Heldreichia boiss. cinsinde taksonomik, biyocoğrafik ve filogenomik çalışmalar
Taxonomic, biogographic and phylogenomic studies in the genus heldreichia boiss
- Tez No: 1003795
- Danışmanlar: PROF. DR. BARIŞ ÖZÜDOĞRU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Botanik, Botany
- Anahtar Kelimeler: Bitki taksonomisi, Biyosistematik, Nadir bitki türleri, Otsu bitkiler, Plant taxonomy, Biosystematic, Rare plant species, Herbaceous plants
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Anadolu'nun yüksek dağ sistemlerinde yayılış gösteren alpinik tür Heldreichia bupleurifolia (Brassicaceae) için problemli olan alttür sınırlarını, yüksek çözünürlüklü genomik veriler ve kantitatif morfolojik yöntemlerle bütüncül analitik yaklaşımlar kullanarak yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, morfolojik geçişlilik, coğrafi yapı ve gen akışı gibi süreçlerin birlikte şekillendirdiği evrimsel örüntüleri, türleşmenin süreklilik gösteren çok boyutlu bir süreç olduğu çerçevesinde ele almaktadır. Bu kapsamda, Türkiye genelinde 36 popülasyondan toplanan 502 birey üzerinde gerçekleştirilen morfometrik analizler (FAMD ve CDA), bazı soyların morfolojik olarak tutarlı biçimde ayrıldığını, buna karşın Orta ve Doğu Toroslar'daki popülasyonlarda belirgin morfolojik geçişlilik bulunduğunu ortaya koymuştur. Genom çapında RAD-seq verileri (136 birey), popülasyonların genetik yapısını, tarihsel ve güncel gen akışı örüntülerini ve filogenetik ilişkilerini yüksek çözünürlükte değerlendirmeyi mümkün kılmıştır. SNP tabanlı analizler ile lokus-temelli ve çok türlü koalesent yaklaşımlar (ASTRAL) birlikte kullanılarak, kompleksin genel olarak coğrafi olarak yapılandığı, ancak bazı soylar arasında gen akışı gibi süreçlerin filogenetik belirsizliklere yol açtığı gösterilmiştir. Alttür sınırlandırması, SNAPPER kullanılarak test edilmiş ve üç alttürlü bir taksonomik çerçevenin en olası açıklama olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, çok boyutlu türleşme yaklaşımları kullanılarak, popülasyon çiftlerinin genetik ayrışma, fenotipik farklılaşma ve üreme izolasyonu eksenlerinde farklı hızlarda ilerlediği ortaya konmuştur. Son olarak ekolojik niş modellemesi, alttürlerin iklimsel uygunluk desenlerinin kısmen ayrıştığını ve bu ayrışmanın Kuvaterner iklim dalgalanmalarıyla uyumlu olabilecek tarihsel genişleme-daralma dinamiklerini yansıttığını göstermiştir. Sonuç olarak bu çalışma, H. bupleurifolia'nın taksonomik belirsizliklerini, morfolojik biyocoğrafik ve genomik verilerin birlikte değerlendirilmesiyle bütüncül bir şekilde daha tutarlı biçimde çözülebileceğini göstermektedir. Ayrıca çalışma Anadolu yüksek dağ florasında türleşme süreçlerinin anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis evaluates the problematic subspecies boundaries of the alpine species Hedreichia bupleurifolia (Brassicaceae), which is distributed across the high mountain systems of Anatolia, by applying integrative analytical approaches that combine high-resolution genomic data with quantitative morphological methods. It addresses evolution-ary patterns shaped jointly by morphology, geographic structure, and gene flow within a framework that treats speciation as a continuous, multidimensional process. In this context, morphometric analyses (FAMD and CDA) conducted on 502 individals collected from 36 populations across Türkiye revealed that some lineages are consistently separated morphologically, whereas pronounced morphological intermediacy occurs in populations from the Central and Eastern Taurus Mountains. Genome-wide RAD-seq data (136 individuals) enabled high-resolution assessment of population genetic structure, historical and contemporary gene flow patterns, and phylogenetic relationships. By jointly applying SNP-based analyses with locus-based and multispecies coalescent approaches (ASTRAL), the study demonstrated that the complex is broadly structured geographically, while processes such as gene flow among certain lineages generate phylogenetic uncer-tainty. Subspecies delimitation was tested using SNAPPER and a taxonomic framework com-prising three subspecies was inferred to be the most plausible explanation. In addition, using multidimensional speciation approaches, the study showed that population pairs progress at different rates along the axes of genetic divergence, phenotypic differentiation, and reproductive isolation. Finally, ecological niche modelling indicated that the climatic suitability patterns of the subspecies are partially differentiated and that this differentiation may reflect historical range expansion–contraction dynamics consistent with Quaternary climate oscillations. Overall, this study shows that the taxonomic uncertainties in H. bupleurifolia can be re-solved more consistently through an integrative evaluation of morphological, biogeo-graphic, and genomic evidence. It also contributes to a broader understanding of specia-tion processes in the high-mountain flora of Anatolia.
Benzer Tezler
- Bupleurum heldreıchıı boıss. & bal. ve bupleurum lophocarpum boıss. & bal. türleri üzerine morfolojik ve anatomik bir araştırma
A morphological and anatomical investigation on bupleurum heldreichii boiss. & bal. and bupleurum lophocarpum boiss. & bal.
FATİMEİ TUBA MISIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
BiyolojiSelçuk ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HAKKI DEMİRELMA
- Alcea heldreichii (Boiss.) Boiss. (Malvaceae)'den elde edilen ekstraktların antimikrobiyal ve sitotoksik etkilerinin araştırılması
Investigation of the antimicrobial and cytotoxic effects of the extracts obtained from Alcea heldreichii (Boiss.) Boiss. (Malvaceae)
AYCE ÖZGE SEVİNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
BiyolojiAkdeniz ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. R.SÜLEYMAN GÖKTÜRK
- Türkiyede'ki endemik bazı Bupleurum taksonlarının saikosaponin ve fenolik madde içeriklerinin HPLC ile karşılaştırılması
The comparison of the saikosaponin and phenolic material contents of some endemic Bupleurum taxa in turkey through HPLC
HAYRİYE PÜR
- Detection of apolar constituents of some West Anatolian plants by GC-MS
Bazı Batı Anadolu bitkilerinin içerdiği apolar bileşiklerin GC-MS yöntemiyle incelenmesi
EMRAH GÖK
- İç Anadolu bölgesinde yetişen bazı Bupleurum L. (Apiaceae) taksonlarının, uçucu yağ bileşimleri ve antibakteriyel aktivitelerinin belirlenmesi
The determination of essential oil compositions and antibacterial activities of some Bupleurum L. (Apiaceae) taxa growing in Central Anatolia region
HATİCE TANER SARAÇOĞLU
