The experience of Armenian actresses during the establishment of European-style theatre in the Ottoman Empire
Osmanlı İmparatorluğu'nda batılı anlamda tiyatronunkuruluş sürecinde Ermeni kadın oyuncuların deneyimi
- Tez No: 1009408
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZEYNEP SİREL GÜNSÜR YÜCEİL, DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM HEMİŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sahne ve Görüntü Sanatları, Arşiv, Tarih, Performing and Visual Arts, Archive, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Kadir Has Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal ve Beşeri Bilimler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, 1861-1900 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'nda batılı anlamda tiyatronun kuruluş sürecinde Ermeni kadın oyuncuların deneyimlerini incelemektedir. Arusyak Papazyan, Yeranuhi Karakaşyan ve Azniv Hraçya'nın mesleki yolculuklarına odaklanan araştırma, bu öncü kadınların erken dönem Osmanlı tiyatro sahnesinin toplumsal cinsiyet temelli ve etnik hiyerarşileri içinde mesleklerini ve öznel kimliklerini nasıl müzakere ettiklerini araştırmaktadır. Çalışma, kadın oyuncuyu“ilahî bir yetenek”ya da“ulusal bir ikon”olarak estetize eden ve çoğu zaman onun öznelliğini ve canlı emeğini silen erkek eleştirmenler ve tarihçiler tarafından uzun süredir kaleme alınan tiyatro tarihyazımındaki önemli bir boşluğa değinmektedir. Bu tez, mevcut arşivlere feminist bir mercekle bakmakta; arşivsel boşlukları pasif eksiklikler olarak değil, aktif ataerkil müdahaleler olarak ele almaktadır. Araştırma, kadınların seslerinden, bedenlerinden ve sessizliklerinden örülmüş bir“karşı-arşiv”inşa etmek amacıyla — birçoğu İngilizce akademik yazına ilk kez sunulan— anılar, gazeteler ve oyun broşürleri gibi çeşitli birincil kaynaklardan yararlanmaktadır. Tez, oyunculuğun kadının bedeni ve emeği üzerindeki tasarruf yetkisini aileden ve cemaatten kendisine devrettiği bir mücadele alanı olduğunu kanıtlamaktadır. Kurumsal arşivler kadın oyuncuyu genellikle bir“seyirlik nesne”olarak çerçevelerken, bu çalışma provaları, ekonomik pazarlıkları ve turne süreçlerini kapsayan“bedenleşmiş emeği”açığa çıkarmaktadır. Kadın oyuncuların Edirne ve Tiflis turneleri üzerinden hareketliliğini analiz eden araştırma, onların yeni yerleşim yerlerinde geliştirdikleri kültürel karşılaşmaları tanımlamakta ve ağır siyasi, kültürel ve maddi kısıtlamalar altında kimliklerini yeniden inşa etmek için kullandıkları çeşitli stratejileri ortaya koymaktadır. Ayrıca, kamusal sahne ile özel ev arasındaki“görünmez bağın”izini sürerek; evlilik ve annelik süreçlerinin 19. yüzyılın ev içi yaşam kurallarına karşı nasıl müzakere edildiğini incelemektedir.
Özet (Çeviri)
This Ph.D thesis examines the experiences of Armenian actresses during the establishment of European-style theatre in the Ottoman Empire between 1861 and 1900. Focusing on the professional journeys of Arousyak Papazian, Yeranouhi Karakashian, and Azniv Hrachia, the research investigates how these pioneering women negotiated their professional agency and subjective identities within the gendered and ethnic hierarchies of the early Ottoman theatrical landscape. The study addresses a significant gap in theatre historiography, which has long been written by male critics and historians who aestheticized the actress as a“divine talent”or a“national icon”, often erasing her individual agency and lived labor. This thesis looks at existing archives through a feminist lens, treating archival gaps not as passive absences but as active patriarchal interventions. The research utilizes a diverse range of primary sources—including memoirs, newspapers, and playbills, many of which are introduced to English-language scholarship for the first time—to construct a counter-archive woven from women's voices, bodies, and silences. The thesis demonstrates that acting was a site of struggle where the woman transferred jurisdiction over her body and labor from the family and community to herself. While institutional archives often frame the actress as“spectacle,”, this study uncovers the embodied labor involved in rehearsals, financial negotiations, and touring. By analyzing the mobility of actresses through tours in Adrianople and Tbilisi, the research identifies the cultural encounters they developed in new locales and discovers the various strategies they used to reconstruct their identities under heavy political, cultural, and financial constraints. Furthermore, it traces the“invisible knit”between the public stage and the private home, exploring how marriage and motherhood were negotiated against the rules of 19th-century domesticity.
Benzer Tezler
- Dersim (Tunceli) müziğinde diasporanın etkileri: Mikail Aslan örneği
The influence of the diaspora on Dersim (Tunceli) music: The case of Mikail Aslan
OLCAY BOZKURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Müzikİstanbul Okan ÜniversitesiMüzik Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERHAN ÖZDEMİR
- Post-kolonyal çağda diasporik kimliğe dair sosyolojik bir inceleme
A sociological analysis of diasporic identity in the postcolonial context
BÜŞRA YAĞMUR UMUTLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sosyolojiİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL SAİM PARLADIR
- (Dis)orienting exile: Home and belonging in queer Armenian-American women's memoir
Sürgünü yönlendir(Me)mek: Kuir Ermeni-Amerikalı kadınların anılarında ev ve aidiyet
DEANNA M CACHOIAN-SCHANZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
Karşılaştırmalı EdebiyatSabancı ÜniversitesiKültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HÜLYA ADAK
- 1990 sonrası Ermenistan'dan Türkiye'ye gelen Ermeni kadınların mekan ve kimlik ilişkisi bağlamında göç ve tutunma hikayeleri
The stories on immigration and maintaining a reoriented life in relation with how Armenian women who immigrated from Armenia to Turkey after 1990s experience space and identity
NARİN NURŞİM YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sosyolojiİstanbul ÜniversitesiKadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. SERPİL ÇAKIR
- Intersection between ethnicity and marital status in the usage of public space: The case of high educated Armenian women in Istanbul
Etno-dini kimlik ve medeni durumun kamusal alan kullanımındaki kesişimi: İstanbul'daki yüksek eğitimli Ermeni kadınlar örneği
TOMRİS DERYA KERESTECİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
AntropolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiToplumsal Cinsiyet ve Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. FATMA UMUT BEŞPINAR