Sürdürülebilirlik çerçevesinde tedarik zinciri dayanıklılığının değerlendirilmesi
Evaluation of supply chain resilience within a sustainability framework
- Tez No: 1006092
- Danışmanlar: PROF. DR. ARZU UZUN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Uluslararası ticaretin ve üretim ağlarının genişlemesi, tedarik zincirlerini daha karmaşık, birbirine bağımlı ve kırılgan sistemler hâline getirmiştir. Doğal afetler, pandemiler, yasal düzenlemeler, enerji ve su kaynaklı kısıtlar ile jeopolitik gerilimler gibi yüksek etkili kesintiler, tedarik zincirlerinin yalnızca maliyet etkin değil aynı zamanda dayanıklı ve sürdürülebilir olacak biçimde tasarlanması gerektiğini açık biçimde ortaya koymuştur. Geleneksel tedarik zinciri ağ tasarımı yaklaşımında temel amaç ekonomik performansı optimum kılmak iken, günümüzde kaçınılmaz hale gelen bu kesintiler karşısında sistemin uyum sağlama, toparlanma ve hizmet seviyesini koruma kapasitesini yeterince dikkate almamaktadır. Bu çerçevede, yıkıcı kesintilere karşı dayanıklı, ekonomik, çevresel ve sosyal olarak da sürdürülebilir tedarik zinciri ağlarının tasarlanması hem alanyazın hem de uygulama açısından kritik bir araştırma alanı hâline gelmiştir. Bu kapsamda tez çalışması, tedarik zincirlerinin giderek artan belirsizlikler, küresel krizler ve çevresel kısıtlar karşısında hem dayanıklı hem de sürdürülebilir olacak şekilde nasıl tasarlanması gerektiğini incelemektedir. Geleneksel tedarik zinciri modellerinin kırılganlığının her geçen gün artmasıyla birlikte, bu modellerin yüksek etkili kesintiler karşısında yetersiz kaldığı görülmektedir. Bu bağlamda çalışma, tedarik zinciri dayanıklılığı ile sürdürülebilirlik hedeflerini bütünleşik bir karar verme yaklaşımı içinde ele almayı amaçlamaktadır. Çalışmada, tekstil sektöründe faaliyet gösteren bir işletmenin tedarik zinciri ağı ele alınmış ve sistem 25 farklı kesinti senaryosu altında modellenmiştir. Söz konusu senaryolar; kritik tedarikçi kapasite kaybı, talep dalgalanmaları, lojistik kesintiler, enerji arz problemleri, su kısıtları, siber saldırılar ve geri dönüşüm süreçlerindeki aksamalar gibi gerçekçi risk kaynaklarını kapsamaktadır. Model; toplam maliyet, enerji tüketimi ve karbon emisyonları, kaynak verimliliği ve çalışan hakları ve fırsat eşitliği olmak üzere dört amaç fonksiyonu içermektedir. Analizin ilk aşamasında, işletmenin herhangi bir kesinti yaşamadığı, mevcut durum analiz edilmiştir. Ardından, her bir kesinti senaryosuna iki dayanıklılık stratejisi atanarak dayanıklılık stratejilerinin performanslarını değerlendirilmiştir. Belirsizliklerin modele entegrasyonu sürecinde senaryoya bağlı değişkenlerin hesaplanmasında Monte Carlo simülasyonu kullanılarak olasılıksal değerler üretilmiştir. Geliştirilen çok amaçlı karma tamsayılı doğrusal programlama (MILP) modeli, senaryo bazlı olarak çözülmüş; dayanıklılık stratejilerinin etkilerini analiz edebilmek amacıyla dayanıksız, dayanıklılık stratejisi 1 ve dayanıklılık stratejisi 2 olmak üzere üç farklı yapı karşılaştırılmıştır. Dayanıklılık stratejileri kapsamında ikame atama, çoklu tedarik, güvenlik stoğu, kapasite artırımı, geçici tesis kullanımı ve döngüsel tedarik zinciri uygulamaları değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, dayanıklılık stratejilerinin firmalar için kısa vadede maliyetleri artıran bir unsur olduğunu ancak kesinti senaryoları altında hizmet seviyesi, çevresel performans ve sistemin toparlanma kapasitesi açısından önemli iyileşmeler sağladığını göstermiştir. Çalışma, tedarik zinciri ağ tasarımında yalnızca ekonomik değil; çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik boyutları ile dayanıklılık stratejilerinin de karar süreçlerine entegre edilmesi gerektiğini ortaya koymuştur. Bu doğrultuda alanyazına bütüncül ve uygulanabilir bir karar destek modeli sunmuştur.
Özet (Çeviri)
The expansion of international trade and production networks has made supply chains more complex, interdependent, and fragile systems. High-impact disruptions such as natural disasters, pandemics, legal regulations, energy and water constraints, and geopolitical tensions have clearly demonstrated the need for supply chains to be designed not only to be cost-effective but also resilient and sustainable. While the primary goal of traditional supply chain network design approaches is to optimize economic performance, they do not sufficiently consider the system's capacity to adapt, recover, and maintain service levels in the face of these now inevitable disruptions. In this context, designing supply chain networks that are resilient to disruptive disruptions and sustainable economically, environmentally, and socially has become a critical area of research in both literature and practice. Within this scope, the thesis examines how supply chains should be designed to be both resilient and sustainable in the face of increasing uncertainties, global crises, and environmental constraints. As the fragility of traditional supply chain models increases day by day, it is seen that these models are inadequate in the face of high-impact disruptions. In this context, the study aims to address supply chain resilience and sustainability goals within an integrated decision-making approach. The study examines the supply chain network of a company operating in the textile sector and models the system under 25 different disruption scenarios. These scenarios encompass realistic risk sources such as critical supplier capacity loss, demand fluctuations, logistics disruptions, energy supply problems, water constraints, cyber-attacks, and disruptions in recycling processes. The model includes four objective functions: total cost, energy consumption and carbon emissions, resource efficiency, and employee rights and equal opportunities. In the first stage of the analysis, the current situation, where the company did not experience any disruptions, was analyzed. Then, two resilience strategies were assigned to each disruption scenario, and the performance of the resilience strategies was evaluated. During the integration of uncertainties into the model, Monte Carlo simulation was used to generate probabilistic values for scenario-dependent variables. The developed multi-objective mixed-integer linear programming (MILP) model was solved on a scenario basis; three different structures were compared to analyzing the effects of resilience strategies: non-resilient, resilience strategy 1, and resilience strategy 2. Within the scope of resilience strategies, substitution assignment, multiple sourcing, safety stock, capacity expansion, temporary facility uses, and circular supply chain applications were evaluated. The findings indicate that resilience strategies are a factor that increases costs for companies in the short term, but under disruption scenarios, they provide significant improvements in terms of service level, environmental performance, and system recovery capacity. The study has revealed that resilience strategies should be integrated into decision-making processes in supply chain network design, not only from an economic perspective but also considering environmental and social sustainability dimensions. In this regard, it has presented a comprehensive and applicable decision support model to the literature.
Benzer Tezler
- An evaluation and selection framework for developing logistics centre location decision
Lojistik merkez yeri kararı geliştirmek için bir değerlendirme ve seçim yapısı
RIZA GÜRHAN KORKUT
Doktora
İngilizce
2022
UlaşımPiri Reis ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN ÖZKAYNAK
- Analysis of the resilience of transportation infrastructure in industrial zones: A case study of the Anatolian side of Istanbul
Sanayi bölgelerinin ulaşım altyapısı direncinin incelenmesi: İstanbul Anadolu yakası örneği
YAREN ÇAĞLAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT ERGÜN
- Sürdürülebilir yalın tedarik zinciri yönetimi kapsamında engellerin analizi: KOBİ'lerde uygulama
Barriers in sustainable lean supply chain management: Implementation in SMEs
EBRU TAKCI
- Yeşil tedarik zinciri uygulamalarının işletme performansı üzerine etkisi: Kimya sektöründe görgül bir analiz
The impact of green supply chain applications on business performance: An empirical analysis in the chemical sector
ALİ HAYDAR GÜNDAY
- Sürdürülebilir bir hammadde olarak meşe palamudu: Tedarik zinciri ağı tasarımı
Utilization of acorns as a sustainable raw material: Supply chain network design
İREM NUR İLBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞEYDA SERDAR ASAN