Türkiye'de“yeni”babalık biçimleri ve erkeklik: Kuşaklararası devamlılıklar ve değişimler
“New”forms of fatherhood and masculinity in Turkey: Intergenerational continuities and changes
- Tez No: 1019108
- Danışmanlar: PROF. DR. SİBEL YARDIMCI YALÇINTAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Genel Sosyoloji ve Metadoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de çağdaş babalık biçimlerinde“yeni”ilgili babalık ideali doğrultusunda gözlemlenen değişimleri ve bu değişimlerin erkeklik kimlikleriyle ilişkilerini kuşaklararası bir perspektiften analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın saha araştırması kapsamında niteliksel yöntem kullanılmış, İstanbul ve Kocaeli'nde yaşayan, evli, çalışma hayatında yer alan, farklı sosyoekonomik gruplardan 29 babayla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Buna ek olarak, Türkiye'de“yeni”ilgili babalık idealinin algılanış biçimlerine dair alternatif bir fikir edinmek adına, söz konusu ideali yaygınlaştırmayı hedefleyen“İyi Babalar Platformu”isimli kolektifin düzenlediği bir etkinlikte katılımcı gözlem çalışması yapılmıştır. Çalışmanın temelinde, çağdaş babalık deneyimlerine odaklanan çalışmalarda sıklıkla,“iyi”babalığın geçim sağlayıcılık (breadwinning) temelinde kurgulandığı geleneksel babalık biçimiyle karşıtlık içinde ele alınan yeni ilgili babalık idealinin pratikteki yansımalarının hangi anlamda yeni olduğuna, hangi ölçülerde önceki jenerasyonun ebeveynlerinin (özellikle de babalarının) anlayış ve pratiklerinden ayrıldığına ve bu doğrultudaki değişimlerin erkeklik kimlikleri üzerinde (şayet varsa) ne gibi etkilerde bulunduğuna yönelik bir sorgulama yer almaktadır. Bu doğrultuda, araştırmanın katılımcılarının ebeveynleriyle (özellikle çocukluk ve ilk gençlik dönemlerindeki) ilişkilerinin uzun vadeli etkilerine odaklanılmış, modelleme ve telafi hipotezlerinden faydalanılarak bu ilişkiler süresince öğrenilip içselleştirilen, yani modellenen ve yetişkinlikte eşlerle ve çocuklarla ilişkilere taşınan veya olumsuzlanan ve telafi edilen tutum ve davranışlar incelenmiştir. Saha çalışmasının örneklemi farklı sınıfsal konumlarda bulunan, farklı türde meslekler icra eden erkeklerden oluşturularak, modelleyici ve telafi edici pratiklerin çalışma hayatındaki değişkenler ve sınıfsal imkânlar doğrultusunda ne gibi farklılıklar sergilediği de ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Çalışma hayatı söz konusu olduğunda, çoğu zaman sahip olunan sınıfsal avantajlardan ama bazen de çalışma boyunca“meslek şansı”olarak adlandırılan durumdan kaynaklanan özgürlüğün, örneklemdeki birçok baba tarafından ilgili babalık icrası yönündeki bir imkâna dönüştürüldüğü görülmüştür. Dezavantajlı sınıfsal konumlarına bağlı olarak bu tür bir özgürlüğe sahip olmayan babalar içinse, uzun çalışma saatlerinin çocuklarıyla ilgilenmeye ayırmak istedikleri zamanı azaltan bir olumsuzluk olarak algılandığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla, yapısal ve sınıfsal eşitsizlikler babalık deneyimlerini ayrıştıran faktörler olarak göze çarpmaktadır. Araştırmanın, kuşaklararası ilişkiler bağlamında ulaşılan en önemli sonuçlarından biri, babalık ve erkeklik anlayışları ve pratikleri konusundaki değişimlerin arasında bir tür uyuşmazlık, örtüşmezlik olduğudur. Başka bir ifadeyle, babalık biçimleri erkeklik biçimlerinden daha somut, hızlı ve çok boyutlu bir şekilde değişmektedir. Bu değişimin en fazla göze çarpan boyutları iletişimsel ve duygusal boyutlardır. Katılımcıların önemli bir kısmının babalık anlayışının merkezinde çocuklarıyla, babalarının çocukluk dönemlerinde kendileriyle olduklarından“daha yakın”olma isteğine yönelik bir vurgu bulunmaktadır. Bu kişiler anlatılarında, babalarının kendilerine olan uzaklıklarını, sevgilerini ifade etmek konusundaki eksikliklerini, ilgisizliklerini kendi ebeveynlik deneyimlerinde telafi etme isteklerini ve çabalarını açıkça ifade etmişlerdir. Dolayısıyla, değişim ekseninde en fazla dikkati çeken babalık biçiminin“yakın babalık”olduğu söylenebilir.“Yakın babalığın”, özellikle de erkeklerin evlerinin (tek) geçim sağlayıcıları oldukları birçok anlatıda bakımın pratik görevleriyle, yani alt değiştirme, banyo yaptırma, yemek yapma, yedirme, vb. doğrudan, fiziksel çocuk bakım işleri alanıyla eklemlenmekten çok“hafta sonu babalığıyla”, bir tür“eğlendiren baba”performansıyla eklemlendiği görülmektedir. Ancak örneklemdeki bazı katılımcıların babalık pratiklerinde yakın babalık biçiminin içerdiği tüm unsurlarla beraber doğrudan bakım işlerinin de önemli bir yer tuttuğu söylenebilir. Karla Elliott'ın“bakım veren erkeklikler”(caring masculinities) kavramından hareketle“bakım veren babalık”biçimi olarak kavramsallaştırdığım bu babalık biçimi, yeni ilgili babalık idealinin hem yakınlığa ve sevgiye dayalı, yani duygusal hem de fiziksel, doğrudan bakım sağlayıcılık kapsamına giren yönlerini de kucaklayan bir babalık biçimidir. Bakım veren babalık biçimini temsil eden erkeklerin yalnızca bakım alanında değil ev işlerinde de eşitlikçi bir erkeklik performansı sunmaya çalıştıkları görülmüştür. Örneklemde tespit edilen babalık biçimleri ve bunları temsil eden kişilerin erkeklik anlayışları üzerinden, araştırmanın sorunsalının önemli bir parçası olan“babalıkla erkeklik arasındaki ilişki”sorununa dair şu önemli çıkarımda bulunulmuştur: Erkeklerin ebeveynliğe geçiş süreçleri öncesinde sahip oldukları erkeklik anlayışları, babalık anlayışlarının ve pratiklerinin biçimlenmesinde önemli ölçüde etkili olabilirken, babalık deneyimleri erkeklik anlayışları üzerinde kayda değer bir etkide bulunmamaktadır. Yani eşitlikçi erkeklik değerlerine bağlılık ve bu değerlerle uyumlu pratiklerin icrasıyla yeni ilgili babalık idealinin hayata geçirilmesi arasında pozitif bir korelasyonun tespit edilebileceğini, ancak değişen babalık deneyiminin erkekleri daha eşitlikçi veya bakım verici roller üstlenmeye itmekte tek başına yeterli olmadığını söylemek gerekir. Dolayısıyla, ilgili babalık deneyiminin erkekleri bu yönde somut olarak değiştirdiğini belirtmek mümkün değildir.
Özet (Çeviri)
This study aims to analyze the changes observed in contemporary forms of fatherhood in Turkey in line with the ideal of the“new”involved fatherhood, as well as the relationships between these changes and masculine identities, from an intergenerational perspective. Within the scope of the study's fieldwork, a qualitative method was employed, and in-depth interviews were conducted with 29 fathers living in Istanbul and Kocaeli, who are married, employed, and from diverse socioeconomic backgrounds. Additionally, to gain an alternative perspective on how the ideal of new involved fatherhood is perceived in Turkey, a participant observation study was conducted at an event organized by İyi Babalar Platformu (Good Fathers Platform), a collective aiming to promote this ideal. At the core of the study lies an inquiry into what sense fatherhood practices— considered to reflect, in practice, the ideal of the new involved fatherhood, often discussed in studies on contemporary fatherhood in contrast to the traditional mode in which“good”fatherhood is constructed primarily around the breadwinning—can be described as“new”; to what extent they diverge from the understandings and practices of the previous generation of parents (especially fathers) and what kinds of effects these changes (if any) have on masculine identities. Accordingly, the study focuses on the long-term effects of participants' relationships with their parents (particularly during childhood and early adolescence). Drawing on the modelling and compensatory hypotheses, it examines the attitudes and behaviors learned and internalized during these relationships—i.e., those that are modeled and carried into adult relationships with partners and children, as well as those that are rejected and compensated for. The sample of the field study was composed of men from different social class positions and engaged in various types of occupations, to explore the effects of variables related to working life and differing class-driven resources on modeling and/or compensatory practices. Regarding working life, it has been observed that the freedom stemming, in many cases, from class-driven advantages—and at times from what I term“occupational luck”—is transformed by many fathers in the sample into an opportunity to practice involved fatherhood. For fathers who do not possess such freedom or luck due to their disadvantaged class positions, long working hours are perceived as a constraint that reduces the time they would like to spend with their children. Therefore, structured and class-driven inequalities emerge as key factors differentiating fatherhood experiences. One of the most significant findings of the study in the context of intergenerational relations is that there is a discrepancy, a lack of alignment between changes in understandings and practices of fatherhood and masculinity. In other words, forms of fatherhood are changing more concretely, rapidly and multidimensionally than forms of masculinity. The most salient dimensions of this change are communicative and emotional. A significant number of participants place a strong emphasis, at the core of their understanding of fatherhood, on the desire to be closer to their children than their own fathers were to them during their childhood. In their narratives, these men explicitly state their desire and efforts to make up, in their own parenting experiences, for their fathers' emotional distance, their difficulties in expressing affection and their lack of involvement. Therefore, it can be argued that the form of fatherhood that stands out most prominently along the axis of change is“intimate fatherhood/fathering”. It appears that this form of fatherhood, particularly in many narratives where men remain the (sole) breadwinners of the household, is articulated less with the practical tasks of care—such as changing diapers, bathing, cooking, feeding, etc. —that is, the domain of direct, physical childcare and more with a form of“weekend fathering”, a kind of“entertainer dad”performance. However, it can be said that, for some participants in the sample, direct, physical care also occupies an important place in their fathering practices, alongside all the elements associated with intimate fatherhood. Drawing on Karla Elliott's concept of“caring masculinities”, this form of fatherhood—conceptualized here as“caring fatherhood”—embraces both the emotional and physical dimensions of the ideal of the new involved fatherhood, grounded in closeness and affection, as well as its nurturing aspects. The findings indicate that men who embody this form of caring fatherhood seek to perform an egalitarian masculinity not only in the domain of care but also in housework. Based on the forms of fatherhood identified in the research and the understandings of masculinity held by the men who embody them, the study finds that, while men's understandings of masculinity prior to their transition to fatherhood may significantly shape their approaches to fatherhood and their fathering practices, experiences of fatherhood do not appear to have a substantial impact on their understandings of masculinity. Therefore, the findings do not support the claim that the experience of involved fatherhood may lead to a substantive transformation of men in this regard.
Benzer Tezler
- Yeni medyada hayran ve katılımcı kültür bağlamında babalık temsilleri
The representations of fatherhood within the context of fan and participation culture on new media
ÇAĞLA ÇAVUŞOĞLU
Doktora
Türkçe
2022
İletişim BilimleriMarmara ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİLİZ AYDOĞAN BOSCHELE
- Boşanma, erkeklik krizi ve babalık
Divorce, crisis of masculinity and fatherhood
HASAN BERK AKKOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
SosyolojiHacettepe Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE NEVİN YILDIZ TAHİNCİOĞLU
- Reklamda baba temsili: Basılı medyada babalar günü reklamlarının içerik analizi ve göstergebilimsel analiz yöntemiyle incelenmesi
Fatherhood representations in advertising: An analysis of father's day printed advertisements through content analysis and semiotic analysis
DİLAY MURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Reklamcılıkİstanbul Bilgi Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ESER LEVİ
- Yurt dışından dönen işçi çocuklarının uyum problemlerinin okul başarılarına etkisi ve Türkiye'de yetişen öğrencilerle karşılaştırılması
The effect of adaptation problems on the academic archievement of the children of the Turkish workers returning from abroad compared with the ones brought up in Turkey
ŞÜHEDA ÖZBEN
Doktora
Türkçe
1991
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. İHSAN TURGUT
