Çocukluk dönemi yürütücü işlevler envanteri (ÇDYIE) ebeveyn/öğretmen formunun ilkokul öğrencilerinde geçerlik-güvenirlik çalışması
Validity and reliability study of the childhood executive functioning inventory (CHEXI) parent/teacher form in primary school students
- Tez No: 1014523
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BÜRGE KABUKÇU BAŞAY
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: yürütücü işlevler, çocuk, ÇDYIE, geçerlik, güvenirlik, executive functions, children, CHEXI, validity, reliability
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlevler Envanteri'nin (ÇDYIE) Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliği ilkokul 1–4. sınıf öğrencileri üzerinde değerlendirilmiştir. Çalışmaya ilkokula devam eden çocukların ebeveynleri ve öğretmenleri katılmıştır. Ebeveynlere sosyodemografik bilgi formu, ÇDYIE ve Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu ve Yıkıcı Davranış Bozuklukları için Turgay DSM-IV'e Dayalı Tarama ve Değerlendirme Ölçeği (Turgay-DSM-IV) dağıtılmıştır. Öğretmenlerden ise sınıflarındaki öğrenciler arasından farklı akademik başarı düzeyine göre 5 öğrenci seçip; bu öğrenciler için, ÇDYIE ve Turgay-DSM-IVÖlçeği'ni doldurmaları istenmiştir. Toplanan veriler üzerinden yapı geçerliği, güvenirlik ve ölçüt bağıntılı geçerlik analizleri yapılmıştır. Doğrulayıcı faktör analizleri (DFA) sonucunda ebeveyn ölçeğinin hem iki faktörlü hem de dört faktörlü yapıları test edilmiş, her iki yapının da yeterli düzeyde uyum değerlerine sahip olduğu bulunmuştur. Ancak 4 faktörlü modelde Çalışan Belleği ile Planlama alt boyutları ve Düzenleme ile Engelleme alt boyutları arasında yüksek düzeyde korelasyon saptanmış olması nedeni ile bu faktörler birleştirilmesi ile elde edilen 2 faktörlü yapının daha geçerli bir ölçüm modeli sunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmen formunda ise dört faktörlü, iki faktörlü ve tek faktörlü modeller incelenmiş; ancak yapısal geçerliliğin sağlanamadığı görülmüştür. Bunun üzerine ölçekteki birden fazla faktöre yüksek yükleme gösteren maddeler ölçekten çıkarılmış ve geriye kalan 14 madde ile DFA yeniden yapılmıştır. Çalışma Belleği ve Planlama boyutlarının tek bir faktör altında birleştirildiği üç faktörlü modelin yapı geçerliğini sağladığı gözlenmiştir. Her iki formun da iç tutarlılık katsayıları kabul edilebilir düzeydedir. Ayrıca 8 hafta sonra gerçekleştirilen test tekrar test ölçümlerinin tutarlı ve güvenilir olduğu belirlenmiştir. Ölçek puanlarının Turgay-DSM-IV-Ölçeği yanı sıra, akademik başarı ve erken gelişimsel yetkinlikler ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Bu durum, yürütücü işlevlerin eğitimsel ve gelişimsel önemini destekler niteliktedir. Sonuç olarak, elde edilen bulgular ÇDYIE'nin Türkçe versiyonunun hem araştırma hem de uygulama alanlarında kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir değerlendirme aracı olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
In this study, the validity and reliability of the Turkish version of the Childhood Executive Functioning Inventory (CHEXI) were evaluated in a sample of 1st–4th grade primary school students. Parents and teachers of primary school students participated in the study. Parents completed a sociodemographic information form, the CHEXI, and the Turgay DSM-IV–Based Disruptive Behavior Disorders and Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder Screening and Rating Scale (Turgay-DSM-IV). Teachers were asked to select five students from their classrooms, representing different levels of academic achievement, and to complete the CHEXI and the Turgay scale for those students. Analyses of the collected data included assessments of construct validity, reliability, and criterion-related validity. Confirmatory factor analyses (CFA) tested both the two-factor and four-factor structures of the parenting scale, and both structures were found to have adequate fit values. However, because high correlations were found between the Working Memory and Planning sub-dimensions and the Regulation and Inhibition sub-dimensions in the four-factor model, it was concluded that the two-factor structure obtained by combining these factors provides a more valid measurement model. For the teacher form, one-factor, two-factor, and four-factor models were examined, but structural validity could not be established. Subsequently, items with high cross-loadings across multiple factors were removed, and CFA was re-conducted with the remaining 14 items. The three-factor model, in which Working Memory and Planning were combined under a single factor, was observed to provide construct validity. The internal consistency coefficients of both forms were within acceptable ranges. Moreover, test–retest analyses conducted after an eight-week interval demonstrated consistent and reliable results. Scale scores were found to be correlated with academic achievement and early developmental competencies, as well as with the Turgay-DSM-IV Scale. This finding supports the educational and developmental importance of executive functions, as well as the relationships between behavioral regulation. In conclusion, the findings indicate that the Turkish version of the CHEXI is a valid and reliable assessment tool that can be utilized in both research and application areas.
Benzer Tezler
- Sosyo-ekonomik açıdan dezavantajlı ailelerden gelen çocuklara sunulan okul öncesi eğitim hizmetinin çocukların yürütücü işlev becerileri ile bilişsel ve sosyo-duygusal gelişimleri üzerindeki etkisi
The effect of early childhood education targeting children from socio-economically disadvantaged families on children's executive functioning skills, cognitive and socio-emotional development
RABİA CAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimBalıkesir ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MESUT SAÇKES
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda ikinci nesil sanal gerçeklik uygulamalarının sıcak ve soğuk yürütücü işlevler üzerindeki etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of second-generation virtual reality interventions on hot and cold executive functions in children with attention-deficit/hyperactivity disorder
EMİNE CANSU GÜLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
ErgoterapiSağlık Bilimleri ÜniversitesiErgoterapi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BARKIN KÖSE
- The mediating role of executive functions in the effect of excessive screen time and adverse childhood experiences on behavioral problems
Aşırı ekran süresi ve olumsuz çocukluk deneyimlerinin davranış sorunları üzerindeki etkisinde yürütücü işlevlerin aracı rolü
YILMAZ BAYRAKCI
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
PsikolojiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NUR ELİBOL PEKASLAN
- Gelişimsel dil bozukluğu olan çocukların sözel akıcılık becerileri ve yürütücü işlev becerilerinin incelenmesi
Examining the verbal fluency skills and executive function abilities of children with developmental language disorder
ASENA DURNA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Dil ve Konuşma TerapisiÜsküdar ÜniversitesiDil ve Konuşma Terapisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE AYDIN UYSAL
- Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlevler Envanteri'nin 48-72 aylık çocuklar için geçerlik ve güvenirlik çalışması ve Okul Öncesi Yürütücü İşlevler Eğitim Programı'nın etkililiğinin incelenmesi
The validity and reliability study of Childhood Executive Functioning Inventory for 48–72 months old children and exploring the effectiveness of Preschool Executive Functions Training Program
HANDE ARSLAN ÇİFTÇİ
Doktora
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimMarmara Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLDEN UYANIK
DOÇ. DR. İBRAHİM H. ACAR