Trt Türk halk müziği repertuarında bulunan“tam perde düzeni”nin kullanıldığı türkülerde makam-terkib tespitine yönelik çözümlemeler
Analyti̇cal approaches to makam and terki̇b identi̇fi̇cati̇on i̇n folk songs usi̇ng the 'full pi̇tch system' wi̇thi̇n the Trt Turki̇sh folk musi̇c repertoi̇re
- Tez No: 1004621
- Danışmanlar: PROF. DR. EMRAH HATİPOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Müzik Teorisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türk halk müziği, çoğunlukla teorik bilgiye dayanmaksızın, sözlü kültür ve icra geleneği içinde meşk usulüyle aktarıldığı varsayılan bir müzik alanı olarak değerlendirilmiştir. Ancak bu yaklaşım, akademik düzlemde halk müziği ezgilerinin yapısal özelliklerini anlamak ve açıklamak için kuramsal bir çerçeveye duyulan ihtiyacı ortaya koymaktadır. Halk müziğinin sözlü kültür yoluyla aktarılması, bu geleneğin nazari sistemlerden bağımsız olduğu yönünde yaygın bir kanaat oluşturmuş olsa da güncel icra pratiklerinde eserlerin belirli bir düzen ve makam adıyla ifade edilmesi, nazari bilginin fiilen kullanıldığını göstermektedir. Bu durum, halk müziği ezgilerinin nazari (âgâz, kutb, karar) ve Lâhnî seyir özellikleri bakımından incelenmesini gerekli kılmıştır. Bu çalışmada, melodik örüntüleri açıklamak amacıyla yeni bir teorik model geliştirmek yerine, mevcut Türk müziği nazariyesi kullanılmıştır. Araştırma, halk müziği repertuarında yaygın biçimde kullanılan“tam perde düzeni”ne uyan makam ve terkiblerin varlığını tarihi, kuramsal ve analitik bir çerçevede ele almayı amaçlamaktadır. Tezin örneklemini TRT Türk Halk Müziği arşivinde yer alan 2754 adet kırık hava türündeki eserler, bu eserler içerisindeki“tam perde düzeni”nde olanlarda sınırlığını oluşturmaktadır. Ezgilerin seyir çözümlemeleri; âgâz (başlangıç), kutb (merkez) ve karar (bitiş) perdeleri üzerinden gerçekleştirilmiş; bazı lâhnî farklılıklar da göz önünde bulundurularak makam tespitleri, sözlü bölümler başlangıç kabul edilerek yapılmıştır. Farklı düzenlerdeki eserler, ortak bir çözümleme zemini oluşturmak amacıyla mansur âhenginde değerlendirilmiştir. Yapılan çözümlemeler sonucunda, Türk halk müziği ezgilerinde makam ve terkib örüntülerinin açık biçimde gözlemlenebildiği tespit edilmiştir. Bu süreçte, halk müziğinin kendine özgü seyir kullanımları ile üslup ve tavır farklılıkları dikkate alınarak, Türk müziği nazariyesi perspektifinde çözümlemeler yapılmıştır. Elde edilen bulgular, halk müziği ile makam müziği nazariyesi arasında ortak kültürel zemin olması nedeniyle ezgi benzerliklerin bulunduğunu göstermektedir. Bu benzerlikler özellikle makam ve terkiblerin nazari seyir anlayışında belirginleşmektedir. Sonuç olarak, bu tez halk müziği repertuarının analitik incelenmesinde makam nazariyesinin işlevsel bir araç olarak kullanılabileceğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Turkish folk music has often been regarded as a musical tradition transmitted primarily through oral culture and performance practice, without reliance on formal theoretical knowledge. However, this perspective highlights the need for a theoretical framework to understand and explain the structural characteristics of folk music melodies within an academic context. Although the oral transmission of folk music has led to the widespread assumption that it developed independently of theoretical systems, the fact that contemporary performance practices identify pieces according to specific tunings and makam names indicates that theoretical knowledge is, in practice, actively employed. This situation necessitates an examination of folk music melodies in terms of their theoretical features, such as āghāz (initial pitch), kutb (central pitch), karar (final pitch), and lahnī melodic progression. Rather than proposing a new theoretical model to explain melodic patterns, this study employs the existing framework of Turkish music theory. The research aims to examine, within a historical, theoretical, and analytical perspective, the presence of makams and terkibs that correspond to the“tam perde düzeni”(whole-tone tuning system) commonly used in the folk music repertoire. The sample of the study consists of 2754 kırık hava pieces included in the TRT Turkish Folk Music archive and is limited to those composed within the whole-tone tuning system. Melodic analyses were conducted based on the āghāz (starting pitch), kutb (central pitch), and karar (final pitch). Taking into account certain lahnī variations, makam identifications were carried out by considering the beginning of the vocal sections as the analytical starting point. In order to establish a common analytical basis, pieces in different tunings were evaluated within the mansur tuning. The analyses demonstrate that makam and terkib patterns can be clearly observed in Turkish folk music melodies. Throughout this process, analyses were conducted from the perspective of Turkish music theory, while taking into account the distinctive melodic progressions, stylistic features, and performance practices inherent in folk music. The findings indicate that, due to a shared cultural foundation, melodic similarities exist between Turkish folk music and makam-based music theory. These similarities become particularly evident in the theoretical understanding of makam and terkib progressions. Consequently, this thesis demonstrates that makam theory can serve as a functional analytical tool in the systematic examination of the Turkish folk music repertoire.
Benzer Tezler
- TRT THM reperuvarında bulunan Ordu yöresi türkülerinin ritim yapılarının THM ve TSM nazariyatı açısından karşılaştırmalı incelemesi
A comparative study on the rhy THM structures of folk songs of Ordu region in the TRT tfm repertory in terms of TFM and tam theoretic
BARIŞ ENGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MüzikAtatürk ÜniversitesiMüzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZGÜR SADIK KARATAŞ
- TRT repertuvarında bulunan Evc makamı ve misket ayağındaki (dizisindeki) türkülerin makamsal-teknik yönden incelenmesi
The technical and modal study of folk song in Evc mode and misket ayagı in TRT Repertory
HASAN DELEN
- TRT repertuvarındaki Muş ve Bayburt türkülerinin şekil ve muhteva açısından değerlendirilmesi
Form of Muş and Bayburt folk songs in the TRT repertoire and assessment in terms of content
MEBURE ANILAN YASAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıKarabük ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TÜRKAN GÖZÜTOK
- TRT Türk halk müziği repertuarında bulunan Azerbaycan sözlü ezgilerinin sözel olarak incelenmesi
Verbal analysis of Azerbaijan songs from TRT Turkish folk music repertoire
UMUT ÇİÇEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
MüzikHaliç ÜniversitesiTürk Müziği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. ÇETİN KÖRÜKÇÜ
ÖĞR. GÖR. YÜCEL PAŞMAKÇI
- TRT Türk Halk müziği repertuarında bulunan kına türkülerinin, makam dizileri, usûl ve güfte yönünden analizi
Analysis of henna folk songs which are situated Turkish Radio and Television corporation Turkish Folk songs repertory in terms of their makam scales, rhythm and lyrics
YAKUP AÇAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
MüzikAtatürk ÜniversitesiMüzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YAVUZ ŞEN