık üzerindeki etkisinin incelenmesi
An investigation of ai chatbots on EFL high-school learners' speaking proficiency, anxiety, motivation and digital literacy
MEHMET TAŞDEMİR
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
DilbilimTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZAFER SUSOY
- 7. sınıf öğrencilerinin yapay zekâ destekli çevre eğitimine yönelik deneyimleri
Experiences of 7th grade students in artificial intelligence–supported environmental education
SONGÜL SOPALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimMersin ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERİDE ERCAN YALMAN