Neoliberalizm perspektifinden soğuk savaştan günümüze Türkiye'de ekonomik ve siyasi istikrar ilişkisi
The relationship between economic and political stability in Turkey from the cold war to the present from a neoliberal perspective
- Tez No: 1009069
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ CİHAN GÜNYEL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Rumeli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Ekonomi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye'de ekonomik istikrarsızlık, siyasal istikrarsızlığın en temel tetikleyicisi olarak ortaya çıkmaktadır. Makroekonomik göstergelerde yaşanan bozulmalar; enflasyonun yükselmesi, işsizliğin artması, Gelir dağılınının bozulması ve Üretimdeki değişim gibi unsurlar, karar alma mekanizmalarında süreklilik ve öngörülebilirliği ortadan kaldırarak siyasal düzeni kırılgan hale getirmektedir. Ekonomik dalgalanmalar, koalisyon hükümetlerinin kısa ömürlü olmasına, politik aktörler arasında parçalanmaya ve seçmen davranışlarında kutuplaşmaya yol açmıştır. Neoliberal yaklaşımın öngördüğü piyasa serbestliği devletin ekonomiye müdahalesini sınırlamakta ve siyaset yapıcıların kontrolüncen çıkarak ters etki ile siyasi ekonominin etkisi altına sokmaktadır. Türkiye üzerine yapılan nedensellik analizleri de bu durumu doğrulamakta; ekonomik verilerdeki negatif şokların doğrudan siyasal istikrarsızlığı tetiklediğini göstermektedir. Türkiye'nin 1991–2023 döneminde neoliberal ekonomi politikaları çerçevesinde yaşadığı dönüşümü ve bu dönüşümün siyasal istikrar üzerindeki etkileri incelemiş. Çalışmanın temel amacı, devletin sınırlı müdahalesi altında ekonomik istikrarın siyasal istikrarı nasıl şekillendirdiğini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda enflasyon, işsizlik, büyüme oranları, Gini katsayısı, kişi başına düşen milli gelir ve GSYH gibi makroekonomik göstergeler, genel seçim sonuçlarıyla karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmiş; iktidar ve muhalefet partilerinin oy oranları, temsil gücü ve milletvekili dağılımları üzerinden siyasal istikrarın seyri analiz edilmiştir. Çalışmada diğer değişkenler sabit kabul edilerek ekonomik performansın siyasal düzen üzerindeki belirleyici rolü vurgulanmıştır. Araştırma bulguları, 1990'lı yıllarda yaşanan ekonomik kırılganlıkların siyasal parçalanmayı ve koalisyon hükümetlerini beraberinde getirdiğini göstermektedir. Özellikle 1994 ve 2001 krizleri, ekonomik istikrarsızlığın siyasal istikrarsızlığı tetiklediği örnekler olarak öne çıkmıştır. Buna karşılık, 2001 sonrası dönemde uygulanan ekonomik politikalar ve yapısal reformlar, Türkiye ekonomisinde görece istikrarlı bir performans ortaya çıkarmış ve siyasal düzenin pekişmesine zemin hazırlamıştır. Bu süreçte ekonomik göstergelerin olumlu seyri, siyasal istikrarın güçlenmesine doğrudan katkı sağlamış; uzun süreli tek parti iktidarları, ekonomik istikrarın siyasal düzen üzerindeki belirleyici etkisini somutlaştırmıştır. Çalışma, ekonomik performansın siyasal düzenin sürdürülebilirliği açısından kritik bir rol oynadığını ortaya koyarak literatüre özgün bir katkı sunmaktadır. Bununla birlikte, araştırmanın sınırlılıkları da göz önünde bulundurulmalıdır. Özellikle 1991'den 2023'e kadar Türkiye ekonomik ve siyassal hayatı derinlemesine incelenirken, diğer dönemlerde Neoliberalizmin oluşum süreci açısından tarihsel süreçte ele alınmıştır. Gelecek çalışmalar farklı toplumsal dinamikleri daha kapsamlı biçimde değerlendirmesi, ekonomik istikrar ve siyasal istikrar ilişkisini daha da zenginleştirecektir. Sonuç olarak, bu tez, Türkiye'de neoliberal ekonomi politikalarının uygulanma sürecinde ekonomik istikrarın siyasal istikrarı belirleyen temel unsur olduğunu ortaya koymuştur. 1990'lı yıllarda yaşanan ekonomik kırılganlıkların siyasal parçalanmayı tetiklemesi, 2001 sonrası dönemde ise ekonomik istikrarın siyasal düzeni pekiştirmesi, çalışmanın temel tezini güçlü biçimde desteklemektedir. Bu bulgular, hem akademik literatüre hem de politika yapıcıların karar süreçlerine ışık tutacak niteliktedir.
Özet (Çeviri)
Economic instability in Turkey has emerged as the most fundamental trigger of political instability. Deterioration in macroeconomic indicators, such as rising inflation, increasing unemployment, worsening income distribution, and changes in production, undermine continuity and predictability in decision-making mechanisms, making the political order fragile. Economic fluctuations have led to short-lived coalition governments, fragmentation among political actors, and polarization in voter behavior. The market freedom envisioned by the neoliberal approach limits state intervention in the economy and, by escaping the control of policymakers, has the opposite effect of bringing the political economy under its influence. Causality analyses conducted on Turkey also confirm this situation, showing that negative shocks in economic data directly trigger political instability. This study examines the transformation Turkey underwent within the framework of neoliberal economic policies between 1991 and 2023 and the effects of this transformation on political stability. The main objective of the study is to reveal how economic stability shaped political stability under limited state intervention. In this regard, macroeconomic indicators such as inflation, unemployment, growth rates, Gini coefficient, per capita national income, and GDP were evaluated in comparison with general election results; the course of political stability was analyzed through the vote shares, representation power, and distribution of seats of the ruling and opposition parties. By holding other variables constant, the study emphasizes the decisive role of economic performance on the political order. The research findings show that the economic fragility experienced in the 1990s brought about political fragmentation and coalition governments. The crises of 1994 and 2001, in particular, stand out as examples of economic instability triggering political instability. In contrast, the economic policies and structural reforms implemented after 2001 led to relatively stable performance in the Turkish economy and paved the way for the consolidation of the political order. During this process, the positive trend in economic indicators directly contributed to the strengthening of political stability; long-term single-party rule concretized the decisive impact of economic stability on the political order. The study makes a unique contribution to the literature by revealing that economic performance plays a critical role in the sustainability of the political order. However, the limitations of the research should also be considered. Specifically, while Turkey's economic and political life from 1991 to 2023 is examined in depth, other periods are addressed in terms of the historical process of neoliberalism's formation. Future studies that evaluate different social dynamics more comprehensively will further enrich the relationship between economic stability and political stability. In conclusion, this thesis has revealed that economic stability is the fundamental factor determining political stability in the implementation process of neoliberal economic policies in Turkey. The economic fragility experienced in the 1990s triggering political fragmentation and the consolidation of political order through economic stability in the post-2001 period strongly support the main thesis of the study. These findings will shed light on both the academic literature and the decision-making processes of policymakers.
Benzer Tezler
- Nükleer caydırıcılığın soğuk savaş sonrası küreselleşme sürecinde uğradığı dönüşümün inşacı görüş perspektifinden değerlendirilmesi
Evaluation of the post-cold war era transformation of nuclear deterrence in process of globalization by constructivist perspective
GÖKSU URKAN
Doktora
Türkçe
2016
Kamu YönetimiDokuz Eylül ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. ALİ FARUK MUTLUSU
- Neoliberal teori perspektifinde ABD demokrasi teşviki: Irak örneği (2003- 2007)
Us democracy promotion policy in neoliberal theory perspective: A case study in Iraq (2003-2007)
DİLAN HAZAL MEMİŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Uluslararası İlişkilerBahçeşehir ÜniversitesiKüresel Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE NİLÜFER NARLI
- Theorizing trust in the economic field in the era of neoliberalism: The perspectives of entrepreneurs in Mardin
Neoliberalizm döneminde güveni ekonomik alanda teorileştirme: Mardin'deki girişimcilerin perspektifinden
ZEHRA NURDAN ATALAY GÜNEŞ
Doktora
İngilizce
2012
SosyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SİBEL KALAYCIOĞLU
- Türkiye'de neoliberalizm ve sinema: Toplumsal ve siyasal değişim, küresel eğilimler ve yeni yönelimler (1980-2020)
Neoliberalism and cinema in Turkey: Social and political change, global trends, and new directions (1980-2020)
HÜSEYİN UTKU GÜVEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Siyasal Bilimlerİstanbul ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
PROF. DR. ADİL BAKTIAYA
- Adalet ve Kalkınma Partisi döneminde işçi sendikacılığı ve siyaset ilişkisi (2002-2023)
The relationship between trade unionism and politics during the Justice and Development Party period (2002-2023)
MİNE DİLAN KIRAN
Doktora
Türkçe
2025
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriKocaeli ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AZİZ ÇELİK