Samed Behrengi'nin çocuk edebiyatı eserlerinin eleştirel düşünme boyutlarına göre incelenmesi
An analysis of Samed Behrengi's children's literature works from the perspective of critical thinking
- Tez No: 1011737
- Danışmanlar: PROF. DR. YASEMİN BAKİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: 21. yüzyıl, Akıl yürütme, Bilgi, Çağdaş düşünce, 21. century, Reasoning, Knowledge
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, İranlı yazar ve eğitimci Samed Behrengi'nin çocuk kitapları, eleştirel düşünme becerileri açısından incelenmiştir. Türk eğitim sisteminin temel amaçları ve 21.yüzyılın ihtiyaçları arasında yer alan eleştirel düşünme; bireyin bilişsel ve duyuşsal gelişimini destekleyen, sorgulayıcı ve analitik bir bakış açısı kazandıran üst düzey bir düşünme becerisidir. Türk eğitim sisteminde ve küresel eğitim politikalarında bireylerin bu becerilerle donatılması temel amaçlar arasında yer almaktadır. Günümüzde bilim ve teknolojide yaşanan hızlı değişim, bireylerin yalnızca bilgiye ulaşmasını değil, ulaştığı bilgiyi değerlendirme, analiz etme ve yeni anlamlar üretme yetkinliklerini de gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda çocuk edebiyatı eserleri, eleştirel düşünmenin kazandırılmasında önemli bir araç olarak değerlendirilmektedir. Araştırmada Behrengi'nin ulaşılabilinen tüm hikâyeleri ele alınmış ve bu eserler makro ve mikro bilişsel stratejiler ile duyusal stratejiler boyutları açısından değerlendirilmiştir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi tekniği kullanılarak yürütülmüştür. Behrengi'ye ait 13 farklı çocuk kitabında yer alan toplam 21 hikâye, betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiş; elde edilen veriler Paul, Binker, Jensen ve Krelau'nun (1990) eleştirel düşünme modeli esas alınarak makro beceriler, mikro beceriler ve duyusal stratejiler olmak üzere üç ana kategori altında sınıflandırılmıştır. Hikâyelerde yer alan ifade ve olaylar doğrudan alıntılarla desteklenmiş, bulgular sistematik bir şekilde tablolar hâlinde sunulmuştur. Araştırma sonuçları, Behrengi'nin eserlerinin eleştirel düşünme boyutlarını destekleyici içeriklere sahip olduğunu göstermiştir. Hikâyelerde eleştirel düşünmenin temel unsurları olan sorgulama, analiz etme, çıkarım yapma ve değerlendirme süreçlerine sıkça yer verildiği gözlemlenmiştir. Eserlerin özellikle makro beceriler (soru sorma, sorgulama, tartışma) boyutunda güçlü bir potansiyele sahip olduğu ancak mikro beceriler (çıkarım yapma, varsayımları, delil ve gerçekleri değerlendirme) ve duyuşsal stratejiler (empati, adalet, entelektüel cesaret) boyutlarında sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Küçük Kara Balık, Deli Dumrul ve Bir Şeftali Bin Şeftali kitaplarının derinlemesine sorgulama, çözüm üretme ve alternatif bakış açısı geliştirme yönünden öne çıktığı, Köroğlu ile Kel Hamza hikâyesinin makro ve kısmen mikro beceriler açısından daha çeşitli eleştirel unsurlar içerdiği belirlenmiştir. Buna karşılık Edi ile Büdü, Başkan Keçi, Açgözlü Fare, Kar Tanesinin Serüveni gibi bazı hikâyelerde eleştirel düşünme öğelerinin oldukça sınırlı kalmıştır. Genel olarak Behrengi'nin eserleri çocuklarda temel sorgulama ve merak uyandırmada etkili olmakla birlikte, eleştirel düşünmenin üst düzey boyutlarını desteklemede sınırlı bir potansiyele sahip olduğu görülmüştür. Bu çalışma, çocuk edebiyatının yalnızca edebi bir tür değil, aynı zamanda bireylerin düşünme becerilerini şekillendiren güçlü bir eğitim aracı olduğunu ortaya koymaktadır. Alan yazında Samed Behrengi üzerine yapılan çalışmaların sınırlı sayıda olması, araştırmanın özgün değerini artırmakta ve çocuk edebiyatı ile eleştirel düşünme arasındaki ilişkiye dair önemli katkılar sunmaktadır. Araştırma öğretmenler, ebeveynler, yayıncılar ve eğitim politikaları açısından da yol gösterici olması amaçlanmıştır.
Özet (Çeviri)
This research examines the children's books of Iranian author and educator Samed Behrengi in terms of their impact on critical thinking skills. Critical thinking, a fundamental aim of the Turkish education system and a necessity of the 21st century, is a high-level thinking skill that supports cognitive and affective development, fostering an inquisitive and analytical perspective. Equipping individuals with these skills is a key objective in both the Turkish education system and global education policies. Today, rapid changes in science and technology require individuals not only access to information but also the ability to evaluate, analyze, and create new meanings from that information. In this context, children's literature is considered an important tool in fostering critical thinking. This study examined all available stories by Behrengi and evaluated them in terms of macro and micro cognitive strategies, as well as sensory strategies. The research was conducted using the document analysis technique, a qualitative research method. A total of 21 stories from 13 different children's books by Behrengi were analyzed using descriptive analysis; the data obtained were classified under three main categories—macro skills, micro skills, and sensory strategies—based on Paul, Binker, Jensen, and Krelau's (1990) critical thinking model. The expressions and events in the stories were supported by direct quotations, and the findings were presented systematically in tables. The research results have shown that Behrengi's works contain content that supports the dimensions of critical thinking. It was observed that the stories frequently incorporate the fundamental elements of critical thinking: questioning, analyzing, inferring, and evaluating. The works were found to have strong potential, particularly in macro-skills (asking questions, questioning, discussing), but were limited in micro-skills (inferring, evaluating assumptions, evidence, and facts) and affective strategies (empathy, justice, intellectual courage). It was determined that the books“The Little Black Fish,”“Deli Dumrul,”and“One Peach, A Thousand Peaches”stand out in terms of in-depth questioning, problem-solving, and developing alternative perspectives, while the story of Köroğlu and Kel Hamza contains more diverse critical elements in terms of macro and, to some extent, micro skills. In contrast, some stories such as“Edi and Büdü,”“The President Goat,”“The Greedy Mouse,”and“The Adventure of the Snowflake”have quite limited elements of critical thinking. Overall, while Behrengi's works are effective in stimulating basic questioning and curiosity in children, they have been found to have limited potential in supporting higher-level dimensions of critical thinking. This study demonstrates that children's literature is not only a literary genre but also a powerful educational tool that shapes individuals' thinking skills. The limited number of studies on Samed Behrengi in the literature enhances the originality of this research and offers significant contributions to understanding the relationship between children's literature and critical thinking. The research also aims to provide guidance for teachers, parents, publishers, and educational policymakers.
Benzer Tezler
- Samed Behrengi'nin eserlerinde ontolojik ve etik sorunlar
Ontological and ethical problems in the works of Samed Behrengi
AYŞE NUR YÜMLÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimÇukurova ÜniversitesiFelsefe Grubu Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SADIK EROL ER
- Samed Behrengi'nin eserlerinin değerler eğitimi ve dil zenginliği açısından incelenmesi
Examination of Samed Behrengi's works in terms of values education and the quality of language
ELİF KAYRETLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimGaziantep ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HASAN KURNAZ
- Samed-i Behrengî'nin hikayeciliği ve İran çocuk edebiyatındaki yeri
The story writing of Samed-i Behrengî and his place at the Iranian children's literature
GAMZE GİZEM ERTAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDÜSSELAM BİLGEN
- Samed Behrengi'nin hikayelerindeki eğitsel iletiler üzerine bir araştırma
A study on educational messages of Samed Behrengi stories
SERHAT AKÇAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve Öğretimİstanbul Aydın ÜniversitesiSınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BAYRAM BAŞ
- Samed Behrengi'nin hikâyelerinde çocuk ve aile ilişkisi
Child and family relationships in Samed Behrengi's stories
MUAZZEZ AKKUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimSiirt ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REZAN KARAKAŞ