Sürdürülebilirlik odaklı kısmi demontaj hat dengelemede çok amaçlı optimizasyon ve metasezgisel çözümler
Multi-objective optimization and metaheuristic solutions for sustainability-oriented partial disassembly line balancing
- Tez No: 1004627
- Danışmanlar: PROF. DR. CAN BERK KALAYCI, DOÇ. DR. MEHMET ALİ ILGIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği, Industrial and Industrial Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sürdürülebilir kalkınma yaklaşımı, üretim ve geri kazanım süreçlerinin ekonomik, sosyal ve çevresel boyutlar dikkate alınarak etkin yönetimini gerektirmektedir. Bu kapsamda demontaj süreçleri, sürdürülebilir üretim ve atık yönetimi sistemlerinin etkinliği açısından stratejik bir işlev üstlenirken; kısmi demontaj yaklaşımı, seçici söküme dayalı yapısı sayesinde bu üç boyutun bütünleşik biçimde değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Bu doğrultuda, bu tez çalışmasında, kısmi demontaj hattı dengeleme problemi (KDHDP), ekonomik, çevresel ve sosyal boyutlar dikkate alınarak sürdürülebilir üretim stratejileri doğrultusunda ele alınmıştır. Bu doğrultuda, sürdürülebilirlik faktörleri dikkate alınarak çok amaçlı yeni bir matematiksel model önerilmiştir. Önerilen model, ekonomik performansın optimize edilmesinin yanı sıra çevresel faydanın artırılmasını ve sosyal risklerin azaltılmasını eş zamanlı olarak ele almaktadır. Modelin geçerliliği, küçük boyutlu bir test problemi üzerinde ε (epsilon)-kısıt yöntemi ile elde edilen Pareto optimal çözüm kümesi ile doğrulanmıştır. Modelin daha büyük ölçekli problemler üzerinde uygulanabilmesi için Değişken Komşuluk Arama (DKA) algoritması, Domine Edilmeyen Sıralamalı Genetik Algoritma II (NSGA II) ve Güç Pareto Evrimsel Algoritma II (SPEA II) ile entegre edilerek iki farklı hibrit çözüm yaklaşımı uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, DKA ile desteklenen yaklaşımların, DKA entegrasyonu olmadan uygulanan NSGA II ve SPEA II algoritmalarından daha başarılı olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, sürdürülebilirlik boyutlarını bütünleşik bir çerçevede ele alan özgün bir çok amaçlı matematiksel model sunmakta ve modelin farklı ölçeklerdeki problemler için uygulanabilirliğini göstererek KDHDP kapsamında literatüre ve uygulamaya önemli katkılar sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The sustainable development approach requires the effective management of production and recovery processes, by simultaneously considering economic, social, and environmental dimensions. In this context, disassembly processes play a strategic role in terms of the effectiveness of sustainable production and waste management systems; the partial disassembly approach, thanks to its structure based on selective dismantling, enables the integrated assessment of these three dimensions. Accordingly, this thesis addresses the partial disassembly line balancing problem (PDLBP) in line with sustainable production strategies, by incorporating economic, environmental, and social dimensions. In this regard, a new multi-objective mathematical model is proposed, considering sustainability factors. The proposed model simultaneously considers the optimization of economic performance, the enhancement of environmental benefits, and the reduction of social risks. The validity of the model has been verified using the Pareto optimal solution set obtained by the ε-constraint method on a small-scale test problem. To enable the model to be applied to larger-scale problems, two different hybrid solution approaches were implemented by integrating the Variable Neighborhood Search (VNS) algorithm with the Non-Dominated Sorting Genetic Algorithm II (NSGA II) and the Strength-Based Pareto Evolutionary Algorithm II (SPEA II). The results indicate that approaches supported by VNS are more successful than NSGA II and SPEA II algorithms applied without VNS integration. This study presents a novel multi-objective mathematical model that addresses sustainability dimensions within an integrated framework and demonstrates the model's applicability to problems at different scales, thereby making significant contributions to the literature and practice within the scope of PDLBP.
Benzer Tezler
- An approach for energy efficiency and sustainability in emergency architecture: Evaluation of post-disaster shelters in Turkey
Afet mimarlığında enerji verimliliği ve sürdürülebilirlik için bir yaklaşım: Türkiye'deki afet sonrası barınaklarının değerlendirilmesi
SANTIAGO BRUSADIN VIOLA
Yüksek Lisans
İngilizce
2013
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE ZERRİN YILMAZ
- Promoting sustainability behavior via design and game thinking: A circular engagement model for urban residents
Tasarım ve oyun odaklı düşünme yoluyla sürdürülebilirlik davranışının teşvik edilmesi: Kent sakinleri için döngüsel bir katılım modeli
DEFNE ANGIN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Endüstri Ürünleri Tasarımıİzmir Yüksek Teknoloji EnstitüsüEndüstriyel Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİLÜFER TALU
- Kurumsal sürdürülebilirliğin sağlanmasında risk odaklı iç denetim ve bir araştırma
Risk based audit in achieving corporate sustainability and a research
AYSUN ATAGAN ÇETİN
- Bilinçli seçimlerin yapı taşları: Sürdürülebilirlik bilincinin ekseninde sürdürülebilir tüketim kararlarının psikolojik yansımaları
Building blocks of conscious choices: Psychological reflections of sustainable consumption decisions in the context of sustainability consciousness
BELMA KIRVANOĞLU ALTIN
- İşletmelerin kurumsal sürdürülebilirlik performanslarının ölçümü: BİST sürdürülebilirlik endeksi üzerinde bir uygulama
Measurement of corporate sustainability performance of businesses: An application on BİST sustainability index
OKAN GARİP
