Geri Dön

Kuşaklar arası babalık ve baba yeterlilik algısının baba bilişsel duyarlılığı üzerindeki rolü

The role of intergenerational fatherhood and father şense of competence on father cognitive sensitivity

PDF İndir

  1. Tez No: 1011029
  2. Yazar: NAZİFE BİLGE SAYIM
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BEGÜM ÖZDEMİR DEMİRCİ
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Psikoloji, Psychology
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Maltepe Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Psikoloji Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Baba bilişsel duyarlılığı, babanın çocukla etkileşim sırasında çocuğun zihinsel ve duygusal sinyallerini fark edebilmesi, bu sinyalleri uygun biçimde yorumlayabilmesi ve etkileşimi buna göre düzenleyebilmesini içeren ilişkisel bir ebeveynlik niteliğidir. Bu özellik, baba-çocuk etkileşiminin yalnızca davranışsal katılım ya da sıcaklık düzeyiyle değil, aynı zamanda çocuğun iç dünyasını anlamlandırma kapasitesiyle de ilişkili olduğunu göstermektedir (Meins ve ark., 2001; Prime ve ark., 2014). Alanyazında ebeveynliğin kuşaklar arası aktarımına ve ebeveyn yeterlik algısına ilişkin çalışmalar, bireyin kendi ebeveynlik geçmişinin ve ebeveynlik rolüne ilişkin öznel değerlendirmelerinin güncel ebeveynlik işlevleriyle bağlantılı olabileceğine işaret etmektedir (Bandura, 1997; Coleman ve Karraker, 1998; Jones ve Prinz, 2005). Babalığın çocuk gelişimindeki özgün rolüne vurgu yapan çalışmalar da babaların çocuklarıyla kurdukları ilişkinin niteliğinin, yalnızca aile içindeki işlevsel konumlarıyla değil, kendi geçmiş yaşantıları ve psikososyal kaynaklarıyla birlikte ele alınması gerektiğini göstermektedir (Cabrera ve ark., 2007; Lamb, 2010). Bu araştırma, baba bilişsel duyarlılığını baba odağında inceleyerek, kuşaklar arası aktarılan babalık deneyimleri ile baba yeterlik algısının bu yapı ile ilişkisini ve yordayıcı rolünü değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmaya 5–6 yaş aralığında çocuğu bulunan babalar ve çocukları katılmış; analizler, ölçütleri karşılayan 62 baba–çocuk ikilisi üzerinden yürütülmüştür (çocuklar için M=71,27ay, SD=6,26; kız: n=36, %58,1; erkek: n=26, %41,9; babalar için M=39,90 yıl, SD=3,30). Baba bilişsel duyarlılığı, Lego Görevi sırasında canlı gözleme dayalı nicel kodlama yoluyla; iletişimsel açıklık, zihin okuma ve karşılıklılık kurma boyutlarını içeren bir yapı çerçevesinde değerlendirilmiştir (Prime ve ark., 2014). Kuşaklar arası aktarılan babalık, Babalık Ölçeği (Ünlü, 2010) ile; baba yeterlik algısı ise Baba Yeterlilik Algısı Ölçeği (Enöz ve Anaz, 2024) aracılığıyla ölçülmüştür. Değişkenlerin normal dağılım göstermediği belirlendiğinden, verilerin analizinde betimsel istatistikler ile nonparametrik analiz yöntemleri kullanılmıştır. Bu kapsamda ilişkilerin incelenmesinde nonparametrik korelasyon analizleri, grup karşılaştırmalarında Mann–Whitney U testi ve Kruskal–Wallis H testi uygulanmıştır. Araştırmanın yordama amaçlı alt problemlerini değerlendirmek amacıyla ayrıca basit ve çoklu doğrusal regresyon analizlerinden yararlanılmıştır. Spearman sıra farkları korelasyon analizi sonuçları, kuşaklar arası aktarılan babalık ile baba bilişsel duyarlılığı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğunu göstermiştir (rs=.372, p=.003). Benzer biçimde, baba yeterlik algısı ile baba bilişsel duyarlılığı arasında da pozitif ve anlamlı bir ilişki bulunmuştur (rs=.525, p<.001). Ayrıca kuşaklar arası aktarılan babalık ile baba yeterlik algısı arasında pozitif yönlü, yüksek düzeyde ve anlamlı bir ilişki saptanmıştır (rs=.778, p<.001). Baba bilişsel duyarlılığını yordamak amacıyla kurulan çoklu doğrusal regresyon modeli anlamlı bulunmuş ve model, toplam varyansın %25,4'ünü açıklamıştır (R²=.254, düzeltilmiş R²=.229, F(2,59) =10.04, p<.001). Regresyon katsayıları incelendiğinde, baba yeterlik algısının baba bilişsel duyarlılığının anlamlı bir yordayıcısı olduğu görülmüştür (β=.434, p=.027). Buna karşılık, kuşaklar arası aktarılan babalık, baba yeterlik algısı ile birlikte modele dâhil edildiğinde bağımsız bir yordayıcı olarak anlamlı bulunmamıştır (β=.083, p=.667). Elde edilen sonuçlar, baba bilişsel duyarlılığının yalnızca güncel baba-çocuk etkileşimine ilişkin bir özellik olmadığını; aynı zamanda babanın kendi babalık geçmişi ve babalık rolüne ilişkin öznel değerlendirmeleriyle bağlantılı çok boyutlu bir yapı olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, babalığın kuşaklar arası ve psikososyal boyutlarının birlikte ele alınmasının önemine işaret etmekte; baba-çocuk etkileşimlerinin niteliğini güçlendirmeye yönelik uygulamalara temel oluşturabilecek sonuçlar sunmaktadır (Slade, 2005; Stuhrmann ve ark., 2022)

Özet (Çeviri)

Father cognitive sensitivity is a relational parenting characteristic that refers to fathers' ability to notice their children's mental and emotional signals during interaction, interpret these signals appropriately, and regulate the interaction accordingly. This characteristic indicates that father–child interaction is associated not only with behavioral involvement or warmth, but also with the capacity to make sense of the child's inner world (Meins vd., 2001; Prime vd., 2014). Studies on the intergenerational transmission of parenting and parental sense of competence suggest that individuals' own parenting histories and their subjective evaluations of their parenting role may be associated with their current parenting functioning (Bandura, 1997; Coleman ve Karraker, 1998; Jones ve Prinz, 2005). Research emphasizing the unique role of fatherhood in child development also indicates that the quality of fathers' relationships with their children should be considered not only in terms of their functional position within the family, but also together with their past experiences and psychosocial resources (Cabrera vd., 2007; Lamb, 2010). This study aims to examine father cognitive sensitivity from a father-focused perspective and to evaluate the relationship between this construct and intergenerationally transmitted fatherhood experiences and father sense of competence, as well as their predictive roles. Fathers with children aged 5 to 6 years and their children participated in the study; analyses were conducted on 62 father–child dyads who met the inclusion criteria (for children, M = 71.27 months, SD = 6.26; girls: n = 36, 58.1%; boys: n = 26, 41.9%; for fathers, M = 39.90 years, SD = 3.30). Father cognitive sensitivity was assessed during the Lego Task through quantitative live observational coding within a framework including the dimensions of communicative openness, mind-mindedness, and mutuality (Prime vd., 2014). Intergenerationally transmitted fatherhood was measured using the Fathering Scale (Ünlü, 2010), and father sense of competence was assessed using the Father Sense of Competence Scale (Enöz ve Anaz, 2024). Since the variables were found not to be normally distributed, descriptive statistics and nonparametric methods were used in the analyses. In this context, nonparametric correlation analyses were used to examine associations, while Mann Whitney U and Kruskal–Wallis H tests were conducted for group comparisons. In addition, simple and multiple linear regression analyses were employed to address the predictive research questions. The results of Spearman rank-order correlation analyses indicated a positive and significant relationship between intergenerationally transmitted fatherhood and father cognitive sensitivity (rs = .372, p = .003). Similarly, a positive and significant relationship was found between father sense of competence and father cognitive sensitivity (rs = .525, p < .001). In addition, a positive, strong, and significant relationship was found between intergenerationally transmitted fatherhood and father sense of competence (rs = .778, p < .001). The multiple linear regression model constructed to predict father cognitive sensitivity was significant and explained 25.4% of the total variance (R² = .254, adjusted R² = .229, F(2,59) = 10.04, p < .001). Examination of the regression coefficients showed that father sense of competence was a significant predictor of father cognitive sensitivity (β = .434, p = .027). In contrast, intergenerationally transmitted fatherhood was not found to be a significant independent predictor when included in the model together with father sense of competence (β = .083, p = .667). The findings indicate that father cognitive sensitivity is not merely a feature of current father–child interaction; rather, it is a multidimensional construct associated with fathers' own fathering histories and their subjective evaluations of their fathering role. These findings highlight the importance of considering the intergenerational and psychosocial dimensions of fatherhood together and offer implications for interventions aimed at strengthening the quality of father–child interactions (Slade, 2005; Stuhrmann vd., 2022).

Benzer Tezler

  1. Tez No

    959267

    Türk aile yapısında babalık rolü ve modernite algısı ilişkisi: Sosyo-demografik bir analiz

    The relationship between the role of fatherhood and the perception of modernity in Turkish family structure: A socio-demographic analysis

    SEDİDE AKBULUT

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet Üniversitesi

    Aile Danışmanlığı ve Eğitimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)

    DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN ÖZKAN

  2. Tez No

    872089

    Türkiye'de babalığın kuşaklararası aktarımı: Nitel bir çalışma

    The intergenerational transmission of fatherhood in Turkey: A qualitative study

    ELİF ÇAY

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    PsikolojiAydın Adnan Menderes Üniversitesi

    Aile Danışmanlığı Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ALİ SERDAR SAĞKAL

  3. Tez No

    943258

    Kazak destanlarında erkeklik algısı

    Perception of masculinity in Kazakh epics

    KAMER KÜÇÜKÖZEN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Türk Dili ve EdebiyatıMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

    Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MUHARREM KAYA

  4. Tez No

    1019108

    Türkiye'de“yeni”babalık biçimleri ve erkeklik: Kuşaklararası devamlılıklar ve değişimler

    “New”forms of fatherhood and masculinity in Turkey: Intergenerational continuities and changes

    AHMET KEREM YILMAZ

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    SosyolojiMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

    Sosyoloji Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SİBEL YARDIMCI YALÇINTAN

  5. Tez No

    322187

    From being a son to being a father: An intergenerational comparison of fatherhood in Turkey

    Çocuk olmaktan baba olmaya: Türkiye'deki babalarda kuşaklararası bir karşılaştırma

    BÜŞRA YALÇINÖZ

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2011

    Psikolojiİstanbul Bilgi Üniversitesi

    Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. HALE BOLAK BORATAV

Geri Dön