DEHB'li ergenlerde problemli dijital medya kullanımı ile işlevsellik arasındaki ilişkide duygu düzenleme ve uyku kalitesinin rolü: Kesitsel vaka-kontrol çalışması
The role of emotion regulation and sleep quality in the relationship between problematic digital media use and functioning in adolescents with ADHD: A cross-sectional case-control study
- Tez No: 1011793
- Danışmanlar: DOÇ. DR. UĞUR TEKİN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, problemli dijital medya kullanımı, işlevsellik, uyku kalitesi, duygu düzenleme, irritabilite, Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder, problematic digital media use, functioning, sleep quality, emotion regulation, irritability
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Medeniyet Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), yalnızca dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri ile sınırlı kalmayan; işlevsellikte bozulma, duygu düzenleme güçlüğü ve davranışsal bağımlılık eğilimleri ile ilişkili nörogelişimsel bir bozukluktur. Son yıllarda dijital medya kullanımının ergenlik döneminin temel bileşenlerinden biri haline gelmesiyle birlikte, DEHB ile problemli dijital medya kullanımı arasındaki ilişkiler artan bir ilgi görmektedir. Bununla birlikte, bu ilişkinin altında yatan mekanizmalar ve özellikle işlevsellik üzerindeki etkileri henüz tam olarak açıklığa kavuşmamıştır. Bu bağlamda, bu çalışmanın amacı, DEHB tanılı ergenlerde problemli dijital medya kullanımı ile işlevsellik arasındaki ilişkiyi incelemek; DEHB belirti şiddetinin bu ilişkideki rolünü ortaya koymak ve uyku kalitesi, duygu düzenleme güçlüğü ile irritabilitenin bu süreçteki katkılarını değerlendirmektir. Ayrıca, DEHB grubuna ait klinik ve psikometrik değişkenlerin sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma kesitsel bir tasarıma sahiptir. Çalışmaya toplam 386 ergen (DEHB: n=193, kontrol: n=193) dahil edilmiş olup, yaş ortalaması 14.7±1.7 yıl ve katılımcıların %72.8'i erkektir . DEHB ve kontrol grupları arasında yapılan çok değişkenli kovaryans analizi sonucunda, yaş ve cinsiyet kontrol edildikten sonra işlevsellik alt boyutları açısından gruplar arasında anlamlı fark saptanmıştır (Wilks' Λ = 0.696, F(6,373)=27.10, p<0.001) . En yüksek etki büyüklüğü akademik işlevsellikte (η²=0.261), ardından sosyal işlevsellikte (η²=0.220) ve aile işlevselliğinde (η²=0.133) bulunmuştur . DEHB grubunda yapılan korelasyon analizlerinde, DEHB belirti şiddeti ile işlevsellik arasında güçlü ilişkiler saptanmıştır (SNAP toplam – WEISS toplam: r=0.62, p<0.001). Özellikle dikkat eksikliği ile akademik işlevsellik (r=0.57, p<0.001) ve sosyal işlevsellik (r=0.53, p<0.001) arasındaki ilişkiler belirgindir . Buna karşın dijital medya kullanımının nicel göstergeleri ile işlevsellik ve bağımlılık ölçümleri arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır (tüm p>0.05) . Regresyon analizlerinde, DEHB grubunda işlevselliğin en güçlü yordayıcısının SNAP dikkat olduğu (β=0.406, p<0.001), internet bağımlılığının ise bağımsız ancak sınırlı bir katkı sağladığı görülmüştür (β=0.137, p=0.022; ΔR²=0.017) . Aracılık analizlerinde, internet bağımlılığının SNAP toplam ile işlevsellik arasındaki ilişkide kısmi aracı rol oynadığı saptanmıştır (B=0.033, %95 GA: 0.003–0.070) . Buna karşın internet oyun oynama bozukluğunun aracı etkisi anlamlı bulunmamıştır . Ayrıca analizler, problemli dijital medya kullanımı ile uyku kalitesi arasında anlamlı ilişkiler bulunduğunu ve uyku kalitesinin işlevsellik ile ilişkili bağımsız bir değişken olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, dijital medya kullanımının işlevsellik üzerindeki etkisinin yalnızca doğrudan değil, uyku süreçleri ile ilişkili dolaylı mekanizmalar üzerinden de şekillenebileceğini düşündürmektedir. Sonuç olarak, bu çalışma DEHB tanılı ergenlerde işlevsellikteki bozulmanın büyük ölçüde belirti şiddeti ile ilişkili olduğunu; problemli dijital medya kullanımının ise bu ilişkiye bağımsız ancak sınırlı bir katkı sağladığını göstermektedir. Bununla birlikte, dijital medya kullanımının süresinden ziyade kullanımın niteliğinin daha belirleyici olduğu ve uyku kalitesinin bu çok boyutlu yapı içinde önemli bir bileşen olarak yer aldığı görülmektedir. Bu bulgular, DEHB'de klinik değerlendirme ve müdahale süreçlerinde dijital davranış örüntülerinin ve uyku süreçlerinin birlikte ele alınmasının önemini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) is a neurodevelopmental disorder that extends beyond core symptoms of inattention, hyperactivity, and impulsivity, and is also associated with functional impairment, difficulties in emotion regulation, and tendencies toward behavioral addictions. With the increasing integration of digital media into adolescents' daily lives, the relationship between ADHD and problematic digital media use has attracted growing attention. However, the underlying mechanisms of this relationship, particularly its impact on functioning, remain insufficiently understood. In this context, the present study aimed to examine the relationship between problematic digital media use and functioning in adolescents with ADHD; to investigate the role of ADHD symptom severity in this relationship; and to evaluate the contributions of sleep quality, emotion regulation difficulties, and irritability. Additionally, clinical and psychometric characteristics of the ADHD group were compared with those of a healthy control group. This cross-sectional study included a total of 386 adolescents (ADHD: n=193; control: n=193), with a mean age of 14.7±1.7 years, of whom 72.8% were male. Multivariate analysis of covariance revealed significant group differences in functioning domains after controlling for age and sex (Wilks' Λ = 0.696, F(6,373)=27.10, p<0.001). The largest effect size was observed in academic functioning (η²=0.261), followed by social (η²=0.220) and family functioning (η²=0.133). Within the ADHD group, correlation analyses demonstrated strong associations between ADHD symptom severity and functioning (SNAP total – WİBÖ-E total: r=0.62, p<0.001). In particular, inattention showed robust relationships with academic (r=0.57, p<0.001) and social functioning (r=0.53, p<0.001). In contrast, no significant associations were found between quantitative indicators of digital media use (e.g., duration) and functioning or addiction measures (all p>0.05). Regression analyses indicated that inattention was the strongest predictor of functional impairment (β=0.406, p<0.001), while problematic internet use contributed independently but modestly to the model (β=0.137, p=0.022; ΔR²=0.017). Mediation analyses revealed that problematic internet use partially mediated the relationship between ADHD symptom severity and functioning (B=0.033, 95% CI: 0.003–0.070), whereas internet gaming disorder did not show a significant mediating effect. Furthermore, problematic digital media use was significantly associated with sleep quality, and sleep quality emerged as an independent correlate of functioning. These findings suggest that the impact of digital media use on functioning may not be solely direct but may also involve sleep-related processes. In conclusion, functional impairment in adolescents with ADHD appears to be primarily driven by symptom severity, with problematic digital media use providing an additional but limited contribution. Importantly, the findings highlight that the qualitative aspects of digital media use, rather than usage duration, are more clinically relevant, and that sleep quality represents a key component within this multidimensional framework. These results underscore the importance of addressing digital behavior patterns and sleep processes in the clinical assessment and intervention of adolescents with ADHD.
Benzer Tezler
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan ergenlerde problemli internet kullanımı ve intihar davranışı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between problematic internet usage and suicidal behavior in attention deficit and hyperactivity disorder adolescents
SENA SAYGILI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
Psikiyatriİstanbul ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NUSRET SOYLU
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan ergenlerde bilişsel kopma sendromu (yavaş bilişsel tempo) belirtileri, psikolojik esneklik düzeyleri ve yürütücü işlevlerin değerlendirilmesi
Slow cognitive tempo symptoms, psychological flexibility levels andevaluation of executive functions in adolescents with attention deficit and hyperactivity disorder
GİZEM BUKET YAYLA COŞGUN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriSağlık BakanlığıÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GONCA ÖZYURT
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerde uyku ile DHA, EPA, fosfatidilserin düzeylerinin ilişkisinin incelenmesi
The relationship between sleep and DHA, EPA, phosphatidylserine levels in children and adolescents with attention deficit hyperactivity disorder
MERVE YILMAZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikiyatriManisa Celal Bayar ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZNUR BİLAÇ
- Dikkat eksikliği/ hiperaktivite bozukluğu olan çocuk ve ergenlerde aile işlevselliği ve yürütücü işlevlerin aile işlevselliğine olan etkileri
Family functioning in children and adolescents with attention deficit/ hyperactivity disorder and effects of executive functions on family functioning
UĞUR SAVCI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
PsikiyatriAbant İzzet Baysal ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ EVREN TUFAN
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuk ve ergenlerde, internet oyun oynama bozukluğu tanısının varlığının DEHB alt tipleri, hastalık şiddeti, emosyonel, davranışsal sorunlar, sürekli performans test profili üzerindeki etkisi
Effects of internet gaming disorder on disease subtypes, severity, emotional and behavioral problems and continous performance test profiles in children and adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder
EZGİ KARAGÖZ TANIGÖR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
PsikiyatriDokuz Eylül ÜniversitesiÇocuk Psikiyatrisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYNUR AKAY