Üçağızlı I Mağarası'nda hammadde kaynak analizleriyle Erken Üst Paleolitik dönem insan davranışlarının belirlenmesi
Determination of Early Upper Palaeolithic human behaviors at Üçağizli I Cave by analyzing raw material source
- Tez No: 1011885
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GÜLSÜN ÇİLER ALGÜL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Antropoloji, Arkeometri, Archeology, Anthropology, Archaeometry
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Öncesi Arkeolojisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Kuzey Levant Bölgesi'nde, Hatay ili sınırları içerisinde yer alan Üçağızlı I Mağarası'nın Öncül Üst Paleolitik (ÖÜP) ve Ahmarian evrelerine ait yontmataş endüstrisini ve hammadde tedarik stratejilerini incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, dönemin avcı-toplayıcı topluluklarının teknolojik organizasyonlarını, hammadde ekonomilerini ve bölgesel hareketlilik modellerini tespit etmektir. Bu doğrultuda, mağaradan elde edilen yontmataş kalıntıları ile potansiyel hammadde kaynaklarından toplanan jeolojik örnekler üzerinde detaylı makroskobik, teknolojik ve tipolojik analizler gerçekleştirilmiştir. Hammaddenin kökenini ve kaynaklar arası ilişkileri tespit edebilmek amacıyla ED-XRF analizleri ile çok değişkenli istatistiksel yöntemler kullanılmış ve elde edilen mekânsal veriler maliyet-mesafe analizleriyle desteklenmiştir. Analiz sonuçlarına göre ÖÜP'ten Ahmarian evresine geçişte yontmataş teknolojisinde belirgin bir değişim ve standartlaşma yaşandığı, özellikle dilgi ve dilgicik üretiminin artmasıyla birlikte hammadde tedarik stratejilerinde de değişiklik yaşandığı tespit edilmiştir. Ahmarian evresiyle birlikte hammadde tedarik ağı 20 km'ye varan oldukça geniş bir alana yayılarak çeşitlenmiş ve genel olarak kireçtaşı yatakları içerisinde bulunan birincil kaynaklara yönelim gerçekleşmiştir. Hesaplanan bu geniş hareketlilik çapı, tek boyutlu bir hammadde arayışından ziyade, hayvan popülasyonu ve bitki çeşitliliğine yönelik avcı-toplayıcılık faaliyetleriyle eş zamanlı yürütülen, çok amaçlı bir gömülü tedarik stratejisini göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, Üçağızlı I'in kısa süreli bir kamp alanı değil, etrafında olası lojistik ara kampların da yer aldığı kalıcı bir ana kamp olduğunu belgelemekte ve bölgedeki Üst Paleolitik toplulukların karmaşık bölgesel yerleşim ağına dair güçlü bir teorik zemin sunmaktadır. Güney ve Kuzey Levant Bölgesi'ndeki çağdaş yerleşimlerle (Boker Tachtit, Ksar Akil, Manot vb.) yapılan tipolojik ve teknolojik karşılaştırmalar da Üçağızlı I'in bölgesel standartlara entegre olurken yerel dinamiklerini koruyan özgün bir hibrit yapıya sahip olduğunu kanıtlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the lithic industry and raw material procurement strategies of the Initial Upper Paleolithic (IUP) and Ahmarian phases of the Üçağızlı I Cave, located within the borders of Hatay province in the Northern Levant. The primary aim of this research is to determine the technological organizations, raw material economies and regional mobility patterns of the hunter-gatherer communities of the period. Accordingly, detailed macroscopic, technological and typological analyses were conducted on the lithic assemblages recovered from the cave and alongside geological samples collected from potential raw material sources. To determine the provenance of the raw materials and the relationships between sources, ED-XRF analyses and multivariate statistical methods were employed, and the resulting spatial data were supported by cost-surface analyses. According to the results of the analyses, a significant change and standardization occurred in lithic technology during the transition from the IUP to the Ahmarian phase. It was determined that changes in raw material procurement strategies occurred alongside an increased in blade and bladelet production. With the Ahmarian phase, the raw material procurement network diversified, expanding to a considerably wide area of up to 20 km and a shift towards primary sources generally located within limestone deposits took place. This calculated broad mobility radius indicates a multi-purpose embedded procurement strategy conducted simultaneously with hunter-gatherer activities targeting faunal and floral resources, rather than a one-dimensional search for raw materials. In this context, the study documents that Üçağızlı I was not a short-term camp, but a permanent base camp surrounded by potential logistical transit camps. This provides a strong theoretical foundation regarding the complex regional settlement systems of Upper Paleolithic communities in the region. Furthermore, typological and technological comparisons with contemporaneous sites in the Southern and Northern Levant (Boker Tachtit, Ksar Akil, Manot, e.g.) demonstrate that Üçağızlı I possess a unique hybrid character, preserving its local dynamics while integrating into regional standards.
Benzer Tezler
- Hidrokarbon reçinelerin terpen polimerlerinin eldesinde kullanımı
The Production of terpene polymers from hydrocarbon resins
ZELİHA ÖNDER
- Tek ve çok ağızlı kesici takımların tasarımı
Design of multiplied and single point tools
MUHARREM ÖNEL
- Geniş ambar ağızlı gemilerin mukavemet yönünden incelenmesi
Structural analysis of ships with large deck openings
YALÇIN ÜNSAN
