Yapay zekâyla üretilen metin türlerinin yedi iklim yabancılara Türkçe öğretim setindeki metinlerle karşılaştırmalı incelenmesi
A comparative analysis of text types generated by artificial intelligence and the texts in the yedi̇ i̇kli̇m Turkish teaching set
- Tez No: 1009896
- Danışmanlar: PROF. DR. NAMIK KEMAL ŞAHBAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan ders kitabı metinlerinde yer alan kazanım ve dil yapısı özelliklerinin, yapay zekâ tarafından üretilen metinlerde ne ölçüde yeniden üretilebildiğini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti'nde yer alan B1, B2 ve C1 düzeylerindeki öyküleyici ve bilgilendirici metinler, bu metinlere paralel olarak yapay zekâ tarafından üretilen metinlerle karşılaştırılmıştır. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde tasarlanmış ve doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Veri seti, altı ders kitabı metni ve aynı düzey ile metin türlerinde yapay zekâ tarafından üretilmiş altı metin olmak üzere toplam on iki metinden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak, düzey ve metin türüne göre geliştirilen kazanım ve dil yapısı temelli rubrikler kullanılmıştır. Rubriklerin kapsam geçerliliği Lawshe tekniği ile incelenmiş ve uzman görüşleri doğrultusunda maddelerin yeterli olduğu belirlenmiştir. Kodlama güvenirliği Miles ve Huberman formülü ile hesaplanmış ve yüksek düzeyde kodlayıcılar arası uyum elde edilmiştir. Veri analizi sürecinde, her bir ders kitabı metni öncelikle ilgili rubrik doğrultusunda incelenmiş ve metinde“Var”olarak kodlanan ölçütler belirlenmiştir. Bu ölçütler, ilgili metin çifti için referans ölçüt seti olarak kabul edilmiştir. Ardından, yapay zekâ tarafından üretilen metinler bu referans ölçütleri ne ölçüde yeniden ürettikleri açısından analiz edilmiştir. Karşılaştırmalı analizde, yapay zekâ metninde yeniden üretilen ölçüt sayısının ders kitabı metninde belirlenen toplam referans ölçüt sayısına bölünmesiyle uyum oranı hesaplanmıştır. Elde edilen bulgular, yapay zekâ tarafından üretilen metinlerin ders kitabı metinlerinde yer alan hem kazanım hem de dil yapısı özelliklerini büyük ölçüde yeniden üretebildiğini göstermektedir. Özellikle kazanımlar boyutunda yüksek düzeyde uyum elde edilmiş, bazı metin çiftlerinde tam örtüşme gözlenmiştir. Dil yapıları boyutunda da genel olarak yüksek bir uyum bulunmakla birlikte, bazı metinlerde belirli yapıların tutarlı biçimde yeniden üretilemediği görülmüştür. Genel olarak sonuçlar, yapay zekâ tarafından üretilen metinlerin, ders kitabı metinlerinde belirlenen ölçütler açısından yüksek düzeyde eşdeğerlik gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, yapay zekâ destekli metin üretiminin yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yardımcı materyal geliştirme sürecinde işlevsel bir araç olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir. Bununla birlikte, bu tür metinlerin öğretim amaçlı kullanımı öncesinde kazanımlar, dil yapıları ve düzeye uygunluk açısından sistematik biçimde değerlendirilmesi gerekmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine the extent to which learning outcomes and language structure features in textbook texts used in teaching Turkish as a foreign language can be reproduced in texts generated through artificial intelligence. For this purpose, narrative and informative texts at the B1, B2, and C1 levels from the Yunus Emre Institute's Yedi İklim Turkish Teaching Set were compared with AI-generated texts produced in alignment with these source texts. The study was designed within a qualitative research framework and employed document analysis. The data set consisted of twelve texts: six selected from the textbook and six generated by artificial intelligence at the same proficiency levels and text types. As data collection tools, rubrics based on learning outcomes and language structures were developed according to level and genre. Content validity was established using the Lawshe technique, and expert evaluations confirmed the adequacy of rubric items. Coding reliability was calculated using the Miles and Huberman formula, yielding a high level of inter-coder agreement. In the analysis process, each textbook text was first examined according to the rubric, and the criteria marked as“Present”were identified. These criteria were then defined as the reference set for each text pair. Subsequently, the AI-generated texts were analyzed in terms of their ability to reproduce these reference criteria. The alignment ratio was calculated by dividing the number of reproduced criteria in the AI text by the total number of reference criteria in the textbook text. The findings indicate that AI-generated texts are largely capable of reproducing both learning outcomes and language structure features found in textbook texts. A particularly high level of alignment was observed in the learning outcomes dimension, with complete overlap in some cases. Similarly, language structure alignment was generally high, although certain structures were not consistently reproduced across all texts. Overall, the results suggest that AI-generated texts demonstrate a high degree of equivalence with textbook texts in terms of predefined criteria. These findings indicate that AI-assisted text generation can serve as a functional tool for developing supplementary materials in teaching Turkish as a foreign language. However, it remains essential to systematically evaluate such texts in terms of learning outcomes, language structures, and level appropriateness prior to instructional use.
Benzer Tezler
- A case study on the use of AI-generated music in video game development
Video geliştirme sürecinde yapay zeka ile üretilen müziklerin kullanımına ilişkin bir vaka çalışması
ÜLKÜ NUR NAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiOyun ve Etkileşim Teknolojileri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ OZAN SARIER
- Unleashing the power of AI in storytelling: A comparative study of human and AI-generated narratives
Hikâye anlatmada yapay zekanın gücünü ortaya çıkarma: İnsan ve yapay zekâ tarafından üretilen anlatıların karşılaştırmalı bir çalışması
JÜLİDE NEŞE ERDÖL
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Reklamcılıkİstanbul Nişantaşı ÜniversitesiReklamcılık ve Marka İletişimi Bilim Dalı
PROF. DR. BERİL DURMUŞ
- Yapay zekayla üretilen görsellerde grafik tasarım açısından etik ve intihal sorunları
Ethical and plagiarism issues in artificial intelligence-generated images in terms of graphic design
ISMİRİDA SHALA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Güzel SanatlarOndokuz Mayıs ÜniversitesiGörsel İletişim Tasarımı Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. HÜLYA DEMİR
- Yapay zekâ etiği ve otonom sistemlerde etik model önerisi
Artificial intelligence ethics and an ethical model proposal for autonomous systems
DENİZ DEVRİM TAŞDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Bilim ve TeknolojiAmasya ÜniversitesiTeknoloji ve İnovasyon Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET KARA
DOÇ. DR. LEYLA FİRUZE ARDA ÖZALP
- Yapay zekanın siyasi içeriklerde kullanımının kuşaklar açısından değerlendirilmesi
Evaluation of the use of artificial intelligence in political content from a generational perspective
BURÇİN UYSAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İletişim BilimleriBolu Abant İzzet Baysal Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ASUMAN BANU BARIŞ