Puslu Kıtalar Atlası'nda zaman kavramı ve kültürel kökleri
The concept of time and its cultural roots in the Atlas of Misty Continents
- Tez No: 1007090
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZEHRA SEMA DEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Türk Dili ve Edebiyatı, Philosophy, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Anar, İhsan Oktay, Edebiyat, Felsefe, Kurgu, Kültür, Postmodern, Puslu Kıtalar Atlası, Roman, Zaman, Anar, İhsan Oktay, Literature, Philosophy, Fiction, Culture, Postmodern, Puslu Kıtalar Atlası, Novel, Time
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kültür Politikaları ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kültür Politikaları ve Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İhsan Oktay Anar'ın Puslu Kıtalar Atlası romanında rüya ile zamanın birbirine nasıl eklemlendiğini araştırır. İnceleme, bir yandan Türk-İslam düşünce geleneğinde rüyanın (sâlih rüya, istihâre, Levh-i Mahfuz ile ilişkisi) kazandığı anlam katmanlarını; diğer yandan modern zaman felsefesinde“zamanın çokkatlı yapısı”tartışmalarını dikkate alır. Tezin iddiası, romanda rüyanın yalnızca psikolojik bir art-alan olarak kalmadığı, bilakis gerçekliğin kurulma biçimini belirleyen ontolojik bir düzlem gibi işlediğidir. Buradaki hedef, psikanalitik geleneği tümden reddetmek değil; Anar'ın metninin rüyayı“başka bir düzlemde”, yani kader ve varlık düzeniyle ilişkili biçimde konumlandırdığını gösterebilmektir. Tezin kuramsal omurgasını, J. W. Dunne'ın Zaman Üzerine Bir Deney'de geliştirdiği“Seri Zaman (Serialism)”yaklaşımı oluşturur. Dunne'ın“Gözlemci Serisi”ve“sonsuz gerileme”fikri, İslam metafiziğinde kayıt, kader ve sezgiyle ilişkili kavramlarla birlikte okunur. Bu paralel okuma, romandaki düşünme-düşleme ilişkisinin yalnızca felsefi bir gönderme değil, anlatının zaman mantığını taşıyan bir mekanizma olduğunu görünür kılar: Metin, Kartezyen“Cogito”nun yerine, varoluşu düşleyen öznenin kurduğu bir“Düşlüyorum, öyleyse varsınız”düzeni kurar. Uzun İhsan Efendi, rüyaları aracılığıyla dünyayı“atlas”halinde tasarlayan ve zamanı bütünsel bir blok (Atlas Vacui) gibi kavrayan bir“Gözlemci 2”konumunda ele alınır. Bünyamin ise bu tasarımın içinde doğrusal zamanda yürüyen, olup biteni“şahitlik”düzeyinde deneyimleyen figürdür. Alibaz'ın rüyasızlığı (insomnia) onu zamanın akışına bağlarken, onun kaotik eylemleri metnin gerçeklik katmanlarını sürekli yerinden oynatır; Ebrehe'nin mekanik tersine çevirme girişimi ise bu düzenin teknik sınırını görünür kılar. Sonuç olarak tez, Puslu Kıtalar Atlası'nın Dunne'ın seri zaman modelini Vahdet-i Vücud estetiğiyle birlikte düşünmeye açarak, gerçekliği“düş içinde düş”formunda kuran özgün bir zaman ontolojisi sunduğunu göstermeyi amaçlar.
Özet (Çeviri)
This study explores how dream and time are intertwined in İhsan Oktay Anar's novel The Atlas of Misty Continents (Puslu Kıtalar Atlası). The analysis adopts an interdisciplinary approach: it considers the layered meanings attributed to dreaming in the Turkish-Islamic tradition (including sâlih rüya, istikhara, and the idea of Levh-i Mahfuz) while also engaging with debates in modern philosophy of time about multi-layered temporality. The central claim is that, in Anar's narrative, dreaming is not simply a psychological background or a passive echo of the unconscious. Instead, it operates as an ontological plane that shapes how reality is narrated, how causality is imagined, and how“destiny”becomes thinkable within the story. The aim is not to dismiss psychoanalysis as such, but to show that the novel situates dreaming on a different level, closer to questions of being and fate than to individual symptom interpretation. The thesis is conceptually anchored in J. W. Dunne's Serialism as formulated in An Experiment with Time. Dunne's ideas, especially the“Observer Series”and the logic of“infinite regress,”are read in parallel with Islamic metaphysical notions of record, knowledge, and visionary insight. This parallel reading makes visible that the novel's references to thinking and dreaming are not merely rhetorical; they are tied to a specific temporal mechanics. In this sense, the text reworks the Cartesian“Cogito”(“I think, therefore I am”) into a Sufistic proposition,“I dream, therefore you are,”thereby rendering existence dependent on the dreaming subject. Uzun İhsan Efendi is approached as a figure who“maps”the world through dreams and who perceives time as a holistic block (Atlas Vacui), corresponding to Dunne's“Observer 2.”Bünyamin, by contrast, moves through this construction in linear time as a“witness.”Alibaz's sleeplessness (insomnia) ties him to temporal flow, yet his actions continually unsettle the story's reality-layers, while Ebrehe's mechanical attempt to reverse time marks a technical boundary of the same ontological order. Ultimately, the thesis argues that The Atlas of Misty Continents proposes a distinctive time ontology, one that frames reality as a“dream within a dream,”while bringing Dunne's Serialism into dialogue with the aesthetics of Vahdet-i Vücud (Unity of Existence).
Benzer Tezler
- A comparative analysis of magical realism in Virginia Woolf's Orlando and İhsan Oktay Anar's Puslu Kıtalar Atlası
Virginia Woolf'un Orlando ve İhsan Oktay Anar Puslu Kıtalar Atlası'nda büyülü gerçekçiliğin karşılaştırmalı bir analizi
MÜGE DEMİRÖZ SELAMİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Batı Dilleri ve EdebiyatıKocaeli ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. METİN TOPRAK
- İhsan Oktay Anar'ın“Puslu Kıtalar Atlası”adlı romanının sözcük anlambilimi açısından incelenmesi
An investigation of İhsan Oktay Anar's novel Puslu Kıtalar Atlası in terms of lexical semantics
DİDEM GÖK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıKarabük ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİMET KARA KÜTÜKÇÜ
- Çağdaş Türk romanında din ve tasavvuf (1980 sonrası)
Religion and mysticism in modern Turkish novel (after 1980)
CUMHUR TAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
Türk Dili ve EdebiyatıYüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ÖGKE
DOÇ. DR. ALÂATTİN KARACA
- Puslu Kıtalar Atlası ve Suskunlar romanlarında kaos ve kozmos üzerine bir inceleme
A study on chaos and cosmos in the Puslu Kıtalar Atlası and The Suskunlar novels
SERHAT YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Kültür ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AÇA
- Karı Koca Masalı ve Puslu Kıtalar Atlası: Bir üstkurmaca incelemesi
Karı Koca Masalı and Puslu Kıtalar Atlası: A metafictional appraisal
SIRCAN ABDULLAH
Yüksek Lisans
İngilizce
2013
Batı Dilleri ve Edebiyatıİstanbul Bilgi ÜniversitesiKarşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
DR. SÜHA OĞUZERTEM