Âkâmü'l-Mercân (tercüme ve değerlendirme)
Âkâm al-Marjân (translation and evaluation)
- Tez No: 1013055
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AYKUT ÖZBAYRAKTAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Amasya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, İshâk b. el-Hüseyin'e ait Âkâmü'l-mercân fî zikri'l-medâ'ini'l-meşhûreti fî külli mekân başlıklı eserin Türkçe tercüme ve değerlendirmesidir. Çalışma eserin Milano'daki Ambrosiana Kütüphanesi koleksiyonunda muhafaza edilen H 104 nolu nüshasına dayanmaktadır. Âkâmü'l-mercân'ın Arapça aslından Türkçeye tam çevirisi Prof. Angela Codazzi'nin 1929 tarihli tahkikli neşri esas alınarak sunulmuştur. İlk bölüm kitabın kapsamlı bir değerlendirmesi ve ikinci bölüm tam çevirisidir. Tahlilde İslâm coğrafya biliminin tarihsel gelişimi çerçevesinde eserin literatürdeki yeri, yazma nüshaları, neşirleri, muhtevası, kaynakları ve coğrafya ekolleri içerisindeki konumu ele alınmıştır. Yapılan incelemede Âkâmü'l-mercân'ın, Zikrü'l-ekâlîm ile büyük ölçüde örtüştüğü tespit edilmiş ve iki metnin aynı eserin farklı adlandırılmış ya da kısaltılmış versiyonları olabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Âkâmü'l-mercân'ın Zikrü'l-ekâlîm'e göre daha kısa, yer yer eksik ve derleme niteliği taşıdığı anlaşılmaktadır. Bu eksiklikler ise Zikrü'l-ekâlîm yardımıyla tamamlanmıştır. Eserin telif yeri ve tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, iç metin verilerine dayanılarak IV/X. yüzyılın ortalarında Endülüs veya Mağrib sahasında kaleme alındığı kabul edilmektedir. Özellikle Endülüs şehirlerine ilişkin ayrıntılı anlatımlar, müellifin bu coğrafyayı iyi bildiğini göstermektedir. Âkâmü'l-mercân, klasik anlamda sistematik bir coğrafya kitabı olmaktan ziyade seçilmiş şehirlerin tasvirine dayalı bir eserdir. Mekke, Medine ve Kudüs gibi kutsal şehirlerle başlayan anlatı; Irak, Arap Yarımadası, Şam, İran, Kuzey Afrika, Endülüs, Avrupa, Hindistan ve Türk yurtlarına kadar geniş bir coğrafyayı kapsamaktadır. Âkâmü'l-mercân'da yer alan bazı şehir tasvirlerinin doğrudan gözleme dayanmadığı, bunun yerine Hârezmî, Ya'kûbî, İbn Hurdâzbih ve İbn Rüste gibi Irak ekolüne mensup coğrafyacılardan yoğun biçimde yararlanılarak oluşturulduğu görülmektedir. Bununla birlikte Endülüs, Mısır ve Türk yurtlarına dair bazı anlatımlar özgün bilgiler ihtiva etmektedir. Bu yönüyle tez, Âkâmü'l-mercân'ı Türk bilim dünyasına kazandırmayı ve İslâm coğrafya literatürüne katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis is a Turkish translation and analysis of the work entitled Ākām al-Marjān fī Dhikr al-Madāʾin al-Mashhūra fī Kulli Makān by Isḥāq b. al-Ḥusayn. The study is based on manuscript H 104 preserved in the collection of the Ambrosiana Library in Milan. The complete Turkish translation of the Arabic text has been prepared on the basis of the critical edition published by Prof. Angela Codazzi in 1929. The first chapter consists of a comprehensive analysis of the work, while the second chapter presents its full translation. Within the framework of the historical development of Islamic geography, the study examines the place of the work in the geographical literature, its manuscript copies, editions, content, sources, and position within the schools of Islamic geography. The analysis demonstrates that Ākām al-Marjān substantially overlaps with Dhikr al-Aqālīm, leading to the conclusion that the two texts may represent differently titled or abridged versions of the same work. Compared to Dhikr al-Aqālīm, Ākām al-Marjān appears shorter, partially incomplete, and compilatory in nature. These deficiencies have been supplemented through reference to Dhikr al-Aqālīm. Although the exact date and place of composition remain uncertain, internal textual evidence suggests that the work was composed in al-Andalus or the Maghrib during the mid-fourth/tenth century. In particular, the detailed descriptions of Andalusian cities indicate the author's strong familiarity with the region. Rather than being a systematic geographical treatise in the classical sense, Ākām al-Marjān is a work based on descriptions of selected cities. Beginning with the sacred cities of Mecca, Medina, and Jerusalem, the narrative extends across a vast geographical area including Iraq, the Arabian Peninsula, Syria, Iran, North Africa, al-Andalus, Europe, India, and the Turkic lands. It is evident that some of the city descriptions contained in Ākām al-Marjān are not based on direct observation, but were instead compiled through extensive use of geographers belonging to the Iraqi school, such as al-Khwārizmī, al-Yaʿqūbī, Ibn Khurdādhbih, and Ibn Rustah. Nevertheless, certain passages concerning al-Andalus, Egypt, and the Turkic lands contain original and valuable information. In this respect, the thesis aims both to introduce Ākām al-Marjān to Turkish scholarship and to contribute to the broader field of Islamic geographical literature.
Benzer Tezler
- Kur'ân ı̇lı̇mlerı̇ bağlamında Necm Sûresı̇ ve tefsı̇rı̇
The Surah an-Najm and its exegesis in the context of Qur'anic sciences
NAGİHAN TURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinTrabzon ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SÜLEYMAN GÜR
- Historical roots of the development of the Ombudsman in modern Turkey: A synthesis of The Ottoman legacy and European model
Modern Türkiye'de Ombudsman'ın gelişimindeki tarihsel kökenler: Osmanlı mirası ve Avrupa modelinin bir sentezi
NADIA LAHDILI
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Siyasal BilimlerSakarya ÜniversitesiOrtadoğu Çalışmaları Ana Bilim Dalı
Assoc. Prof. OTHMAN ALI
- Çocukların spora yönlendirilmesinde ailenin görüşlerinin değerlendirilmesi (2005 eskisehir l örnegi)
Study on the evaluation of the parents opinions as to the sport orientation of children
KEREM YILDIRIM ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
SporAnadolu ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. M. SERDAR TEREK
- Sulu ve kuru koşullarda Gemlik ve Ayvalık (Edremit) zeytin çeşidinde (Olea europaea L.) kaolin kili uygulamasının güneş yanıklığı üzerine etkisi
Effects of kaolin clay application on the Gemlik and Ayvalik (Edremit) varieties of olive (Olea europaea L.) trees against sunburn in dry and watery conditions
YAZGAN TUNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
ZiraatKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiBahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF NİKPEYMA
- İslam Hukunda devlet başkanının beytü`l mal (Hazine) den yapacağı harcamaların sınırlandırılması
The Riestricting of expenditures by the president from beytü`l mal (pubic treasury) in jurisprudence of İslam
ABDULCEBBAR KAVAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM ÇALIŞKAN