Osmanlı İmparatorluğunda vergi isyanlarının mali sosyoloji açısından değerlendirilmesi
An evaluation of tax rebellions in the Ottoman Empire from the perspective of fiscal sociology
- Tez No: 1013748
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSA GÖK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Mali Sosyoloji, Osmanlı Mali Yapısı, Celâlî İsyanları, Vergi Politikaları, Toplumsal Tepkiler, Fiscal Sociology, Ottoman Fiscal Structure, Celâlî Rebellions, Taxation Policies, Social Reactions
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Demokrasi Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Maliye Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
OSMANLI İMPARATORLUĞU'NDA VERGİ İSYANLARININ MALİ SOSYOLOJİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nin XVI. ve XVII. yüzyıllarda yaşadığı mali krizler ile Celâlî İsyanları arasındaki ilişkiyi mali sosyoloji perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel varsayımı, vergi politikalarının yalnızca mali bir araç olmadığı; aynı zamanda devlet ile toplum arasındaki güven, meşruiyet ve siyasal otorite ilişkisini doğrudan etkileyen yapısal bir unsur olduğudur. Araştırmada tarihsel ve nitel bir yöntem izlenmiş; Silahdar Fındıklılı Mehmed Ağa, Naîmâ, Koçi Bey ve Kâtib Çelebi gibi dönemin birincil kaynaklarının yanı sıra modern tarih ve iktisat literatüründen yararlanılmıştır. Osmanlı mali yapısında yaşanan dönüşümler, özellikle vergi yükünün artışı, iltizam sisteminin yaygınlaşması ve para politikalarındaki bozulmalar çerçevesinde ele alınmıştır. Bu süreçlerin taşra toplumunda üretim ilişkilerini zayıflattığı, kırsal çözülmeyi hızlandırdığı ve devlet–toplum ilişkilerinde ciddi bir güven bunalımına yol açtığı tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda Celâlî İsyanları'nın ani ve kendiliğinden gelişen olaylar olmadığı; uzun süreli mali baskı, idari bozulma ve meşruiyet kaybının birikimli sonucu olarak ortaya çıktığı görülmüştür. Osmanlı örneği, mali krizlerin yalnızca ekonomik sonuçlar doğurmadığını; aynı zamanda toplumsal düzen, siyasal istikrar ve devlet otoritesi üzerinde belirleyici etkiler yarattığını göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, mali politikalar ile toplumsal rıza arasındaki ilişkinin tarihsel sürekliliğine dikkat çekmektedir.
Özet (Çeviri)
AN EVALUATION OF TAX REBELLIONS IN THE OTTOMAN EMPIRE FROM THE PERSPECTIVE OF FISCAL SOCIOLOGY ABSTRACT This study aims to examine the relationship between the fiscal crises experienced by the Ottoman Empire in the sixteenth and seventeenth centuries and the Celâlî Rebellions from the perspective of fiscal sociology. The main assumption of the study is that taxation policies are not merely fiscal instruments, but also structural factors that directly affect the relationship between the state and society in terms of trust, legitimacy, and political authority. The research adopts a historical and qualitative methodology, drawing on both primary and secondary sources. Primary sources include the works of Silahdar Fındıklılı Mehmed Ağa, Naîmâ, Koçi Bey, and Kâtib Çelebi, while modern studies in history and economics are also utilized. Transformations in the Ottoman fiscal structure are examined, particularly in relation to the increasing tax burden, the expansion of the tax-farming (iltizam) system, and disruptions in monetary policies. These processes are found to have weakened production relations in the provinces, accelerated rural disintegration, and led to a serious erosion of trust between the state and society. The findings indicate that the Celâlî Rebellions were not sudden or spontaneous events, but rather the cumulative outcome of prolonged fiscal pressure, administrative deterioration, and a loss of legitimacy. The Ottoman case demonstrates that fiscal crises produce not only economic consequences, but also significant effects on social order, political stability, and state authority. In this respect, the study highlights the historical continuity of the relationship between fiscal policies and social consent.
Benzer Tezler
- Vergi, sınıf ve isyan: 16.-18. yüzyıllarda İngiltere, Fransa ve Osmanlı İmparatorluğu'nda vergi isyanları
Tax, class and revolt: Tax revolts in the 16.-18. centuries England, France and Ottoman Empire
ZEYNEP AĞDEMİR
- 19.yüzyıldan günümüze İstanbul'da fransız okul yapıları
French school buildings in İstanbul from 19th century to the present
ZÜBEYDE GÖZDE KUTLU
- 18. yüzyılda İstanbul'da veba salgınları
Plague outbreaks in İstanbul in the 18th century
ŞEYHMUS ÖYÜN
Doktora
Türkçe
2025
TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP AYCİBİN SEYİTKIRAN