İşârî tefsir geleneğinde Usûl-i Selâse (Bursevî örneği)
Usūl-i Selāse in the tradition of ishārī tafsīr (the case of Bursevī)
- Tez No: 1013354
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NECATTİN HANAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Mead, Nübüvvet, Ruhu`l Beyan, Tevhid, Usul-i selase, İşari tefsir, Mead, Ruhu`l-Bayan, Tevhid, Usul-i selase, Implicit interpretation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aksaray Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sünnî kelâm geleneği, inanç esaslarını“usûl-i selâse”(tevhîd, nübüvvet, meâd) kavramları etrafında şekillendirmiştir. Tasavvuf geleneği ise bu ilkeleri keşf, ilham ve manevi tecrübe ile yorumlayarak onlara farklı bir boyut kazandırmaya çalışmıştır. İşârî tefsir, Kur'ân'ın zâhir ve bâtın katmanları arasında bir denge kurduğunu iddia ederek vahyin çok katmanlı anlam dünyasına nüfuz etmeyi hedeflemiştir. Sûfîler tevhîd, nübüvvet ve meâd ilkelerini sûfî bir perspektifle yeniden yorumlamıştır. Bu çalışma ile işârî tefsir geleneğinde usûl-i selâsenin nasıl algılanıp yorumlandığı, İsmâil Hakkı Bursevî'nin Rûhu'l-Beyân tefsiri merkeze alınarak incelenmiştir. Aynı zamanda Bursevî'nin tevhîd, nübüvvet ve meâd anlayışının kelâmî birikimle tasavvufî tecrübeyi ne ölçüde bütünleştirdiği sorgulanmıştır. Araştırmada Bursevî'nin Sünnî kelâmın doktrinel çerçevesini muhafaza etmekle birlikte bu ilkeleri vahdet-i vücûd eksenli bir perspektifle derinleştirme yoluna gittiği görülmüştür. Tevhîd anlayışında Allah'ın mutlak birliği ontolojik bir zeminde işlenmiştir. Nübüvvet anlayışında hakikât-i Muhammediyye ve velâyet kavramları merkeze alınmıştır. Meâd ise ruhun aslî kaynağına dönüşü olarak yorumlanmıştır.
Özet (Çeviri)
Sunni theological tradition has shaped the principles of faith around the concepts of“usûl al-selâse”(tawḥīd, prophethood, eschatology). The Sufi tradition, on the other hand, has attempted to give these principles a different dimension by interpreting them through discovery (kashf), inspiration (ilhām), and spiritual experience. Ishārī exegesis has aimed to penetrate the multi-layered world of meaning of revelation by claiming to establish a balance between the ẓāhir and bāṭin layers of the Qur'an. The Sufis have reinterpreted the principles of tawḥīd, prophethood, and eschatology from a Sufi perspective. In this study, how usûl al-selâse is perceived and interpreted in the tradition of ishārī exegesis has been examined by taking İsmâil Hakkı Bursevî's commentary Rûhu'l-Beyân as the basis. At the same time, it has been questioned to what extent Bursevî's understanding of tawḥīd, prophethood, and eschatology integrates theological knowledge with Sufi experience. In the research, it has been observed that while Bursevî preserves the doctrinal framework of Sunni theology, he tends to deepen these principles from a perspective centered on waḥdat al-wujūd. In his understanding of tawḥīd, the absolute unity of God has been treated on an ontological ground. In his understanding of prophethood, the concepts of ḥaqīqat al-Muḥammadiyya and walāya have been taken as central. Eschatology, on the other hand, has been interpreted as the return of the soul to its original source.
Benzer Tezler
- حاشية محمد بن ولي بن رسول القيرشهري الإزميري (ت. 1165 هـ/1753م) على تفسير البيضاوي (ت. 1165 هـ/1753م) من الورقة (255/ب) إلى الورقة (307/ب): دراسة وتحقيقاً
MUHAMMED B. VELÎ B. RESÛL EL-KIRŞEHÎRÎ EL-İZMÎRÎ'NİN (1163/1753) TEFSÎRU'L-BEYZÂVÎ ÜZERİNE YAZDIĞI HAŞİYENİN TAHKİK VE TAHLİLİ (255. VARAKTAN 307. VARAĞA KADAR)
MOHAMMED FARAJ
Yüksek Lisans
Arapça
2026
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ÖZDEMİR
- Âlûsî'nin Rûhu'l-Meânî isimli tefsirinde Mu'tezilî söylemin eleştirisi
Criticism of the Mu'tazilite discourse in al-Alusi's tafsir entitled Rūh al-Ma'ānī
AZİZ KARABULUT
Doktora
Türkçe
2025
DinAkdeniz ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EYÜP YAKA
- Hakîm et-Tirmizî'nin Nevâdiru'l-Usûl'de hadis anlayışı ve şerh metodu
Hakîm al-Tirmidhī's conception of hadith and method of commentary in Nawādir al-Usūl
MEHMET TURAN
Doktora
Türkçe
2025
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİKRET KARAPINAR
- Tefsir-i Miracu'n-Nebî'de geçen hadislerin tahric ve değerlendirilmesi
Determination and evaluation of the resources of hadith of Tefsir-i Miracu-Nebi
MİNE KARTAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinKafkas ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET EMİN SEYHAN
- İlk dönem işârî tefsirde rivayet
Narration in early ṣūfī tafsīr
MURAT KAYALIK
Doktora
Türkçe
2024
DinAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HARUN ŞAHİN