Üniversite öğrencilerinde sağlık okuryazarlığının birinci basamak sağlık hizmetlerini bilme ve kullanma durumuna etkisi
The effect of health literacy on the awareness and utilization of primary health care services among university students
- Tez No: 1008449
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ASYA BANU BABAOĞLU, DOÇ. DR. FUNDA İFAKAT TENGİZ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Aile sağlığı merkezi, birinci basamak sağlık hizmetleri, sağlık okuryazarlığı, sağlıklı hayat merkezi, üniversite öğrencileri, Family health center, health literacy, healthy life center, primary healthcare services, university students
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Halk Sağlığı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Sağlık okuryazarlığı bireylerin sağlıkla ilgili bilgiyi anlama ve sağlık hizmetlerini kullanma durumunu etkilemektedir. Bu çalışmada üniversite öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeyini belirlemek ve birinci basamak sağlık hizmeti sunan aile sağlığı merkezi (ASM) ve sağlıklı hayat merkezi (SHM) hizmetlerini bilme ve kullanma durumuna etkisini incelemek amaçlanmıştır. Yöntem: Kesitsel tipteki bu çalışma İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesindeki lisans öğrencilerinde gerçekleştirilmiştir. Tabakalı örnekleme ile Sağlık Bilimleri, Beşerî ve Sosyal Bilimler ve Doğa ve Mühendislik Bilimlerinden sırası ile 98, 156 ve 85 örneklem büyüklüğü alınarak örneklem büyüklüğü en az 339 olarak hedeflenmiştir. Araştırmada sosyodemografik özellikler anket formu, birinci basamak sağlık hizmetlerini (ASM ve SHM) bilme ve kullanma durumu anket formu ile birlikte Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32) kullanılmıştır. Verilere uygun tanımlayıcı istatistikler, uygun parametrik ve non-parametrik testler ile Spearman korelasyon analizi uygulanmıştır. p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmada toplam 380 kişiye ulaşılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 21,37 ± 3,383'tür. Katılımcıların %70,8'i kadındır. Katılımcılara sağlık probleminde ilk başvurdukları yer sorulduğunda %42,4 ile en çok“aile sağlığı merkezine”başvurduklarını, en sık başvurdukları yer sorulduğunda ise %40 ile en çok“devlet hastanesine”başvurduklarını belirtmişlerdir. Katılımcıların %98,2'si ASM'yi ve %18,9'u SHM'yi duymuştur. Araştırma grubundaki katılımcıların TSOY-32 indeks ortalaması 31,38±8,69 olarak saptanmıştır. ASM bilme skoru ile sağlık okuryazarlığı arasında zayıf düzeyde pozitif ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur (rho = 0,162; p = 0,002). SHM bilme skoru ile sağlık okuryazarlığı arasında da zayıf düzeyde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (rho = 0,121; p = 0,019). Katılımcıların ASM hizmetlerini kullanma durumu ile sağlık okuryazarlığı düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p>0,05). Katılımcıların SHM hizmetlerini kullanma durumu ile sağlık okuryazarlığı düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p>0,05). Sonuçlar: Aile sağlığı merkezi bilinirliği yüksek buna karşın sağlıklı hayat merkezi bilinirliği ve kullanımı ise düşük bulunmuştur. Sağlıklı hayat merkezlerinin tanıtımına yönelik özellikle genç nüfusun hedeflendiği tanıtım ve iletişim stratejileri geliştirilmesi önerilir. Katılımcıların birinci basamak sağlık hizmetlerini (ASM ve SHM) bilme durumu ile sağlık okuryazarlığı arasında anlamlı ilişki bulunmuş ancak kullanma durumu ile bulunamamıştır. Sağlık okuryazarlığının davranışa dönüşmesini desteklemek amacıyla, bireylerin sağlık hizmetlerine erişimini kolaylaştıran ve sağlık sisteminde doğru basamağa başvuruyu teşvik eden müdahaleler planlanması önerilir.
Özet (Çeviri)
Aim: Health literacy influences individuals' capacity to understand health-related information and utilize healthcare services. The aim of this study is to determine the health literacy levels of university students and to examine the impact of these levels on their awareness and utilization of primary healthcare services, specifically Family Health Centers and Healthy Life Centers. Methods: This cross-sectional study was conducted among undergraduate students at Izmir Katip Celebi University. Using a stratified sampling method, a minimum sample size of 339 was targeted, with 98, 156, and 85 participants selected from Health Sciences, Humanities and Social Sciences, and Natural and Engineering Sciences, respectively. Data were collected using a socio-demographic characteristics questionnaire, a survey regarding the knowledge and utilization of primary healthcare services, and the Health Literacy Scale-Turkey-32 (HLS-TR-32). Descriptive statistics, appropriate parametric and non-parametric tests, and Spearman's correlation analysis were applied to the data. A p-value of <0.05 was considered statistically significant. Results: A total of 380 individuals were reached in the study. The mean age of the participants was 21.37 ± 3.383 years, and 70.8% were female. When asked about their first point of contact for a health problem, 42.4% of the participants stated they most frequently applied to“Family Health Centers,”whereas when asked about their most frequent point of contact, 40% stated“State Hospitals.”While 98.2% of the participants had heard of Family Health Centers (FHC), only 18.9% had heard of Healthy Life Centers (HLC). The mean HLS-TR-32 index score of the students in the research group was found to be 31.38 ± 8.69. A weak positive and significant correlation was found between the FHC awareness score and health literacy (rho = 0.162; p = 0.002). Similarly, a weak positive and statistically significant correlation was identified between the HLC awareness score and health literacy (rho = 0.121; p = 0.019). No significant relationship was found between the participants' utilization of FHC services and their health literacy levels (p > 0.05). Likewise, no significant relationship was observed between the utilization of HLC services and health literacy levels (p > 0.05). Conclusion: While the awareness of Family Health Centers was found to be high, both the awareness and utilization of Healthy Life Centers were low. It is recommended to develop promotion and communication strategies specifically targeting the young population to increase the visibility of Healthy Life Centers. A significant correlation was found between the participants' awareness of primary healthcare services (FHC and HLC) and their health literacy; however, no such correlation was observed regarding their utilization. To support the translation of health literacy into health-seeking behavior, interventions should be planned to facilitate access to healthcare services and encourage individuals to apply to the appropriate level of care within the health system.
Benzer Tezler
- Üniversite öğrencilerinde cinsel sağlık okuryazarlık durumları ile kontraseptif yöntemler hakkındaki bilgi düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
An investigation of the relationship between sexual health literacy levels and knowledge levels about contraceptive methods among university students
ESRA KOCABAŞ TÜLÜ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiHacettepe ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HİLAL AKSOY
- Sivas lise öğrencilerinde sağlık okuryazarlığı düzeyi ve ilişkili faktörlerin araştırılması
Health literacy level in sivas high school students andinvestigation of related factors
ALİ CAN DAŞDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Halk SağlığıSivas Cumhuriyet ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLAY KOÇOĞLU
- Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu öğrencilerinde sosyal medya uygulamalarının sağlık okuryazarlığı üzerine etkisi – müdahale araştırması
The effect of social media applications on health literacy in Başkent University Vocational School of Health Services students - an intervention study
SERAP SALİMOĞLU
- Cumhuriyet Üniversitesi lisans öğrencilerinde sağlık okuryazarlığı düzeyi ve ilişkili faktörlerin araştırılması
Investigation of the level of health literacy and related factors in the undergraduate students of Cumhuriyet University
TUĞÇE BAYAZİT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Halk SağlığıCumhuriyet ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERGÜN HALDUN SÜMER
- Biyoloji ve biyoteknoloji bölümü öğrencilerinin gıda okuryazarlığı
Food literacy of the biology and biotechnology department students
MUSHTAQ AHMAD TENMAS
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
BiyolojiNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİL BAĞRIAÇIK
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİĞDEM SAMANCI TEKİN