Eş kaybı yaşamış yetişkinlerde yalnızlık hissi, uzamış yas, kaygı ve depresyon belirtileri ile yas ile baş etme ı̇lişkisinde stres aşırı yüklenmesinin rolü: İkili süreç modeli çerçevesinde bir ı̇nceleme
The role of stress overload in the relationship between bereavement coping and loneliness, prolonged grief, anxiety, and depression symptoms in adults who have experienced spousal loss: An examination within the framework of the dual process model
- Tez No: 1005719
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GÖZDE İKİZER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tobb Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yasla Baş Etmenin İkili Süreç Modeli, kayıp yönelimli ve onarım yönelimli stresörler ile bu stresörlere karşılık gelecek şekilde iki baş etme yönelimini tanımlamakta ve bu iki yönelim arasında esnek bir salınımın uyumlu yas süreci için gerekli olduğunu öne sürmektedir. Buna karşın, özellikle onarım yönelimli baş etmenin kayıp sonrası psikolojik sonuçlarla ilişkisinin ve kayıp sonrası ortaya çıkabilecek kaygı belirtilerinin yapılan çalışmalarda ihmal edildiği görülmektedir. Ayrıca, model kapsamında stres aşırı yüklenmesinin rolüne ilişkin ampirik bulgular da sınırlıdır. Bu doğrultuda, mevcut çalışmada baş etme yönelimleri ile uzamış yas, depresyon, kaygı ve yalnızlık hissi arasındaki ilişkiler ile bu ilişkilerde algılanan stresin düzenleyici rolünün incelenmesi amaçlanmış; en az 6 ay ve en fazla 60 ay önce eş kaybı yaşamış bireylerden oluşan iki farklı örneklemden veri toplanmıştır. İlk aşamada 110 (%72.7 kadın) katılımcı ile Eş Kaybı Sonrası Günlük Yaşam Envanteri (Inventory of Daily Widowed Life; IDWL) Türkçeye uyarlanmış; ikinci aşamada ise değişkenleri değerlendirmek amacıyla 176 (%65.3 kadın) katılımcıdan veri toplanmıştır. Bulgular, kadınların daha yüksek düzeyde kayıp yönelimli baş etme kullandığını, onarım yönelimli baş etmede ise cinsiyet farkı olmadığını gösterirken kaybın üzerinden geçen süre arttıkça kayıp yönelimli baş etmenin azaldığına, onarım yönelimli baş etmenin ise anlamlı bir değişim göstermediğine işaret etmiştir. Korelasyon analizleri, kayıp yönelimli baş etmenin uzamış yas, depresyon, yalnızlık ve kaygı ile pozitif; onarım yönelimli baş etmenin ise uzamış yas ve depresyon ile negatif ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca çalışmada, baş etme yönelimleri ile kaygı arasındaki ilişkinin algılanan stres düzeyine göre anlamlı biçimde değiştiği görülmüştür. Bu bulgular, farklı stres düzeylerinde baş etme yönelimlerinin yas sonuçları üzerinde farklı etkileri olabileceğine ve farklı işlev gösterebileceklerine, özellikle yüksek stres düzeylerinde onarım yönelimli baş etmenin her zaman koruyucu olmayabileceğine işaret etmiştir. Salınım gruplarına göre yapılan karşılaştırmalarda ise baskın olarak kayıp yönelimli baş etme grubunun daha yüksek düzeyde psikolojik belirti düzeyleri ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Sonuç olarak bu çalışmanın, özellikle kayıp sonrası kaygı belirtilerinin ve onarım yönelimli baş etmenin yas sonuçları ile ilişkisinin anlaşılmasına katkı sağlayacağı; İkili Süreç Modeli kapsamında stresin düzenleyici rolüne ilişkin sınırlı olan literatüre ampirik destek sunacağı düşünülmüştür. Elde edilen bulgular, güncel literatür çerçevesinde tartışılmıştır.
Özet (Çeviri)
The Dual Process Model of Coping with Bereavement defines loss-oriented and restoration-oriented stressors, along with two corresponding coping orientations, and proposes that a flexible oscillation between these orientations is necessary for adaptive adjustment to bereavement. However, the relationship between restoration-oriented coping and post-loss psychological outcomes, as well as anxiety symptoms following loss, has been relatively neglected in the literature. In addition, empirical evidence regarding the role of stress overload within the model remains limited. Accordingly, the present study aimed to examine the relationships between coping orientations and prolonged grief, depression, anxiety, and loneliness, as well as the moderating role of perceived stress in these relationships. Data were collected from two independent samples of individuals who had experienced spousal loss between 6 and 60 months prior to participation. In the first phase, the Inventory of Daily Widowed Life (IDWL) was adapted into Turkish with 110 participants (72.7% women). In the second phase, data were collected from 176 participants (65.3% women) to assess the study variables. The findings indicated that women reported higher levels of loss-oriented coping than men, whereas no gender differences were found for restoration-oriented coping. As time since loss increased, loss-oriented coping decreased, while restoration-oriented coping did not show a significant change. Correlational analyses showed that loss-oriented coping was positively associated with prolonged grief, depression, loneliness, and anxiety, whereas restoration-oriented coping was negatively associated with prolonged grief and depression. In addition, the relationship between coping orientations and anxiety varied significantly depending on the level of perceived stress. These findings suggest that coping orientations may function differently under different levels of stress and that restoration-oriented coping may not always be protective, particularly under conditions of high stress. Comparisons across oscillation groups further indicated that predominantly loss-oriented coping was associated with higher levels of psychological symptoms. In conclusion, this study contributes to a better understanding of post-loss anxiety symptoms and the role of restoration-oriented coping in bereavement outcomes, and provides empirical support for the moderating role of perceived stress within the framework of the Dual Process Model. The findings are discussed in light of the current literature.
Benzer Tezler
- Yüksek kaygı ve depresyon düzeyinin evlilik yaşamı ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Assessment of the relationship between high anxiety and depression level in marriage life
BEYZA DURMUŞOĞLU IRMAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
PsikolojiIşık ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. VİCDAN YÜCEL
- Romantik ilişkilerde duygu düzenleme: Duygu odaklı çift terapisi ve bağlanma strese-yatkınlık süreç modeli çerçevesinden bir çift çalışması
Emotion regulation in romantic relationships: A dyadic study from the emotionally focused couple therapy and attachment diathesis-stress process model framework
PELİN BİNTAŞ ZÖRER
- COVID-19 salgını sürecinde sağlık çalışanlarının iş talepleri ve iş kaynakları ile eş duyum yorgunluğu, tükenmişlik, eş duyum tatmini, depresyon, kaygı, stres belirtileri arasında psikolojik dayanıklılığın ve bilinçli öz bakımın düzenleyici rolü
The role of psychological resilience and mindful self-care as moderators between job demands-job resourses and compassion fatigue, burnout, compassion satisfaction, depression, anxiety, stress symptoms among health care workers during COVID-19 outbreak
CENNET SÜZME
- Türkiye'de okul öncesi eğitim programlarının (1952-2024) afet dirençliliği bakımından incelenmesi, oyun tabanlı afet farkındalık etkinlikleri
Analysis of preschool education programs in Türkiye (1952-2024) in terms of disaster resilience, play-based disaster awareness
ESEN AYANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Kamu Yönetimiİstanbul Teknik ÜniversitesiAfet ve Acil Durum Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. NİLGÜN OKAY
- Eş kaybı yaşamış tek ebeveyn kadınların psikososyal sorunlarının incelenmesi: Giresun örneği
An evaluation of the psychosocial problems of single mothers who experienced spouse loss: The sample of Giresun province
BETÜL DİLARA KODAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sosyal HizmetOndokuz Mayıs ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SENEM GÜRKAN