Tip 2 diyabetli bireylerde sağlık inanç modeline temellendirilmiş motivasyonel görüşmelerin öz yönetim sağlık kaderciliği ve metabolik parametrelere etkisi: Randomize kontrollü çalışma
The effect of motivational interviews based on the health belief model on self-management health fatalism and metabolic parameters in individuals with type 2 diabetes: Randomized controlled trial
- Tez No: 1013147
- Danışmanlar: PROF. DR. CANTÜRK ÇAPIK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Hemşirelik, metabolik parametreler, motivasyonel görüşme, öz yönetim, sağlık inanç modeli, sağlık kaderciliği, tip 2 diyabet, Halk sağlığı hemşireliği, Health belief model, health fatalism, metabolic parameters, motivational interviewing, nursing, self-management, type 2 diabetes, Community healt nursing
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Tip 2 diyabetli hastalarda Sağlık İnanç Modeli ile Motivasyonel Görüşme tekniğini bir araya getirerek, hastaların öz yönetim davranışları, sağlık kaderciliği algıları ve metabolik parametreler üzerindeki etkilerini incelemektir. Materyal ve Metot: Bu randomize kontrollü çalışma, Temmuz 2024–Nisan 2026 tarihleri arasında yürütülmüştür. Örneklem 31 deney ve 31 kontrol olmak üzere toplam 62 kişiden oluşmuştur. Veriler“Tanıtıcı Bilgi Formu”,“Tip 2 Diyabet Öz Yönetim Ölçeği”,“Sağlık Kaderciliği Skalası”ve“Metabolik Kontrol İzlem Formu”ile toplanmıştır. Deney grubunda, Sağlık İnanç Modeli temelli Motivasyonel Görüşmelerle 8 haftalık eğitim uygulanmış; eğitimi izleyen 4 haftalık süreçte haftada bir SMS ile destek sağlanmıştır. Kontrol grubuna herhangi bir müdahalede bulunulmadı. 3 ay sonunda her iki gruba ölçekler tekrar uygulanmıştır. Veriler SPSS 22 ile analiz edilmiş ve t testi, Mann Whitney U, Wilcoxon ve Ki-kare testleri kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmada ön testte deney ve kontrol grupları arasında anlamlı bir fark yokken (p>0.05), son testte deney grubunda diyabet öz yönetim puanının anlamlı olarak 38.61±6.59'dan 66.52±5.03'e yükseldiği, sağlık kaderciliği puanının ise 49.03±9.08'den 43.71±8.77'ye düştüğü belirlenmiştir (p<0.05). Metabolik göstergeler açısından deney grubunda anlamlı olarak; HbA1c 8.85±2.40'dan, 7.25±1.44'e, beden kitle indeksi 30.49±4.20'den, 29.06±4.04'e, bel çevresi 106.77±13.45'den, 101.97±11.94'e, sistolik kan basıncı 131.94±23.86'dan, 127.10±16.97'ye, açlık kan şekeri 184.26±76.56'dan, 124.52±37.32'ye düştüğü saptanmıştır. Kontrol grubunda ise diyabet öz yönetimi, sağlık kaderciliği ve metabolik değerlerde anlamlı değişim görülmemiştir (p>0.05). Sonuç: Sağlık İnanç Modeli temelli motivasyonel görüşmelerin, Tip 2 diyabetli bireylerde öz-yönetimi artırdığı, sağlık kaderciliğini azalttığı ve metabolik parametreleri iyileştirdiği belirlenmiştir. Bu doğrultuda, söz konusu yaklaşımın diyabet bakımında, özellikle birinci basamak sağlık hizmetlerinde hemşirelik uygulamalarına entegre edilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: The aim is to examine the effects of combining the Health Belief Model with Motivational Interviewing techniques on self-management behaviors, perceptions of health fatalism, and metabolic parameters in patients with type 2 diabetes. Material and Method: This randomized controlled trial was conducted between July 2024 and April 2026. The sample consisted of a total of 62 individuals, including 31 experimental subjects and 31 controls. Data were collected using the“Identification Information Form,”“Type 2 Diabetes Self-Management Scale”,“Health Fatalism Scale”and“Metabolic Control Monitoring Form.”In the experimental group, an 8-week training program based on the Health Belief Model and Motivational Interviewing was implemented; during the 4-week period following the training, support was provided via weekly SMS messages. No intervention was made in the control group. After 3 months, the scales were reapplied to both groups. The data were analyzed using SPSS 22, and t-tests, Mann Whitney U, Wilcoxon, and chi-square tests were used. Results: While there was no significant difference between the experimental and control groups in the pre-test (p>0.05), in the post-test, the diabetes self-management score in the experimental group increased significantly from 38.61±6.59 to 66.52±5.03, and the health fatalism score decreased from 49.03±9.08 to 43.71±8.77 (p<0.05). In terms of metabolic markers, there were significant differences in the experimental group; HbA1c from 8.85±2.40 to 7.25±1.44, body mass index from 30.49±4.20 to 29.06±4.04, waist circumference from 106.77±13.45 to 101.97±11.94, systolic blood pressure decreased from 131.94±23.86 to 127.10±16.97, and fasting blood glucose decreased from 184.26±76.56 to 124.52±37.32. In the control group, no significant changes were observed in diabetes self-management, health fatalism, and metabolic values (p>0.05). Conclusion: Motivational interviews based on the Health Belief Model have been found to increase self-management, reduce health fatalism, and improve metabolic parameters in individuals with type 2 diabetes. Accordingly, it is recommended that this approach be integrated into nursing practices in diabetes care, particularly in primary healthcare settings.
Benzer Tezler
- Tip 2 diyabetli bireylerde sağlık inanç modeline göre temellendirilmiş eğitimin sağlık inançları, öz-etkililik ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları üzerine etkisi
The effect of based education on the health belief model on health beliefs, self-efficacy and healthy lifestyle behaviors in individuals with type 2 diabetes
ŞÜKRÜ EKENLER
- Tip 2 diyabet hastalarında sağlık okuryazarlığı düzeyine göre sağlık inanç modeline dayalı verilen eğitim ve danışmanlığın glisemik kontrole etkisi
The effect of health belief model and health literacy level based education and counseling on glycemic control in TYPE 2 diabetes patients
HATİCE AĞRALI
Doktora
Türkçe
2020
HemşirelikHacettepe Üniversitesiİç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İMATULLAH AKYAR
- Diyabet hastalarına sağlık inanç modeline göre evde uygulanan hemşirelik girişimlerinin hasta bakım sonuçlarına etkisi
The effects of patient care results of applied nursing intervention to the patients with diabetes according to the health belief model
DİLAY AÇIL
Doktora
Türkçe
2017
HemşirelikDokuz Eylül ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZÜHAL BAHAR
PROF. DR. ABDURRAHMAN ÇÖMLEKÇİ
- Tip 2 diyabetli bireylere sağlık inanç modeli temelli web tabanlı eğitimin diyabetik ayak bakımı bilgi düzeylerine, davranışlarına ve öz etkililiklerine etkisi
The effect of health belief model-based web-based education on diabetic foot care knowledge levels, behaviors and self-efficacy for individuals with TYPE 2 diabetes
YAKUP SARPDAĞI
Doktora
Türkçe
2023
HemşirelikAtatürk ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CANTÜRK ÇAPIK
- Obez bireylerde aile hekimlerince verilen beş aşamalı (5A) motivasyonel danışmanlık seviyesi ile kişilerin bireysel motivasyonu ve sağlık inançları arasındaki ilişkinin incelenmesi
A study of correlation between the level of motivational interviewing with 5 stages (5A) conducted by family physicians, and personal motivation and medical confidence for obese individuals
ELİF KÜBRA YOLDAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiSüleyman Demirel ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKÇE İŞCAN