Adolesanlarda sigara kullanımının uyku kalitesi üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of smoking on sleep quality in adolescent
- Tez No: 1003685
- Danışmanlar: PROF. DR. ZEHRA AYCAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Child Health and Diseases
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Ergen Sağlığı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Adolesan dönemi, nörobiyolojik gelişimsel kırılganlıklar ve artan riskli davranış eğilimleri ile karakterize kritik bir süreçtir. Bu dönemde sigara kullanımına başlamak, nikotin bağımlılığının hızla yerleşmesine ve yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda bilişsel ve psikolojik gelişim üzerinde de ciddi olumsuz etkiler yaratmasına neden olmaktadır. Son yıllarda, sigara kullanımının, özellikle nikotinin merkezi sinir sistemi üzerindeki uyarıcı ve sirkadiyen ritim bozucu etkileri nedeniyle uyku kalitesini ciddi şekilde bozduğu saptanmıştır. Bu çalışmanın amacı, adolesanlarda sigara kullanımının uyku kalitesi ve alt bileşenleri üzerindeki etkilerini değerlendirmektedir. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Ergen Sağlığı Bilim Dalı'nda yürütülen bu kesitsel çalışmaya, 12-18 yaş arası sigara içen ve içmeyen toplam 350 adolesan (177 sigara içen, 173 sigara içmeyen) dahil edilmiştir. Çalışma obezite, kronik hastalık, psikiyatrik hastalık tanısı veya uyku kalitesini etkileyen ilaç kullanımı olan katılımcılar dışlanarak saf bir örneklem üzerinde yürütülmüştür. Uyku kalitesi Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) ile ve sigara bağımlılık düzeyi Modifiye Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi (m-FNBT) ile değerlendirilmiştir. Sigara içme durumu, idrarda ölçülen Kotinin ve Trans-3-Hidroksi Kotinin (T3HK) düzeyleri ile doğrulanmıştır. Çalışma, adolesanlarda sigara kullanımının öz-bildirime dayalı değerlendirilmesinde önemli bir metodolojik sınırlama olduğunu çarpıcı bir şekilde ortaya koymuştur. Sigara kullanmadığını beyan eden 192 katılımcının 19'unda (%10) idrar Kotinin düzeyleri referans değerin üzerinde saptanmıştır. Sonuçlar örgün eğitime devam etmeyen, çalışan, aile bireyleri—özellikle kardeşleri—arasında sigara içenlerin bulunduğu, daha yüksek miktarda kafeinli içecek tüketen ve alkol kullanan adolesanlarda sigara içme oranlarının belirgin biçimde daha yüksek olduğunu göstermiştir. Sigara kullanan adolesanların uyku kalitesi, içmeyenlere kıyasla anlamlı derecede daha kötü bulunmuştur. PUKİ toplam puanı sigara içen grupta median değeri 4 (3-6) olarak bulunurken, sigara içmeyen grupta bu değer 2 (1-4) olup aralarındaki fark anlamlıdır (Z= -12,657; p< 0,001). Uyku ilacı kullanımı ve uyku etkinliği hariç tüm alt bileşenler için de benzer sonuçlar bulunmuştur (p< 0,001). Uyku kalitesini etkileyen değişkenlerin lojistik regresyon analizinde, Modifiye Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi puanının > 2 olması kötü uyku kalitesinin en güçlü bağımsız yordayıcısı olarak belirlenmiştir. Bu durum, kötü uyku kalitesi riskini yaklaşık 25,5 kat artırmıştır (OR = 25,533; %95 GA: 10,978–59,385; p < 0,001). Ayrıca Kotinin ve T3HK düzeyleri ile PUKİ toplam puanı arasında güçlü ve anlamlı pozitif korelasyon mevcuttur (sırasıyla r=0,670 ve r=0,664; p < 0,001). Bağımlılık şiddeti arttıkça (m-FNBT puanı ≥ 6) Kotinin düzeyleri anlamlı biçimde yükselmiştir. Bu çalışma, adolesanlarda sigara kullanımının genel uyku kalitesini ve uykunun tüm alt bileşenlerini olumsuz etkilediğini biyobelirteçlerle objektif olarak doğrulayan literatürdeki ilk çalışmadır. Öz-bildirim verilerindeki %10'luk yanlış sınıflandırma oranı, adolesanlarda nikotin maruziyetine ilişkin bilimsel ve klinik değerlendirmelerde Kotinin ölçümünün vazgeçilmez bir gereklilik olduğunu kanıtlamaktadır. Uyku kalitesindeki bozulmanın bağımlılığın davranışsal örüntüsüyle daha yakın ilişkili olduğu bulgusu, önleme ve tedavi stratejilerinin yalnızca tüketim miktarına değil, bağımlılığın niteliğine ve riskli davranışsal örüntülere odaklanması gerektiğini göstermektedir. Bu çalışma, sigara kullanımının adolesanlarda uyku kalitesi üzerindeki etkisinin tahmin edilenden çok daha güçlü ve nicel bir biyobelirteçle doğrulanmış boyutta olduğunu göstererek, bu kritik yaş grubunda tütün kontrolü stratejilerinin aciliyetini ve öncelikli müdahale gerekliliğini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
Adolescence is a critical period characterized by neurobiological developmental vulnerabilities and an increased tendency toward risky behaviors. Initiating smoking during this stage leads to the rapid establishment of nicotine dependence and causes serious negative effects not only on physical health but also on cognitive and psychological development. In recent years, smoking has been shown to significantly impair sleep quality, particularly due to the stimulant effects of nicotine on the central nervous system and disrupting circadian rhythm. The aim of this study is to evaluate the effects of smoking on sleep quality and its subcomponents among adolescents. This cross-sectional study was conducted at the Department of Adolescent Health, Ankara University Faculty of Medicine, and included a total of 350 adolescents (177 smokers, 173 non-smokers) aged 12–18 years. Participants with obesity, chronic disease, psychiatric diagnoses, or the use of medications affecting sleep quality were excluded to ensure a clean sample. Sleep quality was assessed using the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), and nicotine dependence was evaluated with the Modified Fagerström Test for Nicotine Dependence (m-FTND). Smoking status was confirmed through urinary Cotinine and Trans-3-Hydroxycotinine (T3HC) measurements. The study strikingly revealed a major methodological limitation in the self-reported assessment of smoking among adolescents. Among the 192 participants who stated that they did not smoke, 19 (10%) had urinary cotinine levels above the reference threshold. The results indicated that smoking rates were significantly higher among adolescents who were not in formal education, who were employed, who had family members—especially siblings—who smoked, who consumed higher amounts of caffeinated beverages, and who drank alcohol. Sleep quality was found to be significantly worse among adolescents who smoked compared with those who did not. The median PSQI total score was 4 (3–6) in the smoking group and 2 (1–4) in the non-smoking group, and the difference was significant (Z= –12.657; p< 0.001). Similar findings were observed for all PSQI subcomponents except use of sleeping medication and habitual sleep efficiency (p < 0.001). In the logistic regression analysis evaluating factors affecting sleep quality, a Modified Fagerström score greater than 2 was identified as the strongest independent predictor of poor sleep quality. This factor increased the risk of poor sleep quality by approximately 25.5 times (OR = 25.533; 95% CI: 10.978–59.385; p < 0.001). Furthermore, there was a strong and significant positive correlation between Cotinine and T3HK levels and PSQI total score (r = 0.670 and r = 0.664, respectively; p < 0.001). Cotinine levels increased significantly as dependence severity increased (M-FTND ≥ 6). This study is the first in the literature to objectively confirm, using biomarkers, that smoking negatively affects overall sleep quality and all subcomponents of sleep among adolescents. The 10% misclassification rate in self-reported data demonstrates that cotinine measurement is an indispensable requirement for scientific and clinical evaluations of nicotine exposure in adolescents. The finding that impaired sleep quality is more closely related to the behavioral pattern of dependence than to the quantity of consumption indicates that prevention and treatment strategies should focus not only on the amount of cigarette used but also on the nature of dependence and risky behavioral patterns. By demonstrating that the impact of smoking on sleep quality in adolescents is far stronger and quantitatively validated through biological markers than previously assumed, this study highlights the urgency of tobacco control strategies and the necessity of early intervention in this critical age group.
Benzer Tezler
- İstanbul ili Esenler ilçesinde bir aile sağlığı birimine kayıtlı adölesanlarda internet bağımlılığının uyku kalitesine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of ınternet addiction on sleep quality in adolescents who registered to a family health unit in Esenler district of Istanbul
MURAT ÖZTÜRK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Aile Hekimliğiİstanbul Medipol ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜLYA AKAN
- Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu öğrencilerinde sosyal medya uygulamalarının sağlık okuryazarlığı üzerine etkisi – müdahale araştırması
The effect of social media applications on health literacy in Başkent University Vocational School of Health Services students - an intervention study
SERAP SALİMOĞLU
- Süleyman Demirel Üniversitesi bazı fakültelerinde okuyan 1. sınıf öğrencilerinin riskli sağlık davranışlarının saptanması
Detecting the risky health behaviours of the 1st class students who study in some faculties of The Suleyman Demirel University
ASLI ÖNDER
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Halk SağlığıSüleyman Demirel ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YONCA SÖNMEZ
- Adolesanlarda sigara kullanımının hemogram parametreleri üzerine etkisi
Effect of cigarette use on hemograph parameters in adolescents
ASLI EMRE
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL İBRAHİM YAKUT
- Epilepsi tanılı adölesanlarda sigara kullanımının / maruziyetinin nöbet sıklığı üzerine etkisi
The effect of tobacco use/exposure on seizure frequency in adolescents with epilepsy
GÜLŞAH EFEOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞEGÜL NEŞE ÇITAK KURT