Yeni medya okuryazarlık düzeyinin para-sosyal etkileşim üzerindeki etkisi
The effect of new media literacy level on para-social interaction
- Tez No: 1013134
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HİDAYE AYDAN SİLKÜ BİLGİLİER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İletişim Bilimleri, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İletişim Araştırmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, dijital çağda bireylerin Instagram influencerları ile kurdukları para-sosyal etkileşimin, yeni medya okuryazarlık düzeyleri ile olan ilişkisini ve bu değişkenlerin birbirleri üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Cambridge Dictionary tarafından 2025 yılında yılın kelimesi seçilen“para-sosyal”kavramı; bireylerin tanımadıkları ünlüler, kurgusal karakterler veya yapay zeka araçlarıyla geliştirdikleri tek taraflı bağları ifade etmektedir. Literatürde bu iki temel değişken arasındaki ilişkinin daha önce incelenmemiş olması çalışmanın özgün değerini oluşturmaktadır. Araştırmanın teorik çerçevesi, Horton ve Wohl'un (1956) Para-Sosyal Etkileşim Teorisi ile Yeni Medya Okuryazarlığı literatürü temelinde yapılandırılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Türkiye'de yaşayan ve Instagram influencerlarını takip eden 18-55 yaş arası 385 katılımcı oluşturmaktadır. Veriler, Statista (2025) verilerine dayalı tabakalı örnekleme yöntemiyle toplanmış; analiz süreçlerinde SPSS programı aracılığıyla One-Way ANOVA ve Regresyon analizleri kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak“Yeni Medya Okuryazarlık Ölçeği”ve“Para-Sosyal Etkileşim Ölçeği”nden yararlanılmıştır.Araştırma sonucunda test edilen 11 hipotezden 6'sı kabul edilmiş, 5'i reddedilmiştir. Bulgular, yeni medya okuryazarlık düzeyinin para-sosyal etkileşim üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkisi olduğunu (H1, H1b) ortaya koymuştur. Aynı şekilde para-sosyal etkileşimin de yeni medya okuryazarlığı üzerinde anlamlı bir yordayıcı olduğu (H2) saptanmıştır. Alt boyutlar düzeyinde yapılan analizlerde, yeni medya okuryazarlığının“eleştirel üretim”boyutunun para-sosyal etkileşimi doğrudan etkilediği (H6); para-sosyal etkileşimin“empati”boyutunun ise yeni medya okuryazarlığını geliştiren bir motivasyon kaynağı olduğu (H7) görülmüştür. Ayrıca, sosyal medya kullanım süresinin artmasının para-sosyal etkileşimi artırdığı (H11), ancak tek başına yeni medya okuryazarlığını geliştirmediği (H10) tespit edilmiştir. Çalışmanın en önemli çıktısı, takip edilen influencerlara karşı hissedilen empati duygusunun, kullanıcıları birer“üretüketici”(prosumer) olarak içerik üretmeye teşvik etmesi ve bu durumun hayran üretkenliği (fan productivity) bağlamında yeni medya okuryazarlık yeteneklerini geliştirmesidir. Sonuçlar, yeni medya okuryazarlığının sadece pasif bir metin okuma becerisi değil, etkileşim ve yaratıcı üretimle beslenen dinamik bir süreç olduğunu kanıtlamaktadır. Gelecek araştırmalar için, farklı platformların incelenmesi ve nitel yöntemlerle derinlemesine analizler yapılması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the relationship between the level of parasocial interaction that individuals establish with the Instagram influencers they follow and their level of new media literacy in the digital age. The concept of“parasocial,”which was selected as the word of the year by Cambridge Dictionary in 2025, refers to the one-sided bonds individuals develop with celebrities, fictional characters, or artificial intelligence tools. The fact that the relationship between these two fundamental variables has not been previously examined in the literature constitutes the original value of this research. The theoretical framework of the study is structured based on Horton and Wohl's (1956) Parasocial Interaction Theory and the existing literature on New Media Literacy. The sample consists of 385 participants aged 18-55 living in Türkiye who follow Instagram influencers. Data were collected through stratified sampling based on Statista (2025) data, and analyzed using One-Way ANOVA and Regression analysis via SPSS. The“New Media Literacy Scale”and“Parasocial Interaction Scale”were utilized as data collection tools. The results showed that 6 out of 11 tested hypotheses were accepted, while 5 were rejected. Findings revealed that new media literacy levels have a significant and positive effect on parasocial interaction (H1, H1b). Similarly, parasocial interaction was found to be a significant predictor of new media literacy (H2). Analysis at the sub-dimension level indicated that the“critical consumptive”dimension of new media literacy directly influences parasocial interaction (H6), while the“empathy”dimension of parasocial interaction serves as a motivation that enhances new media literacy (H7). Furthermore, it was determined that increased social media usage time enhances parasocial interaction (H11) but does not improve new media literacy on its own (H10). The most significant output of the study is that the feeling of empathy toward followed influencers encourages users to produce content as“prosumers,”which in turn develops new media literacy skills within the context of fan productivity. The results prove that new media literacy is not merely a passive text-reading skill but a dynamic process fueled by interaction and creative production. For future research, examining different platforms and conducting in-depth analyses using qualitative methods are recommended.
Benzer Tezler
- Yeni medya okuryazarlık düzeyinin siber zorbalık ve siber mağduriyet davranışı üzerindeki rolü
New media literacy level's role on cyber bullying and cyber victimization behavior
GİZEM ERGÜLŞEN BAŞLAR
Doktora
Türkçe
2022
İletişim BilimleriEge ÜniversitesiHalkla İlişkiler ve Tanıtım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NAHİT ERDEM KÖKER
- Ebeveynlerin yeni medya okuryazarlık düzeyi ve bazı demografik değişkenlerle ilişkisi
Parents' new media literacy and its relationship with some demographic variables
FATMA BARKUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimSüleyman Demirel ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA KOÇ
- Hastaların e-sağlık okuryazarlık düzeylerinin hastane tercihinde sosyal medya kullanımına etkisi
The effect of e-health literacy levels on social media use in hospital preference
ŞEVVAL KÜÇÜK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sağlık Yönetimiİstanbul Medipol ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUBA DÜZCÜ
- Ebeveynlerin medya okuryazarlığı yeterliğinin çocukların sosyal medya kullanım düzeyine etkileri: Burdur ili örneği
Effects of parents' media literacy competency on children's social media usage level: Burdur province example
YAŞAR ESİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
GazetecilikSüleyman Demirel ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAKİR GÜLER
- Yalan haber ve medya okuryazarlığı: Medya okuryazarlığının medya önyargıları üzerindeki etkileri
Fake news and media literacy: The effects of media literacy on media bias
SİNEM YELES KARAMAN