Geri Dön

Abdullah Ensârî'ye nispet edilen Risâle-i Mufassala ber Fusûl-i Çihil u Du der Tasavvuf adlı eserde sünnete ittibâ ve muhabbet ile mânevî inşa

Adherence to the sunnah and love in the process of spiritual formation in Risala-i Mufassala bar Fusul-i Chihil u Du dar Tasawwuf attributed to Abdullah Ansari

PDF İndir

  1. Tez No: 1007185
  2. Yazar: BANU BÜYÜKÇINGIL
  3. Danışmanlar: PROF. DR. REŞAT ÖNGÖREN
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Ehl-i sünnet, Ehl-i sunna
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Üsküdar Üniversitesi
  10. Enstitü: Tasavvuf Araştırmaları Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Tasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışma, 11. yüzyılın önde gelen Hanbelî muhaddis, müfessir, şâir ve mutasavvıflarından Hâce Abdullah Ensârî Herevî'ye (ö. 481/1089) nispet edilen Risâle-i Mufassala ber Fusûl-i Çihil u Du der Tasavvuf adlı eserde sünnete ittibâ ve ilâhî muhabbet ile mânevî inşa sürecindeki ilişkiyi ele almaktadır. Çalışma sürecinde eser tarafımızdan tercüme edilmiş ve neşredilmiştir. Böylece metin, Türkiye'de ilk defa müstakil ve bütüncül bir akademik incelemeye konu edilmiştir. Eser, kırk iki fasıl hâlinde tertip edilmiş olup her bir fasılda ahlâkî muhtevalı bir veya birkaç hadis iktibas edilmekte; söz konusu hadisler, işârî yorum çerçevesinde tasavvufî olarak açıklanmaktadır. Bununla birlikte her fasıl, erken dönem sûfîlerinden birine ait hikâye ve sözle desteklenmekte; bu sözler remizler aracılığıyla kavramların mânevî derinliğini açığa çıkarmaktadır. Hadis, işârî yorum, sûfî hikâyesi ve remiz unsurlarının birbiriyle irtibatlandırılarak ele alınması, eserin en dikkat çekici ve özgün yönünü teşkil etmektedir. Bu yapı, şerîat ile hakîkat arasındaki bütünlüğü seyr u sülûkun kurucu zemini hâline getirmekte; ilim ile amel, rivâyet ile mânevî tecrübe arasında sistemli bir irşad pedagojisi inşa etmektedir. Birinci bölümde, Hâce Abdullah Ensârî Herevî'nin hayatı, şahsiyeti ve eserleri ele alınmıştır. Öncelikle Herevî'nin ilmî ve mânevî şahsiyetinin teşekkülünde târihî arka plan incelenmiş; Herat'ın târihî konumu, 11. yüzyıldaki siyasî, toplumsal ve dinî şartlar ile itikadî tartışmalar değerlendirilmiştir. Ardından müellifin ismi ve lakapları, ailesi, Medine'den Horasan'a uzanan nesep bağı, doğumu, tahsili, hocaları, tasavvufî çevresi, mezhebî ve itikadî ihtilaflar karşısındaki tutumu, olgunluk dönemi, şahsiyeti ve tasavvufî meşrebi ele alınmıştır. Son olarak eserleri üzerinden düşünce dünyasının ana hatları ortaya konulmaya çalışılmıştır. İkinci bölüm, Risâle-i Mufassala'nın metin merkezli incelemesine ayrılmıştır. Bu kapsamda nüsha tavsifi, yazılış sebebi, tarihi ve yeri, dil ve üslûp özellikleri ile eserin Hâce Abdullah el-Ensârî'ye aidiyeti ele alınmıştır. Ardından kırk iki faslın her biri muhteva bakımından değerlendirilmiş; eserdeki başlıklar doğrultusunda ilim ve amelden başlayarak komşu hakkı, muhabbet, iyilik, mal hırsı, kıskançlık, kara habbe, rahmet, edeb, zikir ve vaaz gibi konular çerçevesinde hadislerin nasıl yorumlandığı ve hangi sûfî hikâyeleriyle irtibatlandırıldığı ortaya konulmuştur. Bu bölüm, eserin bütüncül yapısını ve tasavvufî öğretisinin sistematiğini göstermeyi amaçlamaktadır. Üçüncü bölümde, Risâle-i Mufassala ber Fusûl-i Çihil u Du der Tasavvuf adlı eserde sünnete ittibâ ile muhabbet arasındaki ilişki ele alınmıştır. Bu çerçevede önce sünnete ittibâ kavramı açıklanmış; ittibâ bağlamında zâhir ve bâtın bütünlüğü ile bu bütünlüğün yorum zemini olan işârî yorum ve remiz meseleleri incelenmiştir. Ardından sünnete ittibâın ilmî boyutu üzerinde durulmuş; eserdeki hadislerin rivâyet geleneği ve sıhhati ile hadislerin işârî yorumları ve tasavvufî şerh yöntemi değerlendirilmiştir. Devamında mânevî mirasın aktarımında selef–halef bağının işlevi ele alınmış; bu bağ, meşâyih hikâyeleri üzerinden analiz edilmiştir. Sonraki aşamada sünnete ittibâ ile muhabbet arasındaki irtibat ve eserde muhabbetin konumu incelenmiş; muhabbetin kaynağı, seyr u sülûktaki yeri, kurbiyet ile ilişkisi ve iman ile emniyet boyutu tahlil edilmiştir. Muhabbetin tezâhürleri rahmet, merhamet ve şefkat kavramları üzerinden ele alınmış; ayrıca muhabbet yolunda dost ve dostluk meselesi, muhabbet ile sarhoşluk ilişkisi, muhabbet–belâ–dostluk irtibatı ve nihayet muhabbetin fakr ve zühd ile tahakkuku değerlendirilmiştir. Böylece sünnete ittibâ ile muhabbet arasındaki ilişkinin, eserin kavramsal yapısında bütüncül bir mânevî inşa çerçevesinde ele alındığı anlaşılmıştır. Risâle-i Mufassala'nın hadis merkezli bir ilim–amel bütünlüğü üzerine inşâ edildiği; bu bütünlükte sünnete ittibâın kurucu zemin, muhabbetin ise mânevî inşânın merkezî ve kuşatıcı kavramı olarak temellendirildiği görülmüştür. Bu çerçevede eserin, ittibâ ile muhabbeti aynı mânevî sürecin birbirini tamamlayan iki boyutu şeklinde konumlandırdığı değerlendirilmiştir. Bu yönüyle çalışma, ittibâ ile muhabbet arasındaki ilişkiyi sistematik bir çerçevede ortaya koymakta ve eseri metin, kavram ve yapı bütünlüğü içinde değerlendirerek Ensârî literatürüne özgün bir katkı sunmaya çalışmaktadır. Daha sonra doldurulacaktır

Özet (Çeviri)

Daha sonra doldurulacaktırThis study examines the relationship between adherence to the Prophetic Sunnah, divine love and the process of spiritual formation in Risala-i Mufassala bar Fusul-i Chihil u Du dar Tasavvuf, a work attributed to Khwaja Abdallah Ansari of Harawi (d. 481/1089), one of the prominent Hanbali traditionists, exegetes, poets, and Sufis of the eleventh century. In the course of this research, the text was translated and published by the present author, thereby becoming, for the first time in Turkey, the subject of an independent and comprehensive academic analysis. The work is structured in forty-two chapters. Each chapter cites one or more ethically oriented hadiths, which are then interpreted within a Sufi framework through allusive commentary. At the same time, every chapter is supported by a narrative or saying attributed to an early Sufi figure; these accounts, conveyed through symbolic language, disclose the spiritual depth of the concepts under discussion. The integration of hadith, allusive interpretation, Sufi narrative, and symbolic expression constitutes the most distinctive and original feature of the work. This structure renders the unity of law and spiritual truth the foundational ground of the spiritual path, constructing a systematic pedagogy of guidance that brings together knowledge and practice, transmission and spiritual experience. The first chapter of the study addresses the life, intellectual profile, and works of Khwaja Abdallah Ansari. It begins by examining the historical background that shaped his scholarly and spiritual formation, including the historical position of Herat, the political, social, and religious conditions of the eleventh century, and contemporary theological debates. It then discusses his name and honorific titles, family background, lineage extending from Medina to Khurasan, birth, education, teachers, Sufi milieu, stance in the face of theological and legal controversies, mature period, personal characteristics, and spiritual orientation. Finally, the main contours of his intellectual world are outlined through an examination of his writings. The second chapter is devoted to a text-centered analysis of Risala-i Mufassala. It examines the manuscript tradition, purpose, date and place of composition, linguistic and stylistic features, and the question of authorship. Each of the forty-two chapters is then analyzed in terms of content. Beginning with knowledge and practice, the study explores how the hadiths are interpreted in relation to themes such as the rights of neighbors, love, benevolence, greed for wealth, envy, the black seed, mercy, proper conduct, remembrance, and exhortation, and how these interpretations are connected to Sufi narratives. This chapter aims to demonstrate the overall coherence and systematic character of the work's Sufi teaching. The third chapter investigates the relationship between adherence to the Sunnah and love as articulated in Risala-i Mufassala. It first clarifies the concept of adherence to the Sunnah and examines, within this framework, the unity of outward and inward dimensions, as well as the role of allusive interpretation and symbolism as hermeneutical tools. The scholarly dimension of adherence to the Sunnah is then addressed through an evaluation of the transmission and authenticity of the cited hadiths, alongside their Sufi interpretations and exegetical method. The study further analyzes the function of the master–disciple chain in transmitting spiritual heritage, particularly through narratives about Sufi masters. It subsequently explores the connection between adherence and love, considering the source of love, its place in the spiritual path, its relation to proximity to God, and its dimensions of faith and security. The manifestations of love are examined through the concepts of mercy, compassion, and tenderness, as well as through themes such as friendship, the relationship between love and spiritual intoxication, the nexus of love, affliction, and loyalty, and finally the realization of love through poverty and asceticism. In this way, the relationship between adherence to the Sunnah and love is shown to be articulated within a coherent spiritual framework that structures the conceptual architecture of the work. The study concludes that Risala-i Mufassala is constructed upon a hadith-centered integration of knowledge and practice, in which adherence to the Sunnah serves as the foundational principle and love functions as the central and encompassing concept of spiritual formation. Within this framework, the work positions adherence and love as two complementary dimensions of the same spiritual process. By presenting their relationship in a systematic manner and analyzing the text in terms of structure, concepts, and internal coherence, this study aims to offer an original contribution to the scholarship on Ansari.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    901638

    Hâce Abdullah el-Ensârî el-Herevî'ye göre nihâyet mertebeleri ve tevhidin hakikati

    According to hâce Abdullah el-Ensârî el-Herevî final stages and the truth of tawheed

    KANİ AYVAZ

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    DinAnkara Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AHMET CAHİD HAKSEVER

  2. Tez No

    746315

    Ebû Sâbit ed-Deylemî'nin Cüneyd-i Bağdâdî yorumu: Şerhu Kitâbi'l-Enfâs örneği

    Interpretation of Abu Thabit ad-Daylami's of Junayd al-Baghdadi: The example of Sharh Kitab al-Anfas

    BERAT EŞGİ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    DinMarmara Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MUHAMMET NEDİM TAN

  3. Tez No

    675973

    Selefî Âlim Abdullah el-Herevî'nin kelam eleştirisi

    Life and works of Salafi scholar Abdullah Herevi

    HÜSNÜ ÇELİK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2020

    DinIğdır Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ ÂDEM ERYİĞİT

  4. Tez No

    26564

    Sarı Abdullah ve Şerh-i Mesnevi: Cevahir-i Bevahir-i Mesnevi

    Başlık çevirisi yok

    SELAHATTİN DURGUN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1993

    Türk Dili ve EdebiyatıSelçuk Üniversitesi

    Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ADNAN KARAİSMAİLOĞLU

  5. Tez No

    722916

    Ümmü Umâre (Nesîbe Bintü Ka'b) hayatı ve İslâm tarihindeki yeri

    Umm Umarah's life and her place in the Islamic history

    ESRA CANAN SOYÖZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    BiyografiNecmettin Erbakan Üniversitesi

    İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AHMET TURAN YÜKSEL

Geri Dön