Muhammed Muhyiddin Abdülhamîd'in et-Tuhfetü's-Seniyye bi-Şerhi'l-Mukaddimeti'l-Âcurrûmiyye adlı eserinde istişhâd yöntemi
The method of istishhad in the work of Muhammed Muhyiddin Abdülhamid, et-Tühfetü's-Seniyye bi-şerhi'l-Mukaddimeti'l-Âcurrûmiyye
- Tez No: 1013343
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞEHMUS ÜLKER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Arap dili, Muhammed Muhyiddin Abdülhamid, Nahiv, Muhammed Muhyiddin Abdülhamid
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Şırnak Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 20. yüzyılın önde gelen Arap dili âlimlerinden Muhammed Muhyiddîn Abdülhamîd'in (ö. 1393/1973) nahiv öğretiminde geniş bir kabul görmüş et-Tuhfetü's-seniyye bi-şerhi'l Mukaddimeti'l-Âcurrûmiyye adlı eserinde uyguladığı istişhâd yöntemini merkezine almaktadır. Araştırmanın temel amacı, müellifin Arap grameri kâidelerini temellendirirken başvurduğu naklî delilleri yapısal ve metodolojik açıdan tahlil etmek, bu kaynakların seçilme kriterleri ile güvenilirlik derecelerini belirlemek ve söz konusu yöntemin nahiv öğretimine sağladığı pedagojik katkıları ortaya koymaktır. Literatür taramasına dayalı betimsel ve analitik bir niteliğe sahip olan bu araştırmada yöntem olarak ilgili şerh baştan sona taranmış, metinde tespit edilen istişhâd örnekleri türlerine göre sınıflandırılmış ve klasik filolojik kaynaklar muvacehesinde metin analizi kuralıyla tahlil edilmiştir. Araştırmanın kapsamını giriş bölümü ve müellifin hayatı ile ilmî kişiliğinin ele alındığı birinci bölümün ardından, eserde gramer konularına delil olarak sunulan 114 Kur'ân âyeti, 1 hadis ve 18 Arap şiirinin i'râb ve anlam yönünden incelendiği ikinci bölüm oluşturmaktadır. Araştırma neticesinde elde edilen temel bulgular, müellifin istişhâd kaynaklarını belirli bir hiyerarşi ve pedagojik gözetim dâhilinde kullandığını göstermektedir. Abdülhamîd, dilsel otoritenin zirvesi kabul edilen Kur'ân âyetlerine birincil düzeyde ağırlık vermiş ve kıraat farklılıklarını zengin i'râb tahlilleriyle gramer eğitimine dâhil etmiştir. Hadisle istişhâdda ise teorik dil tartışmalarından uzak durarak doğrudan öğretim amacına hizmet eden, lafzı sadeleştirilmiş tek bir rivayeti tercih etmiştir. Şiirle istişhâd hususunda Câhiliye, Muhadram ve İslâmiyyûn dönemi şairlerinin beyitlerini kuralları somutlaştırmak amacıyla sistematik biçimde kullanırken Muvelledûn dönemine metodolojik olarak mesafeli yaklaşmıştır. Ulaşılan sonuç olarak Abdülhamîd'in şerhinde uyguladığı istişhâd yönteminin, gramer kurallarını kuru bir teorik çerçeveden kurtararak yaşayan edebî ve dinî metinlerle irtibatlandırdığı görülmüştür. Bu yönüyle müellifin metodu, klasik nahiv mirasını modern eğitim felsefesinin gerektirdiği sadelik ve anlaşılırlık ilkeleriyle harmanlayan güçlü bir pedagojik araç işlevi görmektedir.
Özet (Çeviri)
This study focuses on the method of attestation (istishhâd) employed in et-Tuhfetü's-seniyye bi şerhi'l-Mukaddimeti'l-Âcurrûmiyye, a widely acclaimed work in syntax instruction by Muhammed Muhyiddîn Abdülhamîd (d. 1393/1973), one of the prominent 20th-century scholars of the Arabic language. The primary objective of the research is to structurally and methodologically analyze the textual evidence (al-adillah al-naqliyyah) the author incorporates to substantiate Arabic grammatical rules, to determine the selection criteria and reliability degrees of these sources, and to demonstrate the pedagogical contributions of the aforementioned method to the teaching of syntax. Possessing a descriptive and analytical nature based on a literature review, this research adopts a methodology whereby the relevant commentary has been comprehensively scanned, the examples of attestation identified within the text have been classified according to their types, and analyzed through textual analysis in the light of classical philological sources. The scope of the study encompasses the introduction and the first chapter, which examines the author's life and scholarly personality, followed by the second chapter, wherein 114 Qur'anic verses, 1 hadith, and 18 Arabic poems presented as evidence for grammatical subjects are analyzed in terms of syntax (i'râb) and semantics. The primary findings obtained as a result of the research indicate that the author utilizes the sources of attestation within a specific hierarchy and pedagogical supervision. Abdülhamîd assigns primary weight to Qur'anic verses, which are considered the pinnacle of linguistic authority, and incorporates canonical reading (qirâ'ât) variants into grammar education through rich syntactic analyses. In terms of attestation through hadith, he steers clear of theoretical linguistic disputes and prefers a single, simplified report that directly serves the instructional objective. Regarding attestation via poetry, he systematically employs the distichs of poets from the Pre-Islamic (Jâhilî), Muhadram, and Early Islamic (Islâmiyyûn) periods to concretize grammatical rules, while maintaining a methodological distance from the post-classical (Muwalladûn) period. In conclusion, it has been observed that the method of attestation applied in Abdülhamîd's commentary rescues grammatical rules from a dry theoretical framework and connects them with living literary and religious texts. In this respect, the author's methodology functions as a powerful pedagogical tool that blends classical syntactic heritage with the principles of simplicity and clarity required by contemporary educational philosophy.
Benzer Tezler
- İbn Hişâm En-Nahvî'nin Şerhu Katri'n-Nedâ ve Belli's-Sadâ adlı eserinde Basra ve Kûfe dil ekollerinin incelenmesi (Muhammed Muhyiddin Abdülhamid Ta'lîkiyle)
Examination of Basra and Qûfa language schools in Ibn Hişâm En-Nahvi's work Şerhu Katri'n-Nedâ ve Belli's-Sadâ (With interpretation of Muhammed Muhyiddin Abdulhamid)
NİYAZİ TUNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT YILDIZ
- Âcurrûmiyye şerhlerinden Tuhfetu's Seniyye ile Es-Seyyid'in şerhinin karşılaştırması
To compare the Tuhfa Saniyyah with the Seyyids sarh from marginal notes of Al-Aajrumiyyah
ABDULLAH ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM YILMAZ
- Sîbeveyhi'nin el-Kitâb adlı eserine göre munsarif ve gayr-i munsarif konuları
The subjects of munsari̇f and gayr-i̇ munsari̇f accordi̇ng to Sîbevehyi's work al-Kitâb
ZEYNEP SOYTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Doğu Dilleri ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET FARUK TOPRAK
- Muhammed Muhyiddin en-Niksârî'nin 'Şerhü'l-Umde' eserinin tahkiki ve tahlili
Review and analysis of Muhammed Muhyiddin en-Niksari's 'al Sharh al Umdah'
ENES ERSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinErciyes ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HARUN IŞIK
- Muhyiddin Muhammed B.İbrahim Niksari(Ö.1494m.)'nin hayatı ve Duhan suresi tefsirinin tahkiki
Başlık çevirisi yok
HASAN GÖKBULUT