65 yaş üstü bireylerde sosyal reçetelemenin yaşam kalitesi üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of social prescribing on quality of life in adults aged 65 years and over
- Tez No: 1014546
- Danışmanlar: PROF. DR. YASEMİN ÇAYIR
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Sosyal reçeteleme, yaşlı, yaşam kalitesi, birinci basamak sağlık hizmetleri, randomize kontrollü çalışma, SF-36, Social prescribing, elderly, quality of life, primary healthcare, randomized controlled trial, SF-36
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Aile Hekimliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışma 65 yaş ve üstü bireylerde birinci basamak sağlık hizmetleri aracılığıyla uygulanan yapılandırılmış sosyal reçeteleme müdahalesinin yaşam kalitesi üzerine etkisini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Yöntem: Randomize-kontrollü bir müdahale çalışması olarak tasarlanan bu araştırma, Erzurum'da bir aile sağlığı merkezine kayıtlı 65 yaş ve üstü 60 katılımcı ile yürütülmüştür. Katılımcı alım sürecinde 277 uygun birey taranmış; dahil edilme kriterlerini karşılayan ve aydınlatılmış onam veren 60 katılımcı çalışmaya dahil edilmiştir. Katılımcılar basit randomizasyon yöntemi ile müdahale grubu (n=30) ve kontrol grubuna (n=30) ayrılmıştır. Müdahale grubuna 12 hafta boyunca haftalık aile içi sosyal etkileşim, sosyal çevre ile iletişim ve fiziksel aktivite içeren yapılandırılmış sosyal reçete protokolü uygulanmıştır. Kontrol grubu rutin bakımlarına devam etmiştir. Yaşam kalitesi Short Form-36 (SF-36) Yaşam Kalitesi Ölçeği ile başlangıçta ve 12 hafta sonunda değerlendirilmiştir. İstatistiksel analizlerde Mann-Whitney U testi, Wilcoxon işaretli sıralar testi kullanılmış, etki büyüklükleri Cohen's d ile hesaplanmış ve çoklu karşılaştırma için Bonferroni düzeltmesi uygulanmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmayı tamamlama oranı %100 olup, hiçbir katılımcı kaybı yaşanmamıştır. Başlangıç değerlendirmesinde gruplar sosyal işlevsellik hariç (p=0.009) tüm parametrelerde homojen bulunmuştur. On iki hafta sonunda yapılan değerlendirmede, müdahale grubu lehine sekiz SF-36 alt boyutunun yedisinde istatistiksel olarak anlamlı farklar saptanmıştır: fiziksel fonksiyon (p=0.035, Cohen's d=0.54), fiziksel rol kısıtlamaları (p=0.031, d=0.66), duygusal rol kısıtlamaları (p=0.015, d=0.67), enerji/yorgunluk (p=0.002, d=0.86), sosyal işlevsellik (p<0.001, d=0.99), vücut ağrısı (p=0.004, d=0.63) ve genel sağlık algısı (p=0.014, d=0.65). Kontrol grubunda beş alt boyutta anlamlı bozulma gözlenirken, müdahale grubunda böyle bir bozulma olmamıştır. Müdahale süresince herhangi bir yan etki bildirilmemiştir. Sonuç: Bu çalışma birinci basamak sağlık hizmetleri aracılığıyla uygulanan sosyal reçeteleme müdahalesi, 65 yaş üstü bireylerde yaşam kalitesinin fiziksel, duygusal ve sosyal boyutlarında orta-büyük etki büyüklükleriyle iyileşme sağladığını göstermektedir. Bulgular, sosyal reçetelemenin birinci basamak sağlık hizmetlerine entegre edilebilir, düşük maliyetli ve farmakolojik olmayan bir müdahale olarak potansiyelini desteklemektedir. Sonuçların çok merkezli, daha büyük örneklemli ve uzun dönem takipli çalışmalarla doğrulanması gerekmektedir.
Özet (Çeviri)
Objective: This study aimed to evaluate the effect of a structured social prescribing intervention delivered through primary healthcare services on quality of life in adults aged 65 years and over. Method: This research was designed as a randomized controlled intervention study and conducted with 60 participants aged 65 years and over who were registered at a family health center in Erzurum. During the recruitment period, 277 eligible individuals were screened; 60 participants who met the inclusion criteria and provided informed consent were enrolled in the study. Participants were allocated to the intervention group (n=30) and the control group (n=30) using simple randomization. The intervention group received a structured social prescribing protocol for 12 weeks, comprising weekly intrafamilial social interaction, social environment engagement, and physical activity components. The control group continued with their routine care. Quality of life was assessed using the Short Form-36 (SF-36) Health Survey at baseline and at the end of 12 weeks. The Mann-Whitney U test and Wilcoxon signed-rank test were used for statistical analyses, effect sizes were calculated using Cohen's d, and Bonferroni correction was applied for multiple comparisons. A statistical significance level of p<0.05 was accepted. Results: The study completion rate was 100%, with no participant dropout. At baseline assessment, the groups were homogeneous across all parameters except social functioning (p=0.009). At the 12-week post-intervention assessment, statistically significant differences in favor of the intervention group were found in seven of the eight SF-36 subscales: physical functioning (p=0.035, Cohen's d=0.54), role limitations due to physical health (p=0.031, d=0.66), role limitations due to emotional problems (p=0.015, d=0.67), energy/fatigue (p=0.002, d=0.86), social functioning (p<0.001, d=0.99), bodily pain (p=0.004, d=0.63), and general health perceptions (p=0.014, d=0.65). While significant deterioration was observed in five subscales in the control group, no such deterioration occurred in the intervention group. No adverse events were reported during the intervention period. Conclusion: A social prescribing intervention delivered through primary healthcare services provided improvements with medium-to-large effect sizes in the physical, emotional, and social dimensions of quality of life in adults aged 65 years and over. The findings support the potential of social prescribing as an integrable, low-cost, and non-pharmacological intervention for primary healthcare services. Confirmation of these results through multicenter studies with larger sample sizes and long-term follow-up periods is warranted.
Benzer Tezler
- 65 yaş ve üstü bireylerde sosyal medya bağımlılığı ile duygu düzenleme güçlüğü ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the relationship between social media addiction and emotion regulation difficulty in individuals aged 65 and over
ZEYNEP SOYSAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERİDE GÖKBEN HIZLI SAYAR
- 65 yaş üstü bireylerde düzenli dijital oyun oynamanın bilişsel, psikolojik ve sosyal etkilerinin incelenmesi
Examining the cognitive, psychological, and social effects of regular digital game playing in older adults
MERAL SEVİNÇ TIRPAN
Doktora
Türkçe
2025
SporEge ÜniversitesiSpor Yönetim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN TİMUÇİN GENÇER
DOÇ. DR. EGEMEN MANCI
- Psikiyatri polikliniğine başvuran 65 yaş üstü bireylerde sosyal medya kullanımının yalnızlık düzeyi, depresyon ve anksiyete belirtileriyle ilişkisinin araştırılması
Investigation of the relationship between social media use and loneliness level, depression and anxiety symptoms in individuals over the age of 65 who admit to the psychiatry outpatient clinic
AYTEN YÜKSEK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
GeriatriMersin ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EDA ASLAN
- 65 yaş üstü bireylerde kırılganlık ve geriatrik depresyonun aile fonksiyonelliği ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between frailty and geriatric depression with family functionality in individuals over the age of 65
CEMAL KAYGISIZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiAtatürk ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YASEMİN ÇAYIR
- 65 yaş üstü bireylerde ölüm korkusu ile düşme korkusu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Assessment of the relationship between death anxiety and fear of falling in individuals over 65 years of age
HAKAN PEKER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiAtatürk ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YASEMİN ÇAYIR