11 no'lu Tokat Şer'iyye Sicilinin transkripsiyonlu metni ve değerlendirilmesi (1. ve 51. varaklar arası)
The transcribed text and evaluation of Tokat Sharia Court Register no. 11 (Folios 1–51)
- Tez No: 1007562
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUHAMMET OKUDAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Kadı, Kadı sicilleri, Osmanlı tarihi, Şeriye mahkemeler, Şeriye sicilleri, Kadi, Ottoman history, Şeriye mahkemeleri, Court registers
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tokat, köklü tarihsel geçmişi ve Osmanlı döneminde sahip olduğu stratejik konum sayesinde Orta Karadeniz Bölgesi'nin önemli merkezlerinden biri olarak öne çıkmıştır. Osmanlı idari teşkilatı içerisinde Sivas Eyaleti'ne bağlı bir şehir olarak yer alan Tokat, ticaret yollarının kesişim noktasında bulunması sebebiyle hem ekonomik hem de idari açıdan dikkat çekici bir gelişim göstermiştir. Bu yönüyle şehir, Osmanlı taşra yapısının anlaşılması bakımından önemli bir örnek teşkil etmektedir. Şehir tarihçiliği çalışmalarında, dönemin idarî, ekonomik ve toplumsal yapısını birinci elden yansıtan şer'iyye sicilleri ise vazgeçilmez kaynaklar arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, M. 1807–1808 (H. 1222–1223) tarihli 11 no'lu Tokat Şer'iyye Sicili'nin 1. ve 51. varakları arasında yer alan kayıtlar transkribe edilerek incelenmiştir. Söz konusu sicil, içerdiği belge türleri ve sunduğu veriler bakımından Tokat'ın idari ve sosyo-ekonomik yapısının ortaya konulmasına imkân tanımaktadır. Özellikle tereke kayıtları; bireylerin mal varlıkları, aile yapıları, borç-alacak ilişkileri ve miras hukukunun işleyişi hakkında ayrıntılı bilgiler sunmaktadır. Bunun yanı sıra fermânlar, buyuruldular ve berâtlar; taşra yöneticilerinin tayin süreçleri, vakıf idaresi ve halkın şikâyet mekanizmaları üzerinden devlet-halk ilişkilerini anlamaya katkı sağlamaktadır. Çalışma kapsamında sicilde yer alan belge türleri ayrı başlıklar altında ele alınmış, içerikleri analiz edilerek tarihsel bağlam içerisinde değerlendirilmiştir. Hüccet ve tereke kayıtları aracılığıyla Müslim ve gayrimüslim unsurların sosyal ve ekonomik durumları karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu yönüyle 11 no'lu Tokat Şer'iyye Sicili, yalnızca hukuki bir kayıt defteri olmanın ötesinde, dönemin şehir yaşamına dair çok boyutlu ve zengin veriler sunan önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Bu çalışma ile Osmanlı taşra yönetiminin idari, hukuki, mali ve sosyal boyutlarının ortaya konulması; Tokat'ın toplumsal ve ekonomik yapısına dair özgün tespitler yapılması amaçlanmıştır. Ayrıca, Osmanlı arşiv kaynaklarının bilimsel yöntemlerle değerlendirilmesine yönelik bir örnek sunularak şehir tarihi ile Osmanlı sosyal ve ekonomik tarihi alanındaki çalışmalara katkı sağlanması hedeflenmiştir.
Özet (Çeviri)
Tokat has stood out as one of the important centers of the Central Black Sea Region thanks to its deep-rooted historical background and its strategic position during the Ottoman period. As a city affiliated with the Province of Sivas within the Ottoman administrative organization, Tokat exhibited remarkable development both economically and administratively due to its location at the intersection of major trade routes. In this respect, the city constitutes an important example for understanding the Ottoman provincial structure. In studies of urban historiography, şer'iyye sicils (court registers), which directly reflect the administrative, economic, and social structure of the period, are among the indispensable sources. In this study, the records found between folios 1 and 51 of the Tokat Şer'iyye Sicil No. 11, dated 1807–1808 (H. 1222–1223), have been transcribed and analyzed. This register provides the opportunity to reveal the administrative and socio-economic structure of Tokat in terms of the types of documents it contains and the data it offers. In particular, probate records (tereke) present detailed information on individuals' assets, family structures, debt-credit relations, and the functioning of inheritance law. In addition, imperial edicts (fermâns), decrees (buyuruldus), and patents (berâts) contribute to understanding state–society relations through the appointment processes of provincial administrators, the administration of waqfs, and the complaint mechanisms of the populace. Within the scope of the study, the document types included in the register have been examined under separate headings, and their contents have been analyzed and evaluated within their historical context. Through hüccet and tereke records, the social and economic conditions of Muslim and non-Muslim groups have been comparatively analyzed. In this respect, the Tokat Şer'iyye Sicil No. 11 is not merely a legal record book but also an important source that provides multidimensional and rich data on the urban life of the period. This study aims to reveal the administrative, legal, fiscal, and social dimensions of Ottoman provincial governance and to present original findings regarding the social and economic structure of Tokat. Furthermore, it seeks to contribute to the fields of urban history and Ottoman social and economic history by offering an example of the evaluation of Ottoman archival sources through scientific methods.
Benzer Tezler
- Tokat 4 Nolu Şeriyye Sicilinin 1-50 varaklarının transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Transcription and evaluation of the first 50 folios of Tokat Sharia Court Records No. 4
ŞABAN DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
TarihTokat Gaziosmanpaşa Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMET OKUDAN
- 68 no'lu Kırım şerʻiyye sicili (h. 1157-1165/ m. 1744-1751) değerlendirme ve transkripsiyon
Evaluation and transcription of the Crimean sherriye register no. 68 (h. 1157-1165/ m. 1744-1751)
YUSUP HOJAMUHAMMEDOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
EkonomiÇanakkale Onsekiz Mart Üniversitesiİktisat Politikası Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KADİR ARSLANBOĞA
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- (مفاتيح الصلاة وينابيع الحياة) للشيخ أحمد الحصّوني (ت: 1099ه) من الفصل العاشر: المفتاح السّادس عشر (بيان قراءة التّشهد في القعدة الأولى) إلى نهاية الكتاب (دراسة وتحقيقاً )
Şeyh Amed el-Hassûni'nin“Mefâtîhu's-salât ve Yenâbî'u'l-hayat”adlı eserinin tahkik ve incelenmesi (Kırâetü't-teşehhüd bölümünden kitabın sonuna kadar) / (Mafatih al-Salat Yanabi al-Hayat) by Sheikh Ahmed al-Hussouni (d. 1099 AH): From the tenth chapter, the sixteenth key (A statement of reading the tashahhud in the first sitting) to the end of the book (study and investigation)
TALİB NAWZAD OMAR
Yüksek Lisans
Arapça
2023
HukukTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHARREM YILMAZ