Denizcilik sektöründe dijital dönüşüm süreçlerinin yenilik yönetimiperspektifiyle değerlendirilmesi
An assessment of digital transformation processes in the maritime industry from an innovation management
- Tez No: 1006629
- Danışmanlar: DOÇ. DR. PELİN BOLAT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Denizcilik, Marine
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Denizcilik Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Denizcilik Çalışmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Denizcilik sektörü, küresel ticaretin yaklaşık yüzde 80'inin taşındığı stratejik bir endüstri olarak, dijital teknolojilerin hızlı gelişiminden en yoğun biçimde etkilenen alanlardan biri hâline gelmiştir. Sektörün karmaşık yapısı, çok paydaşlı işleyişi ve operasyonel süreçlerinin yüksek maliyetli olması, dijital dönüşümü yalnızca teknolojik bir yenilik olmaktan çıkararak stratejik bir zorunluluk hâline getirmiştir. Bu bağlamda dijital dönüşüm; liman işletmelerinden deniz taşımacılığına, tersanelerden devlet kurumlarına kadar uzanan geniş bir ekosistemde süreçlerin yeniden yapılandırılmasını, veri temelli bir yönetim anlayışının benimsenmesini ve yenilik kültürünün kurumsal yapılara entegre edilmesini gerektirmektedir. Çalışmanın temel hareket noktası, bu dönüşüm sürecinin yenilik yönetimi perspektifinden nasıl anlamlandırılabileceğini ortaya koymak ve denizcilik sektörünün alt birimlerinde dijital dönüşüm olgunluğunun hangi faktörlere bağlı olarak şekillendiğini incelemektir. Son yıllarda yapay zekâ (AI), nesnelerin interneti (IoT), büyük veri analitiği, siber-fiziksel sistemler (CPS), artırılmış gerçeklik (AR) ve blok zinciri gibi teknolojilerin denizcilik sektöründe giderek yaygınlaşması, operasyonel verimliliğin artırılması, çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması ve rekabet avantajının güçlendirilmesi gibi amaçlarla yeni uygulama alanları yaratmıştır. Dijitalleşme; gemi performansının gerçek zamanlı izlenmesinden liman süreçlerinin otomasyonuna, rota optimizasyonundan enerji verimliliğine, tersanelerde robotik kaynak teknolojilerinin kullanımından insansız deniz araçlarına kadar geniş bir yelpazede dönüşüm fırsatları sunmaktadır. Bununla birlikte dijital dönüşüm, yalnızca teknoloji yatırımı ile sınırlı olmayıp, kurum kültürünün, liderlik anlayışının, stratejik yol haritalarının ve çalışan yetkinliklerinin de yeniden değerlendirilmesini gerektiren çok boyutlu bir dönüşüm alanıdır. Bu araştırmanın çıkış noktası, literatürde dijital dönüşümün denizcilikte çoğunlukla teknik boyutlarıyla ele alınması; ancak yenilik yönetimi, örgütsel kültür ve stratejik uyum gibi yönetsel bileşenlerin sınırlı biçimde incelenmiş olmasıdır. Dijital dönüşümün başarısı, teknolojik altyapının gücünün yanı sıra, yeniliğe açıklık, bilgi paylaşımı, üst yönetim desteği, çalışan yetkinliği ve kurum içi iş birliği gibi kültürel unsurlara da doğrudan bağlıdır. Bu nedenle çalışmada, dijital dönüşüm- yenilik kültürü ilişkisini bütüncül olarak ele alabilmek amacıyla literatürden yararlanılarak sekiz temel kriter belirlenmiş; bu kriterlerin sektörel başarı üzerindeki görece ağırlıkları Best–Worst Method (BWM) ile hesaplanmıştır. Çalışmanın kapsamı, denizcilik sektörünün üç temel alt bileşeninin –liman işletmeleri, deniz taşımacılığı (armatörlük ve gemi yönetimi yapıları) ve tersanelerin– dijital dönüşüm olgunluğu açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesini içermektedir. BWM analizinden elde edilen kriter ağırlıkları, çok kriterli karar verme tekniklerinden biri olan TOPSIS yöntemine aktarılmış ve her alt sektörün ideal çözüme yakınlık düzeyi ölçülmüştür. Böylelikle dijital dönüşüm ve yenilik kültürü açısından sektörel farklılıklar ortaya konulmuş, güçlü ve zayıf yönler belirlenmiş ve sektör genelinde uygulanabilir stratejik öneriler geliştirilmiştir. BWM analizi sonucunda elde edilen bulgular, dijital dönüşümün başarısında“Üst Yönetim Desteği”kriterinin en yüksek öneme sahip olduğunu göstermiştir. Bu bulgu, literatürde sıkça vurgulanan“liderlik ve vizyon eksikliği”nin dijital dönüşüm projelerinin başarısız olmasındaki temel nedenlerden biri olduğu yönündeki görüşlerle uyumludur. Üst yönetimin dijitalleşmeyi stratejik bir öncelik olarak benimsememesi, dönüşüm projelerine yeterli kaynak ayrılmaması ve çalışanlara gerekli güçlendirmenin yapılmaması, sürecin sürdürülebilirliğini olumsuz etkilemektedir. Buna karşılık,“Bilgi Paylaşımı ve İletişim”kriteri en düşük ağırlığa sahip kriter olarak belirlenmiştir. Bu durum bilgi paylaşımının önemsiz olduğu anlamına gelmemekle birlikte, diğer kritik faktörlere kıyasla daha geri planda değerlendirildiğini göstermektedir. TOPSIS analizi ile yapılan sektörel değerlendirmede, liman işletmeleri dijital dönüşüm ve yenilik kültürü bakımından en yüksek olgunluk düzeyine sahip alt sektör olarak öne çıkmıştır. Liman işletmelerinin bu bağlamda daha başarılı bulunmasının temel nedenleri arasında; otomasyon teknolojilerinin uzun yıllardır kullanılıyor olması, liman yönetim sistemlerinin (TOS) dijitalleşmeye uygun yapısı, büyük veri ve süreç otomasyonlarına yönelik yatırımların yaygınlığı ve uluslararası rekabet baskısının yoğunluğu yer almaktadır. Ayrıca limanlar, küresel tedarik zincirinin kritik bir parçası olduğundan, operasyonel aksamalar doğrudan ekonomik kayıplara yol açmakta ve bu durum dijitalleşme yatırımlarını hızlandırmaktadır. Deniz taşımacılığı sektörü orta düzeyde dijital dönüşüm performansı sergilemiştir. Gemi yönetiminde yapay zekâ destekli performans izleme, rota optimizasyonu, yakıt verimliliği algoritmaları ve emisyon takip sistemlerinin kullanımında belirgin ilerlemeler gözlemlense de sektörün dağınık yapısı, gemilerin farklı coğrafyalarda faaliyet göstermesi, standartlaşma zorlukları ve dönüşümü etkileyen regülasyon farklılıkları nedeniyle dijitalleşme süreçlerinin homojen bir şekilde uygulanamadığı görülmektedir. Bununla birlikte çevresel regülasyonlar (ör. CII, EEXI, IMO 2050 hedefleri) dijital dönüşümün hızlanmasında önemli bir itici güç oluşturmaktadır. Tersaneler ise sektörel sıralamada en düşük performansa sahip alt sektör olarak belirlenmiştir. Bunun temel nedenleri arasında Türkiye'de tersanelerin büyük bir bölümünün KOBİ ölçeğinde aile işletmesi yapısına sahip olması, dijitalleşme yatırımlarının maliyetli olması, üretim süreçlerinin karmaşık ve manuel operasyonlara dayalı olması ve iş gücünün dijital yetkinlik düzeyinin tam olarak dönüşümü destekleyecek seviyede olmaması yer almaktadır. Buna rağmen robotik kaynak teknolojilerinin, dijital ikiz uygulamalarının ve otomasyon sistemlerinin son yıllarda hızla yaygınlaşmaya başladığı ve sektörün dönüşüm sürecinde önemli bir potansiyel taşıdığı görülmektedir. Bu çalışmanın literatüre sağladığı katkı, dijital dönüşüm süreçlerini yalnızca teknik gelişmeler bağlamında değil; yenilik kültürü, örgütsel yapı, liderlik ve stratejik uyum gibi yönetsel boyutlarla birlikte inceleyen bütüncül bir model ortaya koymasıdır. Ayrıca dijital dönüşümün alt sektörlerde farklı düzeylerde gerçekleştirildiğini nicel analiz yöntemleriyle ortaya koyması, sektörel karar vericiler açısından uygulanabilir politika önerileri geliştirilmesine katkı sağlamaktadır. Araştırma sonuçları, denizcilik sektöründe dijital dönüşümün başarılı olabilmesi için teknolojik altyapı yatırımlarının yanı sıra kurum içi yenilik kültürünün güçlendirilmesi, çalışanların dijital yetkinliklerinin artırılması, liderlerin dönüşüm vizyonunun netleştirilmesi ve sektör genelinde standartlaşmayı destekleyen bir ekosistemin oluşturulması gerektiğini göstermektedir. Bu kapsamda, liman işletmeleri örnek alınarak sektörel bazda dijitalleşme yol haritalarının hazırlanması; tersanelerde ise özellikle üretim süreçlerinin otomasyonu ve teknik personelin dijital becerilerinin artırılmasına yönelik stratejiler geliştirilmesi önerilmektedir. Sonuç olarak çalışma, dijital dönüşümün denizcilik sektöründe yalnızca operasyonel süreçleri iyileştiren bir unsur değil; yenilikçilik kültürü, stratejik yönetim anlayışı ve rekabet gücünün temel belirleyicilerinden biri olduğunu ortaya koymaktadır. Analizlerden elde edilen bulgular, sektörde bütüncül bir dijitalleşme yaklaşımına duyulan ihtiyacı vurgulamakta ve dijitalleşme-yenilik kültürü ilişkisini güçlendirecek yönetişim modellerinin geliştirilmesine katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The maritime industry, which accounts for approximately 80% of global trade, has become one of the sectors most significantly affected by the rapid advancement of digital technologies. Due to its complex operational structure, multi-stakeholder environment, and high-cost processes, digital transformation in the maritime sector is no longer merely a technological upgrade but a strategic necessity. In this context, digital transformation encompasses not only the adoption of new technologies but also the restructuring of organizational processes, the integration of data-driven decision-making mechanisms, and the development of an innovation-oriented corporate culture. Despite the increasing attention given to digitalization in maritime studies, existing literature predominantly focuses on the technical and operational dimensions of digital transformation. However, managerial aspects such as innovation management, organizational culture, leadership, and strategic alignment have received comparatively limited attention. This gap highlights the need for a comprehensive framework that evaluates digital transformation not only as a technological shift but also as an innovation-driven managerial process. Accordingly, the primary objective of this study is to assess digital transformation processes in the maritime industry from an innovation management perspective and to examine how digital maturity levels vary across different subsectors. Recent technological developments, including artificial intelligence (AI), the Internet of Things (IoT), big data analytics, cyber-physical systems (CPS), augmented reality (AR), and blockchain technologies, have created new opportunities for enhancing operational efficiency, environmental sustainability, and competitive advantage in the maritime sector. These technologies enable real-time vessel monitoring, predictive maintenance, route optimization, energy efficiency improvements, automation of port operations, and the implementation of smart shipyard applications. However, digital transformation is inherently a multidimensional process that requires not only technological investments but also organizational readiness, leadership commitment, and employee competencies. The study is based on the assumption that the success of digital transformation is strongly influenced by innovation management capabilities. In this regard, factors such as top management support, organizational learning, employee competence, innovation culture, internal collaboration, and information sharing play a critical role in shaping digital transformation outcomes. To analyze these factors systematically, eight key criteria were identified through an extensive literature review. Methodologically, this study adopts a multi-criteria decision-making (MCDM) approach. The Best–Worst Method (BWM) was employed to determine the relative importance of the identified criteria, while the Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) was used to evaluate and compare the digital transformation maturity levels of three main subsectors: port operations, maritime transportation (ship management and ownership structures), and shipyards. This integrated methodological framework allows for both the prioritization of critical success factors and the comparative assessment of sectoral performance. The findings obtained from the BWM analysis indicate that“Top Management Support”is the most critical factor influencing the success of digital transformation. This result is consistent with the existing literature, which emphasizes the importance of leadership, strategic vision, and resource allocation in innovation processes. The lack of managerial commitment, insufficient investment in digital initiatives, and inadequate employee empowerment are identified as key barriers to sustainable digital transformation. On the other hand,“Information Sharing and Communication”was found to have the lowest relative weight. Although this does not imply that communication is unimportant, it suggests that it is perceived as less critical compared to strategic and structural factors. The results of the TOPSIS analysis reveal significant differences in digital transformation maturity across subsectors. Port operations emerge as the most digitally mature subsector. This can be attributed to the long-standing use of automation technologies, the widespread adoption of terminal operating systems (TOS), investments in big data and process optimization, and intense global competition. As critical nodes in global supply chains, ports face constant pressure to improve efficiency and minimize operational disruptions, which accelerates digital transformation efforts. Maritime transportation demonstrates a moderate level of digital maturity. While considerable progress has been made in areas such as AI-based performance monitoring, route optimization, fuel efficiency, and emission tracking systems, the fragmented nature of the sector, regulatory differences across regions, and the lack of standardization hinder the uniform implementation of digital solutions. Nevertheless, environmental regulations such as CII, EEXI, and IMO 2050 targets act as strong drivers for digital transformation in this subsector. Shipyards, on the other hand, exhibit the lowest level of digital maturity. This is mainly due to factors such as high dependency on manual labor, costly digital investments, complex production processes, and relatively low levels of digital skills among the workforce. Additionally, the prevalence of small and medium-sized, family-owned enterprises in countries like Türkiye limits the speed of digital adoption. However, recent advancements in robotic welding, digital twin technologies, and automation systems indicate a growing potential for transformation in the long term. This study makes several important contributions to the literature. First, it provides a holistic framework that integrates digital transformation with innovation management, moving beyond purely technical perspectives. Second, it offers a quantitative evaluation of digital maturity across different subsectors using robust decision-making methods. Third, it highlights the role of organizational and cultural factors in shaping digital transformation outcomes, thereby contributing to a more comprehensive understanding of the transformation process. From a practical perspective, the findings of this study provide valuable insights for policymakers and industry stakeholders. The results suggest that successful digital transformation requires not only technological investments but also the development of an innovation-oriented organizational culture, the enhancement of employee digital competencies, and the establishment of strong leadership and strategic vision. In this context, port operations can serve as a benchmark for other subsectors. For shipyards, in particular, increasing automation in production processes and improving workforce digital skills are identified as key strategic priorities. In conclusion, digital transformation in the maritime industry should be considered as a comprehensive strategic process rather than a purely technological change. The study demonstrates that innovation culture, leadership, and organizational alignment are fundamental determinants of digital transformation success. The findings emphasize the necessity of adopting a holistic approach that integrates technological, managerial, and cultural dimensions, and provide a foundation for developing more effective governance models that strengthen the relationship between digital transformation and innovation management in the maritime sector.
Benzer Tezler
- Dijital dönüşümün gemi yedek parça tedarik zinciri süreçleri üzerindeki etkisi ve yapay zeka ile büyük veri çözümlerinde rekabetçi avantaj
The impact of digital transformation on ship spare parts supply chain processes and competitive advantage in artificial intelligence and big data solutions
TALAT MUSTAFA ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Mühendislik Bilimleriİstanbul Okan ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PELİN ALCAN GEZGİNCİ
- Gemi kiralamasında dijitalleşmeyi etkileyen faktörlerin ve uygulamaların değerlendirilmesi
Evaluation of the factors affecting digitalization and digital applications in ship chartering
UTKU SÖZERİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DenizcilikKocaeli ÜniversitesiDenizcilik İşletmeleri Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT YORULMAZ
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE TAŞ
- Deniz ulaştırma lojistiğinin dijital dönüşüm sürecine adaptasyonunun teknoloji kabul modeli ile analizi
Analysis of the adaptation of maritime transportation logistics to the digital transformation process through the technology acceptance model
ORÇUN GÜNDOĞAN
Doktora
Türkçe
2024
Denizcilikİstanbul Teknik ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUBA KEÇECİ
- Dijitalleşmenin lojistik'de sürdürülebilirlik süreçlerine etkisinin analiz edilmesi: Azerbaycan-Türkiye kıyaslanması
Analyzing the impact of digitalization on sustainability processes in logistics: Azerbaijan-Türkiye comparison
LEYLA YUSİFLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DenizcilikDokuz Eylül ÜniversitesiDeniz İşletmeleri Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ONUR AKDAŞ
- Akıllı lojistik: Konteyner limanlarında kapsamlı gelişim için stratejik bir çerçeve
Smart logistics: A strategic framework for comprehensive development in container ports
OMAR EMAD ADDİN OMAR MUSTAFA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DenizcilikDokuz Eylül ÜniversitesiDeniz İşletmeleri Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİDEM ÖZER ÇAYLAN