Osmanlı döneminde yurttaşlık bilincinin inşası: Mehmet Hazık'ın Malumat-ı Medeniye eseri üzerine nitel bir analiz
Consturction of civic consciousness in the ottoman period: A qualitive analysis on Mehmet Hazik's Malumat-i Medeni̇ye
- Tez No: 1007635
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA İÇEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Sosyoloji, Tarih, Education and Training, Sociology, History
- Anahtar Kelimeler: Vatandaşlık eğitimi, Citizenship education
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, Osmanlı'da yurttaşlık bilincinin inşasında Mehmet Hazık'ın Malumat-ı Medeniye adlı ders kitabına ilişkin bilgilere ulaşmaktır. Bu doğrultuda, Malumat-ı Medeniye ders kitaplarının II. Meşrutiyet sonrasında müfredat programlarında yer aldığı görülmektedir. Çalışmanın veri kaynağını, Mehmet Hazık tarafından kaleme alınan Malumat-ı Medeniye: Birinci Kısım oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımlarından doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Doküman incelemesi sonucunda elde edilen veriler tematik olarak ayrıştırılmış ve Norman Fairclough'un söylem analizi yaklaşımı doğrultusunda çözümlenmiştir. Çalışmada, Osmanlı Devleti'nde vatandaşlığa dair gelişim süreçleri Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı, I. Meşrutiyet ve II. Meşrutiyet gibi önemli tarihsel dönüm noktaları çerçevesinde ele alınmıştır. II. Meşrutiyet Dönemi, siyasal değişim ve dönüşümlerin yoğun olarak yaşandığı hareketli bir dönem olarak nitelendirilmektedir. Meşrutiyetin ilanıyla birlikte geleneksel yönetim anlayışları terk edilerek yeni bir siyasal düzen inşa edilmiştir. Bu süreçte meşruti yönetime ait yeni değerler ve semboller oluşturulmuştur. Söz konusu değerler, siyasal unsurlarla bütünleştirilerek eğitim aracılığıyla çocukların yetiştirilmesinde kullanılmıştır. Çocuklar, politik özne olarak devletin devamlılığı açısından önemli görülmüş ve bu doğrultuda eğitilmiştir. İncelenen ders kitabında, değerlere, bireyin hak ve sorumluluklarına geniş ölçüde yer verilmiştir. Bu bağlamda, ders kitabında yer alan ideolojik söylemler ile vatandaşlık eğitimi arasındaki ilişki analiz edilmiştir. Devlet ile birey arasındaki hiyerarşik ilişki, vatandaşlık bağı üzerinden tanımlanmaktadır. Devlet, ideal vatandaş tipini kolektif duygular aracılığıyla aktararak ortak bir bilinç oluşturmayı hedeflemiştir. Bu süreçte devlete bağlılık ve aidiyet duygusu gelişmiş bireyler yetiştirilmek istenmiş; meşruti yönetim anlayışı çerçevesinde yeni bir vatandaş inşası ön plana çıkarılmıştır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine the construction of citizenship consciousness in the Ottoman Empire through Mehmet Hazık's textbook Malumat-ı Medeniye. In this context, it is observed that Malumat-ı Medeniye textbooks were included in the curriculum following the Second Constitutional Era. The primary data source of the study is Malumat-ı Medeniye: Birinci Kısım, written by Mehmet Hazık. This research employs a qualitative design, utilizing document analysis as its main method. The data obtained from the document were thematically categorized and analyzed through discourse analysis based on the approach of Norman Fairclough. The study examines the development of citizenship in the Ottoman Empire within the framework of key historical milestones, including the Tanzimat Edict, the Reform Edict, the First Constitutional Era, and the Second Constitutional Era. The Second Constitutional Era is characterized as a dynamic period marked by significant political transformations, during which traditional forms of governance were replaced by a new constitutional order and new values and symbols were constructed. These values were integrated with political elements and transmitted through education in the upbringing of children, who were positioned as political subjects essential to the continuity of the state. The analyzed textbook includes extensive references to values, as well as individuals' rights and responsibilities, and thus provides a basis for examining the relationship between ideological discourse and citizenship education. The hierarchical relationship between the state and the individual is defined through the bond of citizenship, and the state seeks to construct an ideal citizen by promoting collective sentiments and fostering a shared consciousness, aiming to cultivate individuals with a strong sense of loyalty and belonging in line with the constitutional order.
Benzer Tezler
- Tek parti döneminde ülkemizdeki çocuk dergilerinde yurttaşlık bilincinin geliştirilmesi
The creating citizenship conscious in child magazines of one party period in our country
MUSTAFA DOĞDU
- Türkiye'de Tek Parti Döneminde Türk ulusal kimliğin inşasında kamusal eğitimin rolü
The role of public education in the building of Turkish national identy during single party period
HAŞİM KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Siyasal BilimlerNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE SEVGİ ZENGİN SALİHİ
- Türkiye'de reform geleneği açısından dil ve yazı sorununun dönüşümü ve harf devrimi
The transformation of language and writing problem in terms of reform tradition, and script reform in Turkey
ORHAN KEMAL KOÇAK
Doktora
Türkçe
2009
İletişim BilimleriMarmara Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURÇAY TÜRKOĞLU
- Ulus devlet sürecinde Türk Ocakları
Türk Ocakları in the nation state process
ELİF SEDA GÜRBÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Kamu YönetimiBitlis Eren ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SILA SABANCILAR EREN
- Türkiye Cumhuriyeti'nin azınlık politikası kapsamında Türk Musevi Cemaati'nin durumu ve faaliyetleri
The situation and activities of the Turkish Jewish Society under the minority policy of the Turkish Republic
ELİF KANDÖKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
TarihAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İHSAN ŞERİF KAYMAZ