Ceza muhakemesi hukukunda adli kontrol tedbiri
The measure of judicial control in Turkish criminal procedure law
- Tez No: 1008834
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TİMUÇİN KÖPRÜLÜ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atılım Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kamu Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ceza muhakemesinde koruma tedbirleri, maddi gerçeğe ulaşma ve yargılamanın sağlıklı biçimde yürütülmesi amacıyla şüpheli veya sanığın temel hak ve özgürlüklerine geçici sınırlamalar getiren usul kurumlarıdır. Bu kurumlar arasında en ağır müdahaleyi oluşturan tutuklama tedbirinin, hem Anayasa'nın 19. maddesi hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 5. maddesi çerçevesinde istisnai bir başvuru aracı olarak düzenlenmesi, daha hafif nitelikte ve bireyselleştirilebilir alternatif tedbirlere duyulan ihtiyacı artırmıştır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile hukuk sistemimize kazandırılan adli kontrol kurumu, tutuklamanın doğurduğu ağır sonuçları asgari düzeye indirmeyi ve kişi hürriyeti ile yargılamanın güvenliği arasında daha dengeli bir koruma rejimi oluşturmayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada adli kontrol tedbiri, koruma tedbirleri sistemi içindeki konumu, tarihsel gelişimi, kavramsal çerçevesi ve hukuki niteliği bakımından incelenmiştir. Öncelikle ceza muhakemesinde koruma tedbirlerinin amacı, türleri ve birbirleriyle olan hiyerarşik ilişkisi ele alınmış; adli kontrolün, müdahale yoğunluğu itibarıyla tutuklama ile diğer hafif tedbirler arasında ara bir basamak oluşturduğu ortaya konulmuştur. Devamında adli kontrolün şartları, özellikle kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedenlerinin varlığı, ölçülülük ve gereklilik ilkeleri bakımından ayrıntılı olarak değerlendirilmiş; karar süreci, yetkili merciler, talep usulü, yargısal denetim ve gerekçelendirme yükümlülüğü doktrin ve yargı içtihatları ışığında analiz edilmiştir. Tezin ikinci eksenini CMK m. 109 ve devamında öngörülen adli kontrol yükümlülüklerinin içerik ve işlevi oluşturmaktadır. Yurt dışına çıkmama, belirli yerlere başvurma, mesleki ve eğitsel programlara katılma, taşıt kullanmama, tedaviye tabi olma, güvence yatırma, silah bulunduramama, mağdur haklarını güvence altına alan teminat yükümlülüğü, aile yükümlülüklerinin yerine getirilmesine yönelik teminatlar, konutu terk etmeme, belirli bir yerleşim bölgesini terk etmeme ve belirli yerlere gitmeme gibi tedbirler, müdahale yoğunlukları ve bireyselleştirilebilme imkânları bakımından sınıflandırılarak incelenmiş; her bir yükümlülüğün kişi hürriyeti, özel hayat, aile ve çalışma yaşamı üzerindeki etkileri tartışılmıştır. Çalışmada ayrıca adli kontrolün Anayasa ve AİHS bağlamındaki yeri, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadı çerçevesinde ele alınmış; tutuklama yerine adli kontrol ilkesinin ne ölçüde uygulandığı, tedbirin süresi, gerekçesiz ve“matbu”nitelikli kararlar, yükümlülüklerin orantısız belirlenmesi, çocuklar ve yabancılar bakımından ortaya çıkan özel sorunlar ile adli kontrolün hukuka aykırı uygulanmasından doğan zararların tazmini tartışılmıştır. Elde edilen bulgular, adli kontrol kurumunun normatif düzeyde özgürlükçü bir tasarıma sahip olmakla birlikte, uygulamada zaman zaman tutuklamanın fiilî devamı gibi işlediğini göstermektedir. Sonuç bölümünde ise mevzuatın gözden geçirilmesi, ölçülülük ilkesinin somutlaştırılması, yargısal gerekçelendirme standartlarının yükseltilmesi ve tazminat rejiminin adli kontrolü de kapsayacak şekilde genişletilmesi yönünde çözüm ve reform önerileri geliştirilmiştir.
Özet (Çeviri)
In criminal procedure, preventive measures are procedural instruments that impose temporary restrictions on the fundamental rights and freedoms of the suspect or the accused with the aim of uncovering the material truth and ensuring the proper conduct of the proceedings. Among these measures, pre-trial detention constitutes the most severe interference with personal liberty. The requirement that detention be used only as an exceptional measure under Article 19 of the Turkish Constitution and Article 5 of the European Convention on Human Rights has strengthened the need for lighter, more flexible and more individualised alternatives. The institution of judicial control, introduced into Turkish law by the Criminal Procedure Code No. 5271, is designed to minimise the harsh consequences of detention and to establish a more balanced protection regime between the interest in securing criminal proceedings and the right to liberty. This study examines judicial control with respect to its place within the system of preventive measures, its historical development, conceptual framework and legal nature. First, the aims, types and internal hierarchy of preventive measures in criminal procedure are analysed; in this context, judicial control is positioned as an intermediate step between detention and less intrusive measures in terms of the intensity of interference. The conditions for imposing judicial control, in particular the existence of strong suspicion of having committed an offence, the presence of grounds for detention, and the principles of proportionality and necessity, are studied in detail. The decision-making process, the competent authorities, the procedural requirements, judicial review and the obligation to give reasons are assessed in the light of doctrinal views and case law. The second axis of the thesis focuses on the content and function of the obligations laid down in Articles 109 et seq. of the Criminal Procedure Code. Measures such as the prohibition on leaving the country, the obligation to report regularly to designated authorities, compliance with summonses and specific programmes, the prohibition on driving certain vehicles, compulsory medical treatment, bail, the prohibition on possessing weapons, guarantees protecting victims' rights, security for family obligations, house arrest, the prohibition on leaving a particular residential area and the prohibition on entering certain places are examined separately. These obligations are classified according to the intensity of interference and the possibilities of individualisation, and their impact on liberty, private life, family life and professional activities is discussed. The thesis also addresses judicial control in the context of the Constitution and the European Convention on Human Rights, with reference to the case law of the Constitutional Court and the European Court of Human Rights. The extent to which the principle of“judicial control instead of detention”is implemented in practice, the duration of the measure, stereotyped and insufficiently reasoned decisions, disproportionate obligations, specific problems arising in relation to children and foreigners, and the compensation for damages caused by unlawful judicial control are analysed. The findings demonstrate that, although judicial control is normatively designed as a liberty-oriented measure, it sometimes functions in practice as a de facto continuation of detention. In the conclusion, the study offers proposals for legislative and practical reforms, including a revision of the relevant provisions of the Criminal Procedure Code, the concretisation of the proportionality principle, the strengthening of reasoning standards in judicial decisions and the extension of the compensation regime so as to encompass judicial control.
Benzer Tezler
- Ceza muhakemesi hukukunda adli kontrol
Judicial control in criminal procedure law
HATİCENUR ÖZBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
HukukErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN DÖNER
- Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı bağlamında ceza muhakemesinde adli kontrol
Judicial control in criminal proceedings in the context of the right to person's liberty and security
CEM ALPER AKDOĞAN