A comparative analysis of Google's Gemini and humantranslation in terms of Vinay and Darbelnet'stranslation procedures: The case of Peter Pan
Google Gemini ve insan çevirisinin Vinay ve Darbelnet'in çeviri yöntemleri açısından karşılaştırmalı analizi: Peter Pan örneği
- Tez No: 1008566
- Danışmanlar: PROF. DR. NÜZHET BERRİN AKSOY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mütercim-Tercümanlık, Translation and Interpretation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Atılım Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çeviri Çalışmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, büyük bir dil modelinin çocuk edebiyatını ne ölçüde etkili biçimde çevirebildiğini incelemek amacıyla J. M. Barrie'nin Peter Pan eserinin profesyonel bir insan çevirisi ile Google Gemini çevirisini karşılaştırmaktadır. Çalışma, Vinay ve Darbelnet'in (1995) modelini analitik çerçeve olarak benimseyerek, yapay zekâ ve insan çevirilerinde hangi stratejilerin baskın olduğunu, bu tercihlerin ton, üslup ve çocuk okur için okunabilirliği nasıl etkilediğini ve istemleme yoluyla Gemini'ın çeviri eğiliminin değişip değişmediğini araştırmaktadır. Araştırma için çocuk edebiyatı çevirisinde zorluk yaratan özellikler içeren yirmi kesit seçilmiştir. Her kesit için yayımlanmış bir insan çevirisi ve Gemini'ın iki çıktısı (istemsiz ve istemli) olmak üzere üç Türkçe çeviri karşılaştırılmıştır. İstemli metinde Gemini'a 8–12 yaş grubu için çevirmesi, özgün metnin tonunu koruması ve akıcı, ilgi çekici bir metin üretmesi yönünde yönerge verilmiştir. Ardından her kesit sözcük, öbek ya da tümce düzeyinde bölümlenmiş ve Vinay ve Darbelnet'in çeviri yöntemleri ile çözümlenmiştir. Bulgular, çeviriler arasında belirgin farklılıklar olduğunu göstermektedir. İnsan çevirisi özellikle yer değiştirme ve düzenleme gibi dolaylı çözümleri sık kullanarak akıcılığı, ritmi ve tutarlı bir edebî anlatımı sürdürmektedir. İstemsiz Gemini çıktısı ise daha çok doğrudan yöntemlere, özellikle birebir çeviriye başvurmaktadır. Bu yaklaşım çoğu zaman anlamsal içeriği korusa da mecazlı ya da kültürel olarak yüklü bölümlerde kaynak odaklı çeviriye ve üslup bakımından doğal olmayan sonuçlara yol açabilmektedir. İstemleme, birebir aktarıma bağımlılığı azaltmakta, dolaylı ve tamamlayıcı çözümlerin kullanımını artırarak çocuk okur için anlaşılabilirliği güçlendirmektedir. Bununla birlikte, ritim ve üslubun önemli olduğu bölümlerde görülen tutarsızlıkları tamamen ortadan kaldırmamaktadır. Genel olarak, Gemini'ın çocuk edebiyatı çevirisinde bağımsız bir edebî çevirmen olmaktan ziyade insan denetimi altında destekleyici bir araç olarak daha verimli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study investigates how effectively a large language model can translate children's literature by comparing Google's Gemini with a professional human translation of J. M. Barrie's Peter Pan. The study employs Vinay and Darbelnet's (1995) model as a framework, and explores which procedures dominate AI and human outputs, how these choices affect tone, style, and child readability, and whether Gemini's translation tendency changes through prompting. The research adopts a qualitative comparative design. Twenty excerpts were selected through purposive sampling because they include features that are challenging in children's literature translation, such as idioms, fixed expressions, figurative and playful language, culture-specific items, register and dialectal markers, proper names, and stylistic narration. For each excerpt, three Turkish versions were compared: the published human translation and two Gemini outputs, one unprompted and one prompted. In the prompted translation, Gemini was instructed to translate for children aged 8–12 while preserving the tone of the original and producing an engaging narrative. Each excerpt was then segmented into lexical items, phrases, or clauses and analyzed using Vinay and Darbelnet's direct and oblique translation procedures, as well as supplementary categories such as amplification, explicitation, reduction, implicitation, generalization, and particularization to capture additional shifts. The results demonstrate differences across the three translations. The human translation combines direct transfer with frequent oblique solutions, especially transposition and modulation, to sustain fluency, rhythm, and a consistent literary voice. Unprompted Gemini relies more heavily on direct procedures, particularly literal translation, which often preserves semantic content but can result in source-oriented phrasing and weaker stylistic naturalness in figurative or culturally loaded passages. Prompting reduces reliance on literal transfer, increases the use of oblique and supplementary solutions, and improves clarity and accessibility for young readers. However, it does not fully resolve stylistic trade-offs such as rhythm in chant-like passages and occasional inconsistency across similar items. Overall, Gemini appears most productive as a supportive tool under human oversight rather than an autonomous literary translator for children's literature.
Benzer Tezler
- Doğal dil ile SQL ve görselleştirme koduna dönüşümde büyük dil modellerinin karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of large language models for natural language to SQL and visualization code generation
BAYKAL MEHMET UÇAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiHesaplamalı Bilim ve Mühendislik Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. SEFER BADAY
- Setting the record straight: a comparative analysis of google's organizational identity communication versus the media's portrayal
Kimlik hesaplaşması: Google'ın kurumsal kimlik iletişimi ve medya'nın tanımlaması karşılaştırmalı bir analizi
MURAT CAN BECERİR
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
İletişim Bilimleriİhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesiİletişim ve Tasarımı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMEL ÖZDORA AKŞAK
- A comparative quality analysis of the machine translation outputs: A case study on letter of consent
Makine çevirisi çıktılarının karşılaştırmalı kalite analizi: Muvafakatname üzerine bir örnek çalışması
MUHAMMED RASİM ARGUN
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Mütercim-TercümanlıkAtılım ÜniversitesiÇeviribilim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BURCU TÜRKMEN
- Comparative analysis of AI integration in smartphones: A multi-dimensional study
Akıllı telefonlarda yapay zekâ entegrasyonunun karşılaştırmalı analizi: Çok boyutlu bir çalışma
MOHAMED ZGOLLI
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
İşletmeBahçeşehir Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ASLI BOZDAĞ
- Sosyal hizmet ve bazı sosyal bilim alanlarında maneviyat üzerine yapılan çalışmaların karşılaştırmalı bir analizi
A comparative analysis of studies on spirituality in social work and some social science fields
BÜŞRA BETÜL GÜMÜŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sosyal HizmetÜsküdar ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULHAKİM BEKİ