Erken çocukluk döneminde gelişimsel zorlukları olan çocukların koruyucu sağlık hizmetlerine erişim durumunun değerlendirilmesi
Assessment of access to preventive health services among children with developmental difficulties in early childhood
- Tez No: 1003790
- Danışmanlar: DOÇ. DR. EMİNE BAHAR BİNGÖLER PEKCİCİ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Child Health and Diseases
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş ve Amaç: Erken çocukluk dönemi (0–5 yaş), büyüme ve gelişimin en hızlı gerçekleştiği ve yaşam boyu sağlık ile gelişimsel sonuçların temellerinin atıldığı kritik bir evredir. Bu dönemde ortaya çıkan gelişimsel zorlukların erken tanınması ve uygun girişimlerle desteklenmesi büyük önem taşımaktadır. Koruyucu sağlık hizmetleri, gelişimsel risklerin erken saptanması ve olası sorunların önlenmesinde temel rol oynamaktadır. Bununla birlikte sosyoekonomik, biyolojik ve psikososyal etmenler bu hizmetlere erişimi etkileyebilmektedir. Bu çalışmada, gelişimsel zorlukları olan çocukların koruyucu sağlık hizmetlerine erişim durumunun ve bu erişimle ilişkili etmenlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma retrospektif, tanımlayıcı ve analitik nitelikte olup, Eylül 2024 – Eylül 2025 tarihleri arasında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Gelişimsel Pediatri Polikliniği'ne başvuran 0–5 yaş arası gelişimsel zorluk tanısı almış çocukların dosyalarının incelenmesiyle yürütülmüştür. Araştırmaya toplam 530 çocuk dahil edilmiş, tanımlayıcı analizler tüm örneklem (n=530) üzerinden yapılmış, araştırmada kullanılan verilerin yer aldığı Genişletilmiş Gelişimi İzleme ve Destekleme Rehberine (G-GİDR)'de aileler tarafından işaretlenen koruyucu sağlık hizmetleri esas alınmıştır. Yaşa özgü uygulanması gereken koruyucu sağlık hizmetleri için analizler ilgili yaş grupları ile sınırlandırılmıştır. Veriler, sosyodemografik veri formu ve G-GİDR aracılığıyla elde edilmiştir. Koruyucu sağlık hizmetlerine erişim aile beyanına dayalı olarak değerlendirilmiştir. İstatistiksel analizlerde tanımlayıcı yöntemler ve kategorik değişkenler için Ki-kare testi kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmada, çocukların %93,2'ünün en az bir koruyucu sağlık hizmetinden yararlandığı, ancak tüm hizmetlere eksiksiz erişim oranının düşük olduğu saptanmıştır. G-GİDR'de yer alan koruyucu sağlık hizmetlerinin tamamından yararlanma oranı %38,1 olarak bulunmuştur. Anne eğitim düzeyi ile büyümenin izlenmesi, gelişimin izlenmesi ve yenidoğan işitme taraması gibi bazı koruyucu sağlık hizmetleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanırken, gelir düzeyi ile hizmetlerin tamamına erişim arasında anlamlı ilişki bulunmamıştır. Kronik hastalığı bulunan çocukların tek hekim tarafından izlem, büyüme izlemi, aşılama ve işitme taraması hizmetlerinden yararlanma oranlarının daha düşük olduğu görülmüştür. Stigmatizasyon ile en az bir zorlayıcı yaşam olayı varlığı arasında anlamlı ilişki saptanmıştır. Sonuç: Gelişimsel zorlukları olan çocukların koruyucu sağlık hizmetlerinden yararlanma düzeyinin hizmet türüne göre değişkenlik gösterdiği ve hizmetlerin tamamına eksiksiz erişimin sınırlı olduğu belirlenmiştir. Koruyucu sağlık hizmetlerine erişimde özellikle anne eğitim düzeyi ve psikososyal etmenlerin belirleyici rol oynadığı görülmüştür. Bu bulgular, erken çocukluk döneminde koruyucu sağlık hizmetlerinin sürekliliğinin güçlendirilmesi, ailelerin desteklenmesi ve sosyoekonomik eşitsizliklerin azaltılmasına yönelik yaklaşımların önemini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Introduction and Aim: Early childhood (0–5 years) is a critical period during which growth and development occur most rapidly and the foundations of lifelong health and developmental outcomes are established. Early identification of developmental difficulties and timely interventions are essential to support optimal child development. Preventive health services play a key role in the early detection of developmental risks and the prevention of potential problems. However, access to these services may be influenced by socioeconomic, biological, and psychosocial factors. This study aimed to evaluate access to preventive health services among children with developmental difficulties and to identify factors associated with this access. Materials and Methods: This retrospective, descriptive, and analytical study was conducted by reviewing the medical records of children aged 0–5 years with developmental difficulties who presented to the Developmental Pediatrics Outpatient Clinic of Ankara University Faculty of Medicine between September 2024 and September 2025. A total of 530 children were included in the study; descriptive analyses were conducted on the entire sample (n=530), and the study relied on the preventive health services indicated by families in the Expanded Guide For Monitoring Child Development (G-GİDR), which contains the data used in the study. Analyses of age-specific preventive health services were restricted to the relevant age groups. Data were obtained using a sociodemographic data form and the Expanded Guide for Monitoring Child Development (G-GİDR). Access to preventive health services was assessed based on parental report. Descriptive statistics and chi-square tests for categorical variables were used for statistical analysis. Results: In the present study, 93.2% of the children had received at least one preventive health service; however, the rate of complete access to all recommended services was found to be low. The rate of utilization of all preventive health services provided under the G-GİDR program was found to be 38.1%.Maternal education level was significantly associated with the utilization of several preventive health services, including growth monitoring, developmental surveillance and newborn hearing screening whereas no significant association was found between household income and overall access to services. Children with chronic diseases were less likely to receive follow-up by a single physician, growth monitoring, vaccination and newborn hearing screening. A significant association was found between stigmatization and the presence of at least one stressful life event. Conclusion: The utilization of preventive health services among children with developmental difficulties varies by service type, and complete access to all services remains limited. Maternal education level and psychosocial factors appear to play a significant role in access to preventive health services. These findings highlight the importance of strengthening the continuity of preventive health services, supporting families, and addressing socioeconomic inequalities in early childhood.
Benzer Tezler
- Erken çocukluk döneminde gelişimsel zorluk tanısı alan çocukların gelişimsel risk etmenlerinin belirlenmesi
Başlık çevirisi yok
İLAYDA TAŞ ÖZCAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıAnkara ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE BAHAR BİNGÖLER PEKCİCİ
- Çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlık eğitimi alan hekimlerin erken çocukluk döneminde gelişim ve gelişimsel sorunlara yaklaşım ile ilgili bilgi düzeyinin değerlendirilmesi
Paediatric health and diseases speciality educationevaluation of field physicians' level of knowledge about development in early childhood and approach to developmental problems
FARIDA RASHIDBAYLI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıAnkara ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE BAHAR BİNGÖLER PEKCİCİ
- Erken çocukluk döneminde verilen özel eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerinin aile merkezli hizmete uygunluğunun değerlendirilmesi
Evaluation of special education and rehabilitation services for family centered early intervention
MERVE KOÇ YEKEDÜZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıAnkara ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLGİ ERTEM
- Erken çocukluk döneminde gelişimsel sorunları olan çocukların özel eğitim ve rehabilitasyon hizmetlerine ulaşmalarını etkileyen etmenlerin ve ulaştıkları hizmetlerin niteliğinin değerlendirilmesi
Determining the barriers and facilitators to receiving early intervention services and whether the services received are familyt versus child focused for children identified with developmental delay and referred to the early intervention services
SONAY İNCESOY ÖZDEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2005
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıAnkara ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. İLGİ ERTEM
- Prematüre doğan 60-72 aylık çocukların okula hazır bulunuşluklarının incelenmesi
An investigation on school readiness in prematurely born children aged 60-72 months
BAĞDAGÜL SARIDAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLEN BARAN