Modern batı literatüründe erken dönem tefsir tarihi yazıcılığı
Early tafsir historiography in modern western literature
- Tez No: 1004167
- Danışmanlar: PROF. DR. NECMETTİN GÖKKIR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Batı akademisinde tefsir tarihi yazıcılığının nasıl ortaya çıktığını, hangi aşamalardan geçerek günümüzdeki kurumsal ve metodolojik çeşitliliğine ulaştığını ve özellikle erken dönem tefsir malzemesi ile İbn Abbâs'a nispet edilen rivayetler etrafında yürütülen tartışmaların hangi epistemolojik kabuller üzerinden şekillendiğini incelemektedir. Tezin birinci bölümü, Batı'da tefsir tarihi yazıcılığını altı aşamalı bir çerçeve içinde ele almaktadır. Bu bölümde, 20. yüzyıla kadar tefsir kaynaklarına tercüme ve ansiklopedik derlemeler yoluyla başvurulduğu, ancak bunun sistematik bir tefsir tarihi anlayışı üretmediği ortaya konulmaktadır. Modern tarih yazıcılığı ve kurumsal oryantalizmle birlikte kataloglama, tasnif ve yazma keşifleri sayesinde literatüre daha bütüncül bir bakışın mümkün hâle geldiği vurgulanmaktadır. Ignaz Goldziher'in kurucu rolü, sonraki şüpheci yönelimler, revizyonist yaklaşımlar ve güncel dönemde tefsir çalışmalarının kolektif projelerle müstakil bir alan görünümü kazanması bu çerçevede özetlenmektedir. İkinci bölüm, erken dönem tefsir tarihine dair temel meselelerin Batı literatüründe hangi yöntemlerle ele alındığını göstermektedir. Tefsirin ortaya çıkışı, rivayetlerin güvenilirliği, aktarım biçimleri ve tedvin süreci gibi başlıklar, farklı yöntemsel yaklaşımlar eşliğinde değerlendirilmektedir. Üçüncü bölüm ise Batı tefsir tarihçiliğinde İbn Abbâs figürünün merkezi konumunu ele almaktadır. Bu bölümde, İbn Abbâs tefsirine dair ilk değerlendirmeler, daha yapıcı okumayı amaçlayan yaklaşımlar ve şüpheciliği sürdürme çabaları karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Son olarak, İbn Abbâs'a nispet edilen tefsir eserleri etrafındaki tartışmalar ile Herbert Berg ve Harald Motzki arasındaki yöntem tartışması analiz edilerek, bu tartışmanın erken dönem tefsir rivayetlerinin değerlendirilmesinde yöntem meselesinin belirleyici rolünü ortaya koyduğu gösterilmektedir.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the emergence and development of the historiography of tafsīr in Western scholarship, tracing the stages through which it has evolved into a field characterized by institutional and methodological diversity. Particular attention is given to the debates surrounding early tafsīr material and reports attributed to Ibn ʿAbbās, with a focus on the epistemological assumptions underlying these discussions. The first chapter reconstructs the formation of Western tafsīr historiography through a six-stage model. It shows that until the twentieth century, tafsīr sources were primarily consulted through translations and encyclopedic works, without giving rise to a systematic historical framework. With the rise of modern historiography and the institutionalization of Orientalist scholarship, manuscript catalogues, textual classifications, and new discoveries enabled a more comprehensive engagement with the exegetical tradition. Within this context, the chapter outlines the foundational role of Ignaz Goldziher, the dominance of skeptical paradigms, the impact of revisionist approaches, and the recent consolidation of tafsīr studies as a distinct field through collective and thematic research projects. The second chapter examines how key issues in early tafsīr history -such as the emergence of exegesis, the reliability of reports, modes of transmission, and processes of compilation- have been approached using different methodological perspectives. The third chapter focuses on the central position of Ibn ʿAbbās in Western tafsīr historiography. It compares early assessments of his exegetical legacy with later constructive readings and sustained skeptical approaches, and analyzes the methodological debate between Herbert Berg and Harald Motzki. This discussion highlights the decisive role of methodological choices in shaping modern evaluations of early tafsīr material.
Benzer Tezler
- Batı düşünce tarihi içerisinde komplo ve kuramları
Conspiracy and the theories in the history of Western thought
BARIŞ BAŞARAN
Doktora
Türkçe
2012
SosyolojiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ AKAY
- Sounding the people: Populist logic and music politics in Early Republican Türkiye (1923-1952)
Halkı seslendirmek: Erken Cumhuriyet Türkiye'sinde popülist mantık ve müzik siyaseti (1923-1952)
GÖKHAN PARLAKTAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA BELMA OĞUL
- Coordination, commitment and contract enforceability in the ottoman empire: The case of iltizam and malikane contracts with game theoretic assessment
Osmanlı İmparatorluğu'nda koordinasyon, taahhüt ve kontratların uygulanabilirliği: Oyun teorisi ile iltizam ve malikane sözleşmelerinin değerlendirilmesi
BORA ALTAY
Doktora
İngilizce
2018
TarihAnkara Yıldırım Beyazıt Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FUAT OĞUZ
- Uluslararası hukukta iç savaşın düzenleme altına alınması
The regulation of civil war under international law
MEHMET CENGİZ UZUN
- 20. yüzyıl başı Türkiye ve İran mimarisinde modern ve milli kavramlarının incelenmesi
A study on the modern and the national notions in the architecture of Iran and Turkey on the beginnings of the 20th century
FARIVASH GHANADIMARAGHEH
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
MimarlıkAkdeniz ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HİLAL TUĞBA ÖRMECİOĞLU