Kırsal mimari mirasın toplumsal değişim bağlamında mekânsal dönüşümü: Rize Fındıklı konakları
Spatial Transformation of Rural Architectural Heritage in the Context of Social Change: Rize Fındıklı Mansions
- Tez No: 1012265
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞAYESTE TÜLİN GÖRGÜLÜ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mekân; bireyler arası ilişkilerin kurulduğu, yaşam pratikleri aracılığıyla toplumsal etkileşimlerin gerçekleştiği ve kolektif hafızanın üretildiği bir alandır. Ekonomik ve demografik değişimler ile modernleşme, göç ve küreselleşme gibi etkenler yalnızca toplumsal yapıyı değil; mekânsal pratikleri ve mekâna yüklenen anlam katmanlarını da dönüştürmektedir. Dolayısıyla mekân hem fiziksel düzeni hem de taşıdığı kültürel içerik bakımından toplumsal süreçlerle birlikte yeniden biçimlenmektedir. Kırsal mekânlar; üretim ilişkileri, yaşam pratikleri ve kültürel değerlerin tarihsel süreçte şekillendirdiği bütüncül bir miras alanıdır. Toplumsal yapıda meydana gelen değişimler kırsal mekânları da dönüştürmekte ve bu dönüşüm kırsal mimari mirasın sürdürülebilirliğini doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle kırsal yerleşimlerde toplum ve mekân arasındaki ilişkiyi incelemek, mirasın sürdürülebilirliğini değerlendirmek açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, Fındıklı'nın“Sümer, Çağlayan ve Arılı”vadilerinden seçilen 18 konak üzerinden, toplumsal değişimin mekânsal etkilerini incelemeyi ve bu sürecin sonuçlarını kırsal mimari mirasın sürdürülebilirliği açısından tartışmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda öncelikle kırsal mirasın anlamı, önemi, sürdürülebilirlik ve dönüşüm kavramları literatür çerçevesinde ele alınarak kırsal mekânın miras niteliği kuramsal olarak tartışılmıştır. Ardından kır sosyolojisi perspektifinden toplumsal yapı ve değişimi incelenerek, mekânın toplumsal ve kültürel boyutu üzerinden dönüşüm süreci değerlendirilmiştir. Analiz bölümünde çalışma alanının kırsal toplum yapısı; aile yapısı, ekonomik yapı ve üretim ilişkileri, mahremiyet, komşuluk ilişkileri ve konfor koşulları gibi dinamikler üzerinden ortaya konmuştur. Toplumsal değişim sürecinin kırılma noktaları belirlenerek tarihsel süreç;“süreklilik, geçiş ve yeniden tanımlanma”olmak üzere üç döneme ayrılmıştır. Bu dönemlendirme mekânsal düzleme taşınarak; seçilen 18 konağın her birinin belirlenen dönemlerdeki plan şemaları üzerinden“kütle, kurgu ve işlev ölçeğindeki”dönüşümler analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, mekânsal dönüşümlerin yalnızca toplumsal değişimlerin bir sonucu olmadığını; aynı zamanda yeni toplumsal pratiklerin üretiminde etkin rol oynayan ve mekânın kültürel sürekliliğini yeniden biçimlendiren bir yapı oluşturduğunu göstermektedir. Bu bağlamda kırsal mekânın miras niteliği, sadece fiziksel koruma odaklı bir yaklaşım olarak değil; taşıdığı kültürel değerler, gündelik yaşam pratikleri ve anlam katmanlarının tarihsel sürekliliği içinde, çok boyutlu bir perspektifle ele alınmalıdır.
Özet (Çeviri)
Space is a field where interpersonal relations are formed, social interactions occur through everyday practices, and collective memory is produced. Economic and demographic changes, together with modernization, migration, and globalization, transform not only social structures but also spatial practices and the meanings attributed to space. Accordingly, space is continuously reshaped through social processes in both its physical organization and cultural content. Rural spaces constitute an integrated heritage shaped historically by production relations, everyday life practices, and cultural values. Changes in social structure transform rural environments and directly affect the sustainability of rural architectural heritage. Therefore, examining the relationship between society and space in rural settlements is essential for evaluating heritage sustainability. This study investigates the spatial effects of social change through 18 mansions selected from the Sümer, Çağlayan, and Arılı valleys of Fındıklı, and discusses the outcomes in terms of rural architectural heritage sustainability. First, the meaning and significance of rural heritage, along with sustainability and transformation concepts, are addressed in the literature to frame rural space theoretically. Then, from a rural sociology perspective, social structure and change are analyzed, and transformation is evaluated through social and cultural dimensions of space. In the analysis, the rural social structure is examined through family organization, economic relations, privacy, neighborhood ties, and comfort conditions. Key turning points are identified, and the historical process is divided into“continuity, transition, and redefinition”. This periodization is transferred to space, and transformations of the 18 mansions are analyzed through plan schemes in terms of“mass, organization, and function”. Findings show that spatial transformations are not only outcomes of social change but also active in producing new social practices and reshaping cultural continuity. Thus, rural heritage should be approached through a multidimensional perspective that considers cultural values, everyday practices, and historical layers of meaning.
Benzer Tezler
- Urban transformation as political and ideological intervention in space: A case study in Diyarbakır
Mekana politik ve ideolojik bir müdahale olarak kentsel dönüşüm: Diyarbakır örneği
DİREN TAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
SosyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BARIŞ MÜCEN
- Delikli bir kent olarak İstanbul'a bakmak: Kentin müphem alanlarına dair bir araştırma
Investigating Istanbul as a perforated city: A research on terrain vagues of the city
MERVE KARADABAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA ERKÖK
- Türkiye'de karbon emisyonlarının azaltılmasına yönelik lamine masif ahşap mimarisi ve yöntemleri
Laminated mass timber architecture and methods for reducing carbon emissions in Türkiye
ÜLKEM ARTUÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİNAN MERT ŞENER
- Şırnak bölgesindeki toplulukların kültürel mirası üzerine etnoarkeolojik bir yaklaşım
An ethnoarchaeological approach to the cultural heritage of communities in the Şırnak region
ABDULLAH İLHAN
- Midyat'ın Ezîdî köylerindeki geleneksel evlerin mimari özellikleri ve koruma önerileri: Yenice (Xarabya) köyü örneği
The architectural features and conservation proposals for traditional houses in the Yazidi villages of Midyat: The case of Yenice (Xarabya) village
BETÜL YILDIZ