Turkish language reform and the culture policy for promoting Turkish language: A study on Jane Austen's Pride and Prejudice translations
Türk dil devrimi ve Türkçe'nin desteklenmesine yönelik kültür politikası: Jane Austen'in Pride and Prejudice çevirileri üzerine bir çalışma
- Tez No: 1008565
- Danışmanlar: PROF. NÜZHET BERRİN AKSOY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mütercim-Tercümanlık, Translation and Interpretation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Atılım Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çeviri Çalışmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çeviri, Türkiye'nin modernleşme projesinde merkezi bir rol oynamış, Batılı edebi biçimlerin tanıtılması ve ulusal dilin yeniden şekillendirilmesi için bir araç işlevi görmüştür. Bu tez, Jane Austen'ın Pride and Prejudice adlı romanının 1950 ile 2020 yılları arasında yayımlanan beş Türkçe çevirisini inceleyerek çevirmenlerin, dönüşüm geçirmekte olan bir dilde toplumsal hiyerarşiyi, deyimsel ifadeleri ve kültüre özgü gönderimleri aktarma sürecinde karşılaştıkları zorlukları nasıl ele aldıklarını araştırmaktadır. Çalışma, iki katmanlı bir analitik yaklaşım benimsemektedir: metin düzeyinde Peter Newmark'ın çeviri yöntemleri ve Javier Franco Aixelá'nın kültüre özgü öğeler çerçevesi, yorumsal düzeyde ise Lawrence Venuti'nin yerlileştirme ve yabancılaştırma arasındaki kuramsal ayrımı uygulanmaktadır. Analiz, yirminci yüzyılın başlarında ve ortalarında faaliyet gösteren çevirmenlerin ağırlıklı olarak yerlileştirici yaklaşımlar benimsediğini, İngiliz kültürel göstergelerini Türkçe karşılıklarıyla değiştirdiğini ve üst tabakanın kullandığı dili günlük konuşma diline dönüştürdüğünü ortaya koymaktadır. 1950 çevirisi, Dil Devrimi'nin o dönemde henüz tam olarak yerleşmediğine işaret eden Osmanlıca edebi kelimelerin izlerini taşırken, 1972 ve 1991 çevirileri sadeleştirilmiş günlük Türkçeyi bütünüyle benimsemektedir. Günümüze ait iki çeviri ise bu örüntüden ayrılarak resmi üslubu korumakta, yabancı öğeleri muhafaza etmekte ve kaynak metne bağlılığı ön plana çıkarmaktadır. Genel eğilim, özümsemeden kültürel farklılıkların korunmasına doğru bir değişim göstermekte olup bu durum Türkiye'nin Batı kültürüyle gelişmekte olan ilişkisini yansıtmaktadır. Çalışma, tek bir eserin ardışık çevirilerinin incelenmesinin dil politikası, kültürel ideoloji ve edebi çalışmalar arasındaki kesişim noktasına ilişkin değerli bilgiler sunduğu sonucuna varmaktadır.
Özet (Çeviri)
Translation played a central role in Turkey's modernisation project, functioning as a vehicle for introducing Western literary forms and reshaping the national language. This thesis analyses five Turkish renderings of Jane Austen's Pride and Prejudice, produced between 1950 and 2020, to explore how translators addressed the challenges of conveying social hierarchy, idiomatic expressions, and culturally embedded references in a language that was itself undergoing transformation. The study employs a two-tier analytical approach, combining Peter Newmark's translation procedures and Javier Franco Aixelá's framework for culture-specific items at the textual level, with Lawrence Venuti's theoretical distinction between domestication and foreignization at the broader interpretive level. The analysis demonstrates that translators working in the early and mid-twentieth century predominantly adopted domesticating approaches, replacing British cultural markers with Turkish equivalents and rendering formal gentry discourse in colloquial idiom. The 1950 translation preserves elements of Ottoman literary vocabulary, indicating the incomplete consolidation of the Language Reform at that time, whereas the 1972 and 1991 versions fully adopt the reformed vernacular Turkish. The two contemporary translations diverge from this pattern, maintaining formal register, retaining foreign markers, and prioritising fidelity to the source text. The overall trajectory shifts from assimilation to the preservation of cultural differences, mirroring Turkey's evolving relationship with Western culture. The study concludes that examining successive translations of a single work provides valuable insight into the intersection of language policy, cultural ideology and literary practice.
Benzer Tezler
- Bilim ve teknolojiyi gazete reklamlarından izlemek: Erken Cumhuriyet dönemi İstanbul basınında bilim ve teknoloji (1923-1945)
Observing science and technology through newspaper advertisements: Science and technology in the İstanbul press during the Early Rebuplican preiod (1923-1945)
SELİN DİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Bilim ve Teknolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiBilim ve Teknoloji Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUNCAY ZORLU
- Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)
Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)
KADRİ AĞGÜN
Doktora
Kırgızca
2016
TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I ArabaevTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV
- 1908-1912 Osmanlı Mebusan Meclisi'nde Balkan mebuslarının meclis faaliyetleri
Activities of the First Ottoman Parliament at Balkans between 1908-1912
MURAT MORKOÇ
- Doğal, tarihi kültürel açıdan turizm potansiyelini değerlendirme modeli: Ayvalık örneği
The tourism model for evaluation of natural, historical and cultural potential: A case of Ayvalık
İSMAİL HAKAN KOLCU
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiPROF. DR. VEDİA DÖKMECİ
- Kemalizm yolunda öncü bir gençlik dergisi: Yücel (1935-1956)
A youth periodical pioneering on the road to Kemalism: Yücel (1935-1956)
TUNCAY YILDIRIM
Doktora
Türkçe
2025
Türk İnkılap TarihiAnkara ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEDEF BULUT