Higher education expansion policy in Türkiye: Institutional efficiency, structural determinants, and national-level implications for public universities
Türk yükseköğretı̇mı̇nde genı̇şleme polı̇tı̇kası: Devlet ünı̇versı̇telerı̇nde kurumsal verı̇mlı̇lı̇k, yapısal belı̇rleyı̇cı̇ler ve ulusal düzeydekı̇ yansımalar
- Tez No: 1012422
- Danışmanlar: PROF. DR. YAŞAR KONDAKÇI, PROF. DR. BERTHOLD U. WIGGER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Ekonometri, Ekonomi, Education and Training, Econometrics, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Orta Doğu Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de özellikle 1990'lardan itibaren etkin şekilde kendini gösteren yükseköğretimin genişlemesi ve kitleselleşmesi konusunu ele almakta ve özellikle“her ile bir üniversite”politikasına odaklanmaktadır. Bu bağlamda, çalışmanın üç temel amacı vardır: (1) söz konusu politikaların Türkiye'de kabul edilebilir düzeyde kurumsal verimlilik (etkinlik) gösteren devlet üniversiteleri üreten bir yükseköğretim genişlemesine yol açıp açmadığını değerlendirmek; (2) üniversite verimliliğindeki farklılıklara ilişkin ekonomik, sosyal ve teknolojik boyutlardaki bölgesel belirleyicileri ortaya koymak; ve (3) devlet üniversitelerinin eğitim, araştırma ve üçüncü misyon performanslarına göre nasıl kümelendiğini ve bu ampirik gruplamaların Yükseköğretim Kurulu tarafından oluşturulan kurumsal sınıflandırmalarla ne ölçüde örtüştüğünü analiz etmek. Çalışma üç analitik aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada, 2014–2022 dönemini kapsayan dokuz yıllık panel veri kullanılarak, 2018 yılına kadar kurulmuş tüm devlet üniversitelerinin verimliliğini ortaya koymak amacıyla çoklu ve birleşik çıktılar üzerinden stokastik sınır analizleri uygulanmıştır. İkinci aşamada, 2018–2021 panel verisi kullanılarak üniversite etkinliğinin bağlamsal belirleyicilerini ortaya koymak üzere beta regresyon modelleri kullanılmıştır. Üçüncü aşamada ise, 2022 yılı etkinlik skorları üzerinden kümeleme analizi yapılarak Yükseköğretim Kurulu'nun sınıflandırmaları ile ampirik olarak elde edilen gruplamalar arasındaki benzerlikler ve farklılıklar incelenmiştir. Elde edilen bulgular,“her ile bir üniversite”politikasının homojenlik görünümü altında heterojenlikler ürettiğini göstermektedir. Başka bir ifadeyle, tek tip bir politika çerçevesi altında devlet üniversiteleri arasında yakınsama beklenirken, Türkiye yükseköğretim sistemi kurumsal düzeyde misyonlara özgü verimlilik açıkları, yapısal düzeyde seçici bağlamsal kısıtlar ve sistem düzeyinde resmi kategorilerle tam olarak örtüşmeyen performans konfigürasyonları aracılığıyla sistematik farklılaşmalar sergilemektedir. Bu bulgular, kurumsal kapasite ve bağlam farklılıklarını dikkate alan ve performans gelişimini destekleyen politikalara ihtiyaç olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the expansion of Turkish higher education, particularly since 1990s with attention to the“a university for each province”policy by (1) assessing whether this policy intervention has resulted in a HE expansion that meets acceptable levels of institutional efficiency across Türkiye's public universities, (2) identifying economic, social, and technological regional drivers associated with variations in university efficiency, and (3) evaluating how public universities cluster based on teaching, research, and third-mission performance, and whether these empirical groupings align with the institutional classifications introduced by the Council of Higher Education. The study proceeds in three analytical phases. First, stochastic frontier analyses are applied to multiple and combined outputs to estimate the efficiency of public universities established up to 2018 using a nine-year panel covering 2014-2022. Second, beta regression models are employed on a 2018-2021 panel to identify time-specific, contextual predictors of university efficiency. Third, cluster analysis is conducted on 2022 efficiency scores to examine similarities and divergences between Council of Higher Education classifications and empirically derived groupings. The findings suggest that the“a university for each province”policy has produced heterogeneities disguised as homogeneity. That is, converging under a uniform policy framework, Turkish higher education exhibits systemic variation at the institutional level through mission-specific frontier gaps, at the structural level through selective contextual constraints, and at the system level through performance configurations that do not fully match formal categories. These findings suggest the need for differentiated, capacity-oriented policies that support performance improvement without reinforcing one-size-fits-all models of institutional development.
Benzer Tezler
- Avrupa Merkez Bankası'nın oluşumu, para politikası, uygulama sorunları ve Türkiye etkileri
Formation of European Central Bank, its monetary policy, application problems and its effects on Turkey
ALİ POLAT
- Institutional diversity in Turkish higher education: Institutional responses to global trends between 2000-2017
Türk yükseköğretiminde kurumsal çeşitlilik: Küresel eğilimlere kurumsal yanıtlar 2000-2017
METE KURTOĞLU
Doktora
İngilizce
2023
SosyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyoloji Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE GÜNDÜZ HOŞGÖR
- Türkiye'de üniversite özerkliğinin akademik özgürlük bağlamında incelenmesi
Examining of university autonomy in Turkey in the context of academic freedom
FATMA BUĞDAY
Doktora
Türkçe
2025
Kamu YönetimiDokuz Eylül ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖKHAN TENİKLER
- Türkiye Ve Danimarka'da yükseköğretim politikalarının aşırı eğitimlilik olgusu bağlamında karşılaştırmalı analizi
A comparative analysis of higher education policies in Turkey and Denmark with reference to the phenomenon of overeducation
ONURCAN BÜYÜKKAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve Öğretimİstanbul Gelişim ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA GÜL GEDİKKAYA
- Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)
Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)
KADRİ AĞGÜN
Doktora
Kırgızca
2016
TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I ArabaevTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV