Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde dil bilgisinin bilişsel yaklaşım çerçevesinde öğretimi üzerine bir araştırma
A research on teaching grammar within the framework ofcognitive approach in Teaching turkish as a foreign language
- Tez No: 1007048
- Danışmanlar: PROF. DR. NEZİR TEMUR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Dil eğitimi, Language education
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde dil bilgisi öğretimi çoğu zaman kuralların doğrudan sunumuna ve tekrar temelli alıştırmalara dayalı bir öğretim anlayışı çerçevesinde yürütülmektedir. Bu yaklaşım, öğrenenlerin dil bilgisel yapıların yalnızca biçimsel yönünü kavramalarına yol açmakta; dil bilgisi unsurlarının anlam ve kullanım boyutlarıyla bütünleşmesini sınırlamaktadır. Özellikle başlangıç düzeyinde öğrenilen dil bilgisel yapıların öğrenenin mevcut bilişsel şemalarıyla yeterli düzeyde ilişkilendirilememesi, öğrenmenin yüzeysel kalmasına ve kısa süreli bellekte sınırlı bir biçimde tutulmasına yol açmaktadır. Bu durum, dil bilgisi öğretiminde kalıcı ve işlevsel öğrenmenin sağlanabilmesi için anlam, biçim ve kullanım boyutlarını bütüncül bir şekilde ele alan pedagojik yaklaşımlara duyulan gereksinimi açık biçimde ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın temeli, günümüzde ön plana çıkan Bilişsel Yaklaşım ve öğrenmenin yeni bilgilerin bireyin mevcut bilişsel yapılarıyla ilişkilendirilmesi yoluyla gerçekleştiğini savunan Ausubel'in Anlamlı Öğrenme Kuramı'na dayanmaktadır. Anlamlı öğrenme kuramına göre öğrenme, bilgilerin ezber yoluyla aktarılmasından ziyade, öğrenenin ön bilgileriyle kurduğu anlamlı ilişkiler aracılığıyla gerçekleşmektedir. Bu perspektiften hareketle dil bilgisi öğretimi, kuralların doğrudan sunulduğu bir aktarım süreci olarak değil; öğrenenin mevcut bilişsel şemalarının harekete geçirildiği, yeni dilsel yapıların anlam ve kullanım bağlamı içinde yapılandırıldığı bir öğrenme süreci olarak değerlendirilebilir. Alan yazında dil öğretiminin bilişsel süreçlerle ilişkilendirilmesi gerektiği sıklıkla vurgulanmasına karşın bu öğretim modelinin öğretimdeki etkinliğini deneysel olarak test eden çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu doğrultuda bu çalışmada, A1 ve A2 düzeyindeki öğrenenlerin dil bilgisi başarıları ve öğrenmenin kalıcılığı üzerindeki etkisi deneysel ve nicel bir araştırma tasarımıyla incelenmiştir. Çalışma, yarı deneysel desen çerçevesinde yürütülmüş olup çalışma grubunu 2025–2026 öğretim yılında bir devlet üniversitesine bağlı TÖMER'de öğrenim gören toplam 32 öğrenen oluşturmaktadır. Çalışmada deney grubunda 17, kontrol grubunda ise 15 öğrenen yer almıştır. Uygulama süreci 8 hafta sürmüş ve toplam 24 oturumdan oluşmuştur. Ön test–son test kontrol gruplu modele dayalı olarak gerçekleştirilen analizler, anlamlandırma temelli öğretim uygulamalarının öğrenenlerin dil bilgisi başarıları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir artış sağladığını göstermiştir. Elde edilen bulgular, bilişsel bütünleştirmeye dayalı öğretim tasarımlarının dil bilgisi öğreniminde ölçülebilir ve etkili öğrenme çıktıları üretebildiğini ortaya koymaktadır. Dil bilgisi öğretiminde bilişsel ve anlam odaklı bir öğretim modelinin etkililiğini nicel veriler aracılığıyla inceleyerek ampirik kanıt üretmeyi amaçlayan bu çalışma kural aktarımına dayalı geleneksel öğretim anlayışlarına alternatif olarak biçim, anlam ve kullanım boyutlarını bütünleştiren kuramsal temelli bir öğretim çerçevesi önermektedir. Bu yönüyle çalışma, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde dil bilgisi pedagojisinin bilişsel ve anlamlandırma temelli yaklaşımlar doğrultusunda yeniden değerlendirilmesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Çalışmada ulaşılan sonuçlardan hareketle uygulamaya ve gelecekte yapılacak araştırmalara yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
In the teaching of Turkish as a foreign language, grammar instruction is often conducted within a framework that relies on the direct presentation of rules and repetition-based exercises. Such an approach may lead learners to focus primarily on the formal aspects of grammatical structures while limiting the integration of grammatical elements with their meanings and functions. Particularly at the beginner level, the inability to relate newly learned grammatical structures to existing cognitive schemas may result in learning that remains superficial and short-lived. This situation highlights the need for pedagogical approaches that integrate the dimensions of meaning, form, and use in grammar instruction. The theoretical foundation of this study is based on Ausubel's Theory of Meaningful Learning, which argues that learning occurs through the integration of new information with the learner's existing cognitive structures. According to the meaningful learning approach, learning does not occur through rote memorization but through the establishment of meaningful connections between new knowledge and prior knowledge. From this perspective, grammar instruction can be considered not as a process of directly transmitting rules but as a learning process in which learners' existing cognitive schemas are activated and new linguistic structures are constructed within meaningful and functional contexts. Although the literature frequently emphasizes that language teaching should be associated with cognitive processes, it is observed that experimental studies testing the effectiveness of this instructional model in teaching remain limited. In this context, the present study investigates the effects of a meaning-based instructional model developed on the basis of the Theory of Meaningful Learning on the grammar achievement and retention of A1 and A2 level learners through an experimental research design. The reflections of this theoretical approach in the instructional process were examined through a quantitative research design. The study was conducted within the framework of a quasi-experimental design, and the study group consisted of 32 learners studying at a TÖMER affiliated with a state university during the 2025–2026 academic year. Among the participants, 17 learners were assigned to the experimental group and 15 learners to the control group. The implementation process lasted eight weeks and consisted of a total of 24 sessions. Analyses conducted based on the pre-test–post-test control group model revealed that meaning-based instructional practices led to a statistically significant increase in learners' grammar achievement. The findings indicate that instructional designs based on cognitive integration can produce measurable and effective learning outcomes in grammar learning. Based on the results obtained, several recommendations for practice and future research are presented. This study primarily adapts Ausubel's Theory of Meaningful Learning to grammar pedagogy in the context of teaching Turkish as a foreign language. By examining the effectiveness of a cognitively and meaning-oriented instructional model through quantitative data, the study aims to provide empirical evidence and proposes a theoretically grounded instructional framework that integrates form, meaning, and use as an alternative to traditional rule-based grammar instruction. In this respect, the study seeks to contribute to the reconsideration of grammar pedagogy in teaching Turkish as a foreign language within the framework of cognitive and meaning-based approaches.
Benzer Tezler
- Arakesit varsayımı çerçevesinde It-ayrıklarının öğretimine yönelik tasarlanan malzemelerin yarı deneysel yöntemle işlerliğinin incelenmesi: Dokuz Eylül Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu İngilizce Hazırlık Programı örneği
Investigating the effectiveness of materials designed for teaching it-clefts within the framework of the interface hypothesis through a quasi-experimental method: The case of the English Preparatory Program at Dokuz Eylül University School of Foreign Languages
HAFİZE GÜZEL KAMACI
- Çeviri dersinde yapılaşma (uygulama sorunları-yöntem önerileri)
Strukturierung im übersetzungsunterricht (probleme der praxis-vorschlage zur methodik)
A. TURGAY KURULTAY
Doktora
Türkçe
1989
Eğitim ve Öğretimİstanbul ÜniversitesiAlman Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
PROF.DR. ŞARA SAYIN
- Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)
Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)
KADRİ AĞGÜN
Doktora
Kırgızca
2016
TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I ArabaevTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV
- Yabancılara Türkçe öğretiminde sözlü dilin kelime sıklığı ve A1-A2 seviye sözlüğü
Frequency of spoken language in teaching Turkish for foreign, and dictionary of A1-A2 level
YUNUS ŞENYİĞİT
Doktora
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimSakarya ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALPASLAN OKUR
- Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde dijital öykü kullanımı
Using digital story in teaching Turkish as a foreign language
GÜRKAN TABAK
Doktora
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimErciyes ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ GÖÇER